Bakı, 27 sentyabr, AZƏRTAC

2020-ci il sentyabrın 27-də səhər saat 06.00 radələrində Ermənistan silahlı qüvvələri növbəti dəfə daha geniş miqyasda Azərbaycan Ordusunun mövqeləri və təmas xətti boyunca yerləşmiş yaşayış məntəqələrinə qarşı hərbi təxribata əl atdılar. Onlar iriçaplı silahlardan, minaatanlardan və müxtəlif çaplı artilleriya qurğularından intensiv atəşə başladılar. Tərtər rayonunun Qapanlı, Ağdam rayonunun Çıraqlı və Orta Qərvənd, Füzuli rayonunun Alxanlı, Şükürbəyli və Cəbrayıl rayonunun Cocuq Mərcanlı kəndlərinin erməni atəşlərinə məruz qalması nəticəsində mülki əhali arasında həlak olan və yaralananlar oldu. Bu hərbi təxribatla bağlı Müdafiə Nazirliyinin mətbuat mərkəzinin ilk məlumatı həmin gün səhər saat 07.30-da yayıldı. Məlumatda bildirilirdi ki, bu təxribatın qarşısının alınması və mülki əhalinin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi üçün ön xətdə yerləşən hərbi qüvvələr tərəfindən dərhal qətiyyətli cavab tədbirlərinin görülməsinə başlanılıb.

Bu fikirlər ehtiyatda olan polkovnik, Milli Müdafiə Universitetinin professoru, tarix elmləri doktoru Mehman Süleymanovun “Böyük Zəfərə aparan mübarizənin ilk günü” adı məqaləsində yer alıb.

AZƏRTAC məqaləni təqdim edir.

Azərbaycan Prezidenti, Silahlı Qüvvələrin Ali Baş Komandanı İlham Əliyev erməni silahlı qüvvələrinin yeni hərbi təxribatı haqqında məlumat alan kimi, Müdafiə Nazirliyinin, habelə digər aidiyyəti üzrə qurumların rəhbərliyinə bu hərbi təxribatın qarşısının alınması üçün qətiyyətli cavab tədbirlərinin görülməsi haqqında göstəriş verdi. Elə həmin gün İlham Əliyev bu hadisə ilə bağlı radio və televiziya vasitəsilə xalqa müraciət etdi, Təhlükəsizlik Şurasının iclasını çağırdı. Dövlət başçısı Ermənistanın bir neçə istiqamətdən, ağır silahlardan istifadə olunması ilə başladığı yeni hərbi təxribatı planlaşdırılmış və məqsədyönlü bir təxribat kimi qiymətləndirdi. O qətiyyətlə bəyan etdi ki, bu hərbi təxribatların qarşısı alınacaq və təcavüzkar dövlət dayandırılacaq.

Ali Baş Komandan İlham Əliyevin qərarı əsasında Azərbaycan Ordusu bütün cəbhəboyu əks-hücum əməliyyatına başladı. Müdafiə Nazirliyinin məlumatına görə, hücum əməliyyatının elə ilk saatlarından da Ordunun şəxsi heyət və tank bölmələri, raket-artilleriya qoşunlarının bölmələri, cəbhə aviasiyası və pilotsuz uçuş aparatlarının dəstəyi ilə Ermənistan silahlı qüvvələrinin ön xətdə və müdafiənin dərinliyində yerləşən xeyli sayda canlı qüvvəsini, hərbi hədəflərini və döyüş texnikasını aşkar edərək məhv etdilər. Ermənilərə məxsus həmin hərbi texnika arasında Ermənistan hava hücumundan müdafiə bölmələrinin 12 ədəd “OSA” zenit-raket kompleksi də var idi.

Azərbaycan Ordusunun əks-hücum əməliyyatları başlıca olaraq cəbhənin üç - Ağdam-Tərtər, Murovdağ və Füzuli-Cəbrayıl istiqamətlərindən həyata keçirilməyə başlandı. Bu istiqamətlərin seçilməsi heç də təsadüfi deyildi. Düzgün qurulmuş taktika ilə həmin istiqamətlərdə düşmənə ağır zərbə vurulması qarşıda duran əməliyyat-strateji vəzifələrin həllinə yol aça bilərdi.

Cəbhəboyu həyata keçirilən əks-hücum əməliyyatları ilə Vətən müharibəsi adı almış 44 günlük müharibə başladı. Bu savaş bütün parametrlərinə görə Azərbaycan üçün Vətən müharibəsi idi. Qarşıya qoyulan məqsəd isə işğal altındakı ərazilərin beynəlxalq hüquq normaları çərçivəsində azad edilməsi, respublikamızın beynəlxalq miqyasda tanınmış ərazi bütövlüyünün təmin olunması idi. Beynəlxalq hüquq normalarına, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanması ilə bağlı BMT Təhlükəsizlik Şurasının hələ 1993-cü illərdə qəbul etdiyi dörd qətnamənin tələblərinə məhəl qoymayan Ermənistan üçün isə bu müharibə işğalçılıq siyasətinin davamı idi.

Müharibənin elə ilk günündən də Ordumuzun hissə və bölmələri təmas xətti boyunca xüsusi möhkəmləndirilmiş müdafiə xətlərinə malik erməni mövqelərinin üzərinə sürəkli hücuma keçdi. Bütün istiqamətlərdə aparılan döyüşlərdə elə ilk anlardan da Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin hissə və bölmələri hərbi təşəbbüsü ələ alaraq erməni hərbi qüvvələrinə ağır zərbələr vurdu. Günün birinci yarısında artıq bəzi istiqamətlərdən erməni silahlı qüvvələrinin müdafiə xətləri yarıldı. Nəticədə, Vətən müharibəsinin elə ilk günü Füzuli rayonunun Qaraxanbəyli, Qərvənd, kənd Horadiz, Yuxarı Əbdürrəhmanlı, Cəbrayıl rayonunun Böyük Mərcanlı, Nüzgar kəndləri, günün ikinci yarısında isə Murov dağ silsiləsində Murov zirvəsi erməni işğalından azad edildi. Murov zirvəsinin azad olunması ilə Ağdərə-Vardenis avtomobil yolu Azərbaycan Ordusu hissələrinin nəzarəti altına keçdi. Həmin yaşayış məntəqələri Vətən müharibəsinin gedişində azadlığına qovuşmuş ilk yaşayış məntəqələri oldu.

Bu məntəqələrin azad edilməsindən əlavə, erməni hərbi qüvvələrinin atəş mövqelərinə və texnikasına da sarsıdıcı zərbə endirildi. Müharibənin elə ilk gününün nəticələri göstərdi ki, güclü olması haqqında mif yaradılmış Ermənistan ordusu Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin qüdrəti qarşısında gücsüz və acizdir. Mütəxəssislər də qeyd edirdilər ki, öz gücünə yersiz arxayınçılığa varmış Ermənistan ordusu yeni başlanan müharibədə XX əsrin 90-cı illərinin hərbi taktikasından istifadə edirdilərsə, Azərbaycan XXI əsrin müharibəsinin aparılmasına qadir olduğunu nümayiş etdirdi. Erməni hərbi ekspertləri də etiraf etdilər ki, Azərbaycan tərəfi bu müharibənin gedişində kontaktsız döyüşlər aparmaq məharətini nümayiş etdirdiyi halda erməni generalları hələ də XX əsrin 90-cı illərində ilişib qalmışdılar və onlar yeni reallıqlardan xəbərsiz idilər. Bu isə aparılan döyüşlərin nəticəsində özünü göstərirdi.

Şimal istiqamətində aparılan döyüşlərə əsasən Azərbaycanın dağ-piyada bölmələri və xüsusi təyinatlı qüvvələr cəlb edilmişdi. Bəzi məlumatlara görə bu bölmələrin döyüş mövqelərinə atılmasında helikopterlərdən də istifadə olunmuşdu. Bu bölmələrin fəaliyyəti raket-artilleriya qüvvələri, zirehli texnika və uçuş aparatları tərəfindən də müşayiət olunurdu. Pilotsuz uçuş aparatları və raket-artilleriya qurğuları bu istiqamətdə yerləşmiş erməni mövqelərinə və hərbi texnikasına güclü zərbələr vurdular. Həmin istiqamətdə hücumun coğrafiyasının genişləndirilməsi üçün zirehli texnika və mühəndis bölmələri mina sahələrinin təmizlənməsi işini öz öhdəsinə götürdülər. Bu zaman Azərbaycan zirehli texnikasından bəzilərinin mina sahələrində partlaması hallarının olduğu bildirilir. Erməni təbliğat maşını bu hadisəni erməni hərbi qüvvələrinin böyük uğurlarından biri kimi qələmə versə də, Azərbaycan hərbi qüvvələri bu təşəbbüsü bütünlüklə öz əllində saxlaya bildi. Bu zaman hətta müqavimət göstərməyə çalışan erməni zirehli bölmələri də ciddi itkilərlə rastlaşdılar. Döyüşlərin ilk günündən başlayaraq Azərbaycan Hərbi Qüvvələrinin komandanlığı həm də bölgədə yerləşdirilmiş erməni hava hücumundan müdafiə vasitələrinin və radio-elektron mübarizə vasitələrinin məhv edilməsinə xüsusi diqqət yetirdi. Bu məqsədlə həm pilotsuz uçuş aparatları, həm də raket-artilleriya qüvvələri işə salındı. Erməni hərbi qüvvələrinə məxsus hava hücumundan müdafiə və radio-elektron mübarizə vasitələrinin davamlı olaraq məhv edilməsi isə pilotsuz zərbə uçuş aparatlarının daha sərbəst və maneəsiz fəaliyyəti üçün münasib şərait yaratdı. Böyük Zəfərə aparan müharibənin elə ilk günü erməni hərbi qüvvələrinin Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərində yerləşdirdiyi hava hücumundan müdafiə qüvvələrinə məxsus hərbi texnikasının 60 faizi məhv edildi və bununla hava məkanında üstünlük qazanıldı.

Erməni hərbi mənsubları birmənalı şəkildə Azərbaycan Ordusu tərəfindən yuxarıda adları çəkilən yaşayış məntəqələrinin və Murov yüksəkliyinin azad olunmasını da inkar edirdilər. Bununla belə, Ermənistan Müdafiə Nazirliyinin nümayəndələri döyüşlərin elə ilk günündə 31 hərbçinin öldürüldüyünü etiraf etməli oldular. Bu itkilər sonradan daha da artdı və nəticədə Ermənistan ordusuna son dərəcə ağır zərbə vuruldu. Azərbaycan Prezidenti, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin də dəfələrlə qeyd etdiyi kimi, müharibənin ilk günündən başlayaraq Azərbaycanın Hərbi Qüvvələri yalnız irəli hərəkət etdilər və 44 günün tamamında böyük Zəfəri Azərbaycan xalqına bəxş etdilər. Azərbaycanın dövlət rəhbərliyi, xalqı və Ordusu dəmir yumruğa çevrilərək tariximizə heç vaxt dəyərini itirməyəcək səhifə yazdılar.