Göygöl şəhərinin tarixi inkişafı araşdırılıb
Bakı, 9 iyul, AZƏRTAC
Göygöl şəhəri kimi tanınan yaşayış məskəninin tarixi inkişafı və burada yaşayan almanların həyat tərzi araşdırılıb. Tədqiqatın nəticələri göstərir ki, XIX əsrdə almanların məskunlaşması ilə Helenendorf adlanan yaşayış məntəqəsi Qafqazda Avropa şəhərsalma prinsipləri əsasında formalaşmış nümunəvi yaşayış məskənlərindən birinə çevrilib.
Bu barədə AZƏRTAC-a AMEA-nın Memarlıq və İncəsənət İnstitutunun memarlıq doktoru, dosent Rahibə Əliyeva məlumat verib.
Alimin sözlərinə görə, Helenendorfdan Göygölə qədər dəyişən şəhərin toponimi müxtəlif tarixi mərhələlərdən keçib. Sovet dövründə Xanlar adı ilə tanınan yaşayış məntəqəsi müstəqillik illərində yenidən Göygöl adlandırılıb.
Alman kolonistlərinin bu əraziyə köçməsindən sonra şəhərin memarlıq siması formalaşıb. Burada 200-dən artıq yaşayış evi, Lüteran kilsəsi, şərab zavodu və digər ictimai tikililər alman şəhərsalma ənənələrinin əsasını təşkil edib. Almanların sənət və peşələrini əks etdirən nişanələr yaşadıqları evlərin qapılarına vurulub, küçəboyu sıralanan alaqapılarda isə evlərin tikilmə tarixi və sahiblərinin adları qeyd olunub.
Göygöl şəhərinin tarixi inkişafı burada yaşayan xalqların həyat tərzinin formalaşmasına mühüm təsir göstərib.
Rayon mərkəzi olan Göygöl şəhərinin əsası 1819-cu il avqustun 22-də Almaniyanın Vyürtemberq knyazlığından gəlmiş alman kolonistləri tərəfindən qoyulub və yaşayış məntəqəsi Helenendorf adlandırılıb.
Tarixi mənbələrə görə, 488 şvab ailəsinin Rusiya imperiyasının Zaqafqaziyadakı torpaqlarına köçü ilk dəfə 1817-ci ilin sonlarında başlayıb. İlk alman koloniyası Cənubi Qafqazda, Gürcüstan ərazisində yaradılıb. Almanəsilli şəxslərin, xüsusilə şvab ailələrinin Azərbaycana ilk kütləvi köçü isə 1819-cu ilə təsadüf edir.
Həmin ilin yayında Tbilisidən Azərbaycanın Yelizavetpol qəzasına (indiki Gəncə) köçən 194 alman ailəsi Helenendorf (indiki Göygöl) və Annenfeld (indiki Şəmkir) adlı iki koloniya salıb.
Alman yaşayış məntəqələri əvvəlcədən hazırlanmış plan əsasında salınıb. Bu yaşayış məntəqələrində geniş və düz küçələr, zirzəmili və eyvanlı, eyni funksional quruluşa malik evlər, eləcə də məhəllələr inşa edilib. 1941-ci ildə Helenendorfda 3500, bütün Azərbaycanda isə təxminən 23 min alman yaşayıb.
Sonrakı illərdə Gəncə və Qazax qəzalarında almanların yeni koloniyaları yaranıb. Bunlara Georqsfeld (indiki Şəmkirin Çinarlı qəsəbəsi), Alekseyevka, Qrünfeld (indiki Ağstafanın Həsənsu kəndi), Ayxenfeld (indiki Şəmkirin İrmaşlı kəndi), Traubenfeld (indiki Tovuz şəhəri), Yelizavetinka (indiki Ağstafa şəhəri) və Marksovka daxildir.
Almanların Rusiyaya, daha sonra isə Cənubi Qafqaza köçməsinin əsas səbəblərindən biri dini amillərlə bağlı olub. Xristianlığın protestant qoluna mənsub olan almanlar dini baxışlarına görə təzyiqlərlə üzləşiblər.
XIX əsrin sonu – XX əsrin əvvəllərində Azərbaycanda yaşayan almanların əksəriyyəti protestantlığa etiqad edib. Ölkədə ilk protestant kilsəsi 1857-ci ildə məhz Helenendorfda tikilib. Sonralar Gədəbəy, Şamaxı, Bakı və Şəmkir ərazilərində də alman Lüteran kilsələri inşa olunub.
Alman kolonistləri müxtəlif sənət və peşə sahələrində fəaliyyət göstəriblər. Onların arasında pinəçi, dənizçi, dülgər, dərzi və digər peşə sahibləri olub. Almanların məşğul olduqları peşələri göstərən nişanələr yaşadıqları evlərin qapılarına vurulub.
Küçəboyu yerləşən alaqapılarda evlərin tikilmə tarixi və sahiblərinin adları qeyd olunub. Həmin kitabələrin bir hissəsi – 31 evdə qorunub saxlanılan nümunələr – bu günədək gəlib çatıb.
Almanların Azərbaycanın qərb bölgələrinə gəlişi yerli kənd həyatında mühüm mədəni dəyişikliklər yaradıb. Əsasən kənd təsərrüfatı, xüsusilə üzümçülüklə məşğul olan almanlar şəhər ətrafında geniş üzüm plantasiyaları salaraq şərabçılığın inkişafına böyük töhfə veriblər.
Məhz bu həyat tərzi onların memarlığında da öz əksini tapıb.
Bölmənin digər xəbərləri
