Sonra latviyalı deputat Boris Çileviçin “Avropa Şurasının üzv ölkələri tərəfindən milli azlıqların hüquqlarının qorunmasına dair çərçivə konvensiyasının ratifikasiyası” adlı 10961 nömrəli sənəd üzrə hazırladığı məruzə ətrafında çıxışlar olmuşdur. Müzakirələr zamanı Azərbaycan Milli Məclisi nümayəndə heyəti xüsusi fəallıq göstərmişdir.

Deputat QƏNİRƏ PAŞAYEVA çıxışında demişdir:

- Milli azlıqların müdafiəsi və onların hüquqlarının qorunması sosial və siyasi sabitliyi saxlamaq, sosial gərginliklərin qarşısını almaq, habelə Avropada müxtəlif mədəniyyətlərin və dillərin yayılması üçün vacibdir.

Azərbaycan milli azlıqların heç bir problemlə üzləşmədiyi ölkələr sırasındadır və milli azlıqların müdafiəsinə dair çərçivə Konvensiyasını ratifikasiya etmişdir. Azərbaycanda yaşayan hər bir rus ana dilində təhsil almaq imkanına malikdir. Ölkədə rusdilli neçə-neçə mətbuat orqanı vardır. Televiziya kanallarında rus dilində verilişlərə geniş yer ayrılır. Azərbaycan parlamentində rus icmasını təmsil edən deputat da var.

Azərbaycanda yəhudi icmasının bir neçə sinaqoqu var, parlamentin İnsan hüquqları daimi komissiyası sədrinin müavini yəhudi icmasının təmsilçisidir.

Milli azlıqlarla bağlı bu siyahını bir qədər də uzatmaq olar. Ölkəmizdə milli azlıqlar və etnik qruplar bir-biriləri ilə mehriban şəraitdə yaşayırlar.

İstər məruzədəki, istərsə də çərçivə konvensiyasındakı bəzi məqamlar bizi ciddi düşünməyə vadar edir. Məruzədə göstərilmişdir ki, Avropa Şurasının üzvü olan 46 dövlətdən 36-sı Konvensiyanı ratifikasiya etmişdir. 4 ölkə Konvensiyanı imzalasa da, onu ratifikasiya etməmişdir. Daha 4 ölkə isə, ümumiyyətlə, bu sənədi imzalamamışdır. Amma 36 ölkənin siyahısına nəzər yetirilsə, onların əksəriyyətinin Konvensiyanı müəyyən şərtlərlə imzaladığı diqqəti cəlb edir. Yalnız bir neçə dövlət onu şərtsiz imzalamışdır. Bu dövlətlərin çoxu, demək olar ki, monoetnik ölkələr hesab oluna bilər. Deməli, sənəd ciddi təhlil edilməli, lazım gələrsə, Konvensiyanı təkmilləşdirmək üçün addımlar atılmalıdır.

Hər bir insanın və yaxud milli azlığın hüquqlarının qorunması və müdafiəsi çox vacib məsələdir. Bu sahədə dövlət və hökumətlə yanaşı, milli azlıqlar da müəyyən öhdəliklər daşımalıdırlar. Məsələn, vaxtilə Azərbaycan əhalisinin cəmi 2-3 faizini təşkil etmiş erməni milli azlığı üçün bu gün Avropanın müzakirə etdiyi bütün hüquqları vermişdi. Dağlıq Qarabağdakı erməni icmasının doğma dillərində orta və ali təhsil almaları üçün hər cür imkan yaranmışdı. Onların erməni dilində qəzetləri var idi. Azərbaycan televiziya və radiosunda erməni dilində verilişlər üçün yer ayrılırdı. Ermənilər yerli və mərkəzi qanunvericilik, icra və məhkəmə orqanlarında yüksək vəzifələr tuturdular. Ölkəmizin büdcəsindən bu regiona ayrılan vəsait başqa bölgələrə nisbətən çox ciddi idi. Onların Ermənistana gediş-gəlişləri üçün normal imkan yaradılmışdı. Bəs sonra nə baş verdi? Dağlıq Qarabağdakı ermənilər əvvəl tarixi yer adlarını erməni adları ilə dəyişməyə və yazmağa, respublikanın rəsmi dilinə, gerbinə va bayrağına hörmətsizlik etməyə başladılar. Ermənistanın və xaricdəki erməni lobbisinin dəstəyi və yardımı ilə silahlanan separatçı qüvvələr Azərbaycanın əzəli torpağı olan Dağlıq Qarabağın Ermənistana birləşdirilməsi və ya burada ikinci bir erməni dövləti yaradılması tələbi ilə yığcam yaşadıqları bölgədəki azərbaycanlıları zorla ata-baba yurdlarından çıxarmağa, məhv etməyə başladılar. Nəticədə minlərlə dinc azərbaycanlı qətlə yetirildi, yüz minlərlə insan qaçqın və məcburi köçkün vəziyyətinə düşdü.

Bu, Ermənistan silahlı birləşmələrinin və Dağlıq Qarabağın separatçı qüvvələrinin işğal etdikləri Azərbaycan ərazilərində apardıqları etnik təmizləmə siyasəti barədə AŞPA-nın 1416 nömrəli qətnaməsində ətraflı qeyd olunmuşdur. Amma çox təəssüf ki, həmin vaxtlar beynəlxalq ictimaiyyət bunun qarşısını almaq üçün lazımi tədbirlər görməmişdir.

Bəli, milli azlıqların hüquqları qorunmalı və müdafiə olunmalıdır. Amma onlar da yaşadıqları ölkənin vətəndaşları kimi, həmin dövlətin ərazi bütövlüyünə, suverenliyinə, konstitusiyasına hörmət etməlidirlər. Bu məsələ ilə bağlı Konvensiya və qəbul edilən sənədlər elə səviyyədə təkmilləşdirilməlidir ki, terrorçular, separatçılar milli azlıq pərdəsi arxasında gizlənə bilməsinlər.

Müzakirələrdə çıxış etmiş digər deputatımız AYDIN MİRZƏZADƏ demişdir:

- Nə qədər ki, dünyada müxtəlif dillər, müxtəlif mədəniyyətlər var, onların bir-biri ilə ünsiyyəti və fəaliyyəti ilə bağlı tez-tez müzakirələr keçirilməlidir. Bu gün dünyada elə bir ölkə yoxdur ki, orada ancaq bir xalqın nümayəndəsi yaşasın.

Hər bir deputat AŞPA qarşısında hesabat verməlidir ki, onun ölkəsində milli azlıqların müdafiəsi üçün hansı işlər görülübdür. Məhz bu halda, biz məsələni hərtərəfli müzakirə edə bilərik.

Azərbaycanda milli azlıqların hüquqlarının qorunması üçün birinci, hüquqi əsas var. Ölkəmizin Konstitusiyasında bu məsələ öz əksini tapıb və onlar üçün hər cür şərait yaradılıbdır.

Azərbaycanda milli azlıqların öz mədəniyyətlərini qoruması və öz dillərində təhsil almaları üçün bütün şərait yaradılıbdır. Regionlarda yaşayan milli azlıqlar öz arzuları ilə ibtidai təhsillərini doğma dillərində almaq imkanı əldə ediblər. Milli azlıqların dilində qəzetlərin nəşr edilməsi, radio verilişlərinin səsləndirilməsi artıq adi hal almışdır.

Məsələn, deputat seçildiyim dairədə köməkçim azərbaycanlı deyil, yerli rus icmasının rəhbəridir. Bu o deməkdir ki, ölkəmizdə milli azlıqlara ayrı-seçkilik münasibəti göstərilmir.

Məndən əvvəl çıxış etmiş erməni deputatı milli azlıqlar problemlərindən bəhs edərkən Azərbaycanın adını çəkmişdir. Bu auditoriyanın tribunasından soruşmaq istəyirəm, bu gün Ermənistanın özündə milli azlıqların hüquqlarının qorunması vəziyyəti nə yerdədir? Bu gün Ermənistanın əhalisi, demək olar ki, 100 faiz ancaq ermənilərdən ibarətdir. Ermənistan monoetnik bir dövlətə çevrilibdir. Digər azlıqların orada yaşaması sanki arzu edilmir.

Vaxtilə Ermənistanda 300 min azərbaycanlı yaşayırdı. Onlar hədə-qorxu və silah gücünə doğma torpaqlarından çıxarılmışlar. Bu gün Ermənistanda başqa bir dildə təhsil almaq, başqa bir mədəniyyəti qorumaq mümkün deyildir.

Bu yaxınlarda Ermənistanın ətraf mühit və ekologiya naziri yəhudiləri açıq şəkildə təhqir etmişdir. Çox maraqlıdır ki, nə Ermənistan rəsmiləri, nə də ictimaiyyəti buna heç bir reaksiya vermədi. Çünki, bu, Ermənistanda adi hala çevrilmişdir.

Ermənistanda bir nəfər də azərbaycanlı qalmadığı halda, işğal edilmiş ərazilərdə 50 min, hətta Bakıda və ölkənin digər bölgələrində 30 min erməni yaşayır.

Sevindirici haldır ki, məruzəçi Azərbaycanda milli azlıqların hüquqlarının pozulmasına heç bir fakt ortaya qoya bilməmişdir. Hesab edirəm ki, Azərbaycan bu məsələdə başqa ölkələrə nümunə ola bilər. Amma Ermənistan bu gün Avropanın qəbul etdiyi milli azlıqlara yanaşma normalarını və bu mədəniyyəti tamamilə inkar edir.

X X X

Hər iki deputatımızın çıxışı maraqla qarşılanmışdır.

Sessiyanın sonunda digər məsələlər də müzakirə olunmuşdur.