-Möhtərəm cənab Prezident!

Hörmətli müşavirə iştirakçıları!

Ölkə iqtisadiyyatının davamlı sürətli inkişafı cəmiyyətin başlıca sosial problemlərinin, o cümlədən yoxsulluğun azaldılması probleminin qısa müddətdə həlli üçün geniş imkanlar açmışdır. Buna əsaslanaraq həyata keçirilən pensiyaçıların sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi ilə pensiya islahatlarının eyni vaxtda təmin edilməsi siyasəti artıq öz bəhrələrini verməkdədir. Möhtərəm Prezidentimizin 2007-ci ildə pensiyaçıların sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi, sosial sığorta sistemində fərdi uçotun əhatə dairəsinin genişləndirilməsi və əhalinin pensiya təminatında vahid sistemin yaradılması sahəsində müəyyənləşdirdiyi tapşırıqların icrası uğurla təmin edilmişdir.

Operativ məlumatlara əsasən, Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun 2007-ci il büdcəsinin gəlirləri 967 milyon manat olmuşdur. Gəlir proqnozu qeyri-büdcə təşkilatlarının sosial sığorta haqları üzrə 104 faiz, büdcə təşkilatları üzrə isə 89 faiz icra olunmuşdur.

Sosial sığorta haqları üzrə daxilolmalar əvvəlki ilə nisbətən 62 faiz artaraq 687 milyon manat təşkil etmişdir ki, bunun da 407 milyon manatı və ya 59 faizi qeyri-büdcə sferasının payına düşür. Həmin sferadan daxilolmalar 2006-cı ilə nisbətən 46 faiz artmışdır. Bu artım ölkə üzrə əmək haqlarının artımından 4,5 bənd yuxarı olmaqla fərdi uçotun tətbiqi dairəsinin genişləndirilməsi, uçotdan yayındırılan işçilərin və əmək haqlarının leqallaşdırılması hesabına təmin olunmuşdur.

Hesabat dövrü ərzində həm fiziki şəxslərin, həm də torpaq mülkiyyətçilərinin sosial sığortaya cəlb edilməsi gücləndirilmiş, daxilolmalar fiziki şəxslər üzrə 90 faiz, torpaq mülkiyyətçiləri üzrə isə 85 faiz artmışdır. Bu dövrdə qeydə alınan sığortaolunanların sayı 100 min nəfər çoxalmışdır. Xüsusilə ilin son aylarında tikinti sferasında Fövqəladə Hallar və Vergilər nazirlikləri, Dövlət Əmək Müfəttişliyi ilə əlaqəli fəaliyyəti nəticəsində qeydiyyata alınanların sayı çox yüksək olmuşdur.

2007-ci ildə fondun xərcləri 1 milyard manat təşkil etmişdir ki, bunun da 95 faizi əhaliyə ödənişlərə yönəldilmişdir. Bu məbləğ əvvəlki ilə nisbətən 80 faiz və ya 422 milyon manat çoxdur.

Ölkə üzrə əmək pensiyaçılarının sayı 2007-ci ilin sonuna 1 milyon 247 min nəfər olmuşdur. Bu, ilin əvvəli ilə müqayisədə 22 min nəfər və ya 1,8 faiz çoxdur və artımın əsas hissəsi yaşa görə pensiyaya çıxanların payına düşür. Əmək pensiyalarının orta aylıq məbləği 2007-ci ilin əvvəlinə nisbətən 21,5 manat və ya 42,3 faiz artaraq 2008-ci ilin əvvəlinə 72,3 manata çatmışdır.

Əmək pensiyasının baza hissəsi, cənab Prezident, Sizin sərəncamlarınızla il ərzində 20 manat artırılaraq 60 manata çatdırılmışdır. Beləliklə, ölkəmizdə yeni sığorta-pensiya sisteminin fəaliyyətə başladığı 2006-cı il yanvarın 1-dən etibarən əmək pensiyalarının baza, yəni minimum səviyyəsi davamlı olaraq artırılaraq 25 manatdan 60 manata qaldırılmışdır ki, bu da MDB məkanında yüksək göstəricilərdən biridir.

Əmək pensiyaçılarından 154 min nəfər güzəştli kateqoriyaya aiddir ki, həmin şəxslərin əmək pensiyalarının baza hissəsi daha çox artmışdır. Məsələn, 2007-ci ildə artım şəhid ailələrinin hər bir üzvü üçün 36,5 manat, Milli Qəhrəmanların ailə üzvü üçün 40 manat, I qrup gözdən əlillər və yaşa görə pensiya alan I qrup müharibə əlilləri üçün isə 42 manat olmuşdur. Əmək pensiyasının sığorta hissəsinin indeksləşdirilməsi nəticəsində 530 min nəfərin pensiyasına artım tətbiq olunmuş və bu xərclərə 9 milyon manata yaxın vəsait yönəldilmişdir.

2006-cı il yanvarın 1-dən sonra pensiyaya çıxan 125 min nəfərə pensiyalar əmək haqqının tam məbləğindən təyin olunmuşdur ki, bunlardan da 13 min 400 nəfərin pensiyasının sığorta hissəsi orta hesabla 110 manatdır.

İşləyən pensiyaçılara yaşa görə əmək pensiyasının tam məbləğdə ödənilməsi nəticəsində 114 min nəfər işləyən pensiyaçının əmək pensiyası orta hesabla 16,5 manat artmışdır. 17 min 430 nəfər şəhid ailəsi üzvünün əmək pensiyasına əlavənin aylıq məbləği 2007-ci il yanvarın 1-dəki 12 manatdan 2008-ci il yanvarın 1-nə 51 manata qaldırılmışdır. Beləliklə, bu gün şəhid ailəsinin hər bir üzvünə ödənilən aylıq pensiyanın minimum məbləği hazırda 111 manata çatmışdır. Bütün bunların nəticəsində, eləcə də yeni sistemdə pensiyalar illik inflyasiya göstəricisindən az olmamaqla mütəmadi surətdə artırıldığından orta aylıq pensiya məbləğinin artımı inflyasiya göstəricisini dəfələrlə üstələmiş, əmək haqqının artımından isə 0,6 bənd yuxarı olmuşdur.

2007-ci ildə fondun digər tədbirlər üzrə xərcləri 50,5 faiz artmışdır. Sığorta olunanların sanatoriya-kurort müalicəsi tədbirlərinə 7,9 milyon manat, məşğulluq tədbirlərinə 5 milyon manat, əlillərin sosial müdafiəsi xərclərinə 11 milyon manat yönəldilmişdir.

Möhtərəm cənab Prezident!

2007-ci il yanvarın 1-dən hərbi qulluqçular və xüsusi rütbəli şəxslərin məcburi dövlət sosial sığortasına cəlb edilməsi və həmin şəxslərin, eləcə də dövlət qulluqçularının əmək pensiyaları ilə təminatına keçilməsi nəticəsində ölkədə vahid sığorta-pensiya sisteminin qurulması başa çatdırılmış və həmin sisteminin üstünlüklərindən hər kəsin istifadə etməsinə imkan yaradılmışdır. Hazırda sığorta-pensiya sistemində islahatlar 2 əsas istiqamətdə davam etdirilir. Bunun birincisi - pensiyaçıların sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi və yüksək pensiya təminatına nail olunması, ikincisi isə - sığorta olunanlara və pensiyaçılara xidmətin avtomatlaşdırılmasıdır. Birinci istiqamət üzrə davamlı inkişafa nail olunduğu çıxışımın əvvəlində sadaladığım rəqəmlərdən aydın görünür.

Ümumiyyətlə, yeni sığorta-pensiya sistemi ilə hazırda pensiyaya çıxan şəxslərə pensiyalar real tələbata uyğun normal məbləğlərlə təyin edilir. Başqa sözlə, bütün pensiyaçıları 2 kateqoriyaya, yəni islahatdan əvvəl və sonra pensiyaya çıxmış şəxslərə ayırmaq olar ki, bu kateqoriyalar arasındakı fərqin tədricən aradan qaldırılması da əsas diqqət mərkəzindədir. Belə ki, hazırda əvvəllər əmək haqqına məhdudiyyət tətbiq edilməklə hesablanmış pensiyaların bu məhdudiyyət götürülməklə yenidən hesablanması həyata keçirilir və bu tədbir təqribən 100 minə yaxın pensiyaçını əhatə edəcəkdir. Əvvəlki pensiya sisteminin yaratmış olduğu bu tipli problemlərin yeni sistemin maliyyə yükünü birdəfəlik artırmaqla qısa vaxtda həlli çətin olsa da, cənab Prezident, pensiyaçıların ayrı-ayrı qrupları arasındakı sosial ədalətsizliyin aradan qaldırılması barədə Sizin tapşırıqlarınızın icrası üçün zəruri tədbirlər görülməkdədir. Bunun üçün maliyyə mənbələrinin formalaşdırılması və optimal mexanizmlərin müəyyənləşdirilməsi prosesi müvafiq orqanlarla birgə işlənib hazırlanır.

İslahatların ikinci qolu olan sığorta pensiya sisteminin avtomatlaşdırılması tədbirləri 3 istiqamətdə aparılmaqdadır. Bunlardan birincisi - sosial sığorta haqlarının toplanmasının yeni əsaslarla qurulması, ikincisi - pensiya təyinatının avtomatlaşdırılması, üçüncüsü- pensiya ödənişinin avtomatlaşdırılmasıdır.

Sosial sığorta haqlarının fərdi uçota əsaslanan avtomatlaşdırılmış sisteminin qurulması islahatın əsas elementidir. Sahibkarlıq fəaliyyəti subyektlərinin “bir pəncərə” prinsipi ilə qeydiyyatı bu işə böyük təkan vermişdir. Azərbaycan Respublikası Vergilər Nazirliyində mərkəzləşmiş məlumat bazasının qurulması və onun fondun avtomatlaşdırılmış sistemi ilə əlaqələndirilməsi sığortaedənlər barədə məlumatların eyniləşdirilməsini birdəfəlik təmin edəcəkdir.

Digər tərəfdən, ödənilən sosial sığorta haqlarının fərdi uçotunun qurulması və sosial ödənişlərin bu məlumatlar əsasında müəyyənləşdirilməsi sosial sığorta haqları üzərində həyata keçirilən inzibati nəzarəti tədricən ictimai nəzarətlə əvəzləyəcəkdir. Fərdi uçota alınanların sayı ilin əvvəlinə nisbətən təqribən 211 min nəfər artaraq 1 milyon 305 min nəfərə çatmışdır.

Əmək pensiyalarının təyinatının avtomatlaşdırılması nisbətən mürəkkəb məsələlərdəndir və bunun həlli üçün hazırda beynəlxalq və yerli ekspertlər proqram təminatının işlənilməsini sürətlə davam etdirirlər. Bu sahədəki tədbirlər, eləcə də fondun regional mərkəzlərinin qurulması və ölkə üzrə “on-line” rejimində işləyən vahid informasiya-məlumat bazasının yaradılması pensiya təyinatını yaxın perspektivdə və MDB dövlətləri içərisində ilk olaraq avtomatlaşdırmağa imkan verəcəkdir.

Hesabat dövründə pensiyaların bankomatlarla ödənişi sferası genişləndirilmişdir. Belə ki, il ərzində 42 min nəfər şəhər, 228 min nəfər isə kənd yerlərində yaşayan pensiyaçı plastik ödəniş kartı ilə təmin edilmişdir. İl ərzində kənddə yaşayan və plastik kartlarla pensiya alanların sayı 6 dəfəyədək artmışdır və hazırda bu pensiyaçıların 53 faizi, şəhərlərdə isə 100 faizi, ümumilikdə ödənişdə olan pensiyaçıların 80 faizə yaxını, yəni 830 min nəfər pensiyalarını plastik kartlarla alırlar. Bu məqsədlə il ərzində kənd və qəsəbələrdə əlavə 37 bankomat qurularaq istifadəyə verilmişdir.

Möhtərəm cənab Prezident!

Azərbaycanda həyata keçirilən sığorta-pensiya islahatları nüfuzlu beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən yüksək qiymətləndirilir. Məhz buna görədir ki, 2007-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Dövlət Sosial Müdafiə Fondu Beynəlxalq Sosial Təminat Assosiasiyasının “Avropa şəbəkəsi”nin rəhbəredici komitəsinin üzvü seçilmişdir. Azərbaycana, onun xaricdə təmsil olunan nümayəndə heyətlərinə göstərilən diqqət Azərbaycan Prezidentinin yürütdüyü uğurlu siyasətin bilavasitə təsdiqidir.

Eyni zamanda, Dünya Bankı ötən ilin iyun ayında özünün mərkəzi ofisində MDB ölkələrindən ilk dəfə Azərbaycanda qurulan sığorta-pensiya sisteminin geniş təqdimatını keçirmişdir. Həmin tədbirdə Dünya Bankı tərəfindən Azərbaycanın sığorta-pensiya sistemində aparılan islahatlar və qurulan model keçid dövrü ölkələri üçün bir örnək kimi tövsiyə olunmuşdur. Bu sahə üzrə dünya təcrübəsini öyrənən ekspertlərin həmin tədbirdəki vacib bir fikrini, icazənizlə cənab Prezident, diqqətinizə təqdim etmək istərdim. Onlar qeyd etdilər ki, keçid dövrünü yaşayan bir ölkədə yeni sığorta-pensiya sisteminin belə qısa müddətdə qurulması yalnız siyasi sabitlik və ölkə rəhbərinin bilavasitə xüsusi dəstəyi nəticəsində mümkündür.

Möhtərəm cənab Prezident!

Ötən 4 ildə Sizin tərəfinizdən sığorta-pensiya sisteminin inkişafını və pensiyaçıların sosial müdafiəsini şərtləndirən 56 Fərman və Sərəncam verilmişdir ki, bu diqqətiniz bütün uğurların təminatı olmuşdur.

Azərbaycanda əhalinin sosial müdafiəsinin Heydər Əliyev prinsiplərinə uyğun qurulmaqla daha da gücləndirilməsi sahəsindəki tapşırıqlarınızın vaxtında yerinə yetirilməsi və pensiyaların məbləğinin layiqli həyat səviyyəsinə çatdırılması ilə bağlı 2008-ci ildə həlledici addımların atılması üçün maliyyə mənbələrinin yaradılmasında Dövlət Sosial Müdafiə Fondu səyini daim artıracaqdır. Sizin Dünya Azərbaycanlılarının həmrəyliyi günü və Yeni il münasibətilə Azərbaycan xalqına təbrikinizdə də qeyd etdiyiniz kimi, “Biz buna gedirik və o gün uzaqda deyil”.

Diqqətinizə görə təşəkkür edirəm!

X X X

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev iclasda yekun nitqi söylədi.