Məktəblilərə ekologiyanı necə sevdirməli? – Türkiyədəki faydalı metod və yanaşmalar
Ankara, 6 iyul, AZƏRTAC
Bu gün dünyanın minlərlə məktəbində dalğalanan yaşıl bayraq ekoloji mədəniyyətin ailəyə, ailədən cəmiyyətə ötürülməsinin rəmzidir.
AZƏRTAC xəbər verir ki, Türkiyədə də geniş tətbiq olunan Beynəlxalq Ekoməktəblər proqramı uşaqlara yalnız təbiəti sevməyi öyrətmir, onları yaşadıqları mühitdə dəyişiklik yaradan fəal vətəndaş kimi yetişdirır. Bu proqram çərçivəsində şagirdlər məktəbdə qazandıqları bilik və vərdişləri evlərinə aparır, ailə üzvlərini suya və enerjiyə qənaət etməyə, tullantıları çeşidləməyə və təbiətə daha həssas yanaşmağa təşviq edirlər.
Beləliklə, yaşıl bayraq məktəbin həyətində qalmır. O, uşaqların davranışları vasitəsilə evlərə daxil olur, ailələrin gündəlik həyatına təsir göstərir və cəmiyyətin ekoloji mədəniyyətinin formalaşmasına xidmət edir. Təhsil elmlərində bu proses “əks sosiallaşma” (reverse socialization) kimi tanınır və müasir pedaqogikanın maraqlı nümunələrindən biri hesab edilir.
Türk təhsil alimi dosent Leyla Yılmaz Fındık araşdırmalarında göstərir ki, ekoloji təhsilin əsl uğuru şagirdlərin nə qədər məlumat öyrənməsində deyil, öyrəndiklərini ailələrinə və yaşadıqları mühitə ötürə bilməsindədir. Məhz bu baxımdan Ekoməktəblər proqramı məktəblə cəmiyyət arasında möhkəm körpü yaradan uğurlu beynəlxalq təhsil modellərindən biri kimi diqqət çəkir.
Ekoməktəblər proqramı nəyi hədəfləyir?
Ekoloji problemlərin qlobal xarakter aldığı müasir dövrdə məktəblərin üzərinə yalnız akademik bilik vermək deyil, həm də məsuliyyətli vətəndaş yetişdirmək vəzifəsi düşür. Bu baxımdan Ekoməktəblər proqramı dünyada uğurla tətbiq olunan ekoloji təhsil modellərindən biri hesab edilir. Proqramın əsas məqsədi şagirdlərə ətraf mühit haqqında nəzəri bilik verməklə kifayətlənməmək, həmin bilikləri gündəlik həyat davranışlarına çevirməkdir. Çünki təhsil yalnız məlumatın mənimsənilməsi deyil, həm də insanın davranış və həyat tərzində müsbət dəyişiklik yaratması deməkdir. Məsələn, şagird təkrar emalın əhəmiyyətini əzbərdən izah edə bilər. Ancaq evdə plastik, şüşə və kağız tullantılarını ayrı toplamırsa, bu bilik hələ davranışa çevrilməyib. Eyni qayda enerji və suya qənaət, təbiətin mühafizəsi və məsuliyyətli istehlak vərdişləri üçün də keçərlidir.
Ekoməktəblər proqramının üstünlüyü də məhz burada özünü göstərir. Bu model şagirdlərdə ekoloji məsuliyyət hissini formalaşdırır, onları öyrəndiklərini gündəlik həyatlarında tətbiq etməyə yönəldir və ailə daxilində müsbət dəyişikliklərin başlanmasına zəmin yaradır.
“Əks sosiallaşma”: öyrənmənin yeni istiqaməti
Son onilliklərdə aparılan elmi tədqiqatlar göstərir ki, öyrənmə prosesi yalnız bu istiqamətdə baş vermir. Xüsusilə rəqəmsal texnologiyalar, ekoloji təhsil, sağlam həyat tərzi və davamlı inkişaf kimi sahələrdə uşaqların da ailə üzvlərinə yeni bilik və davranış nümunələri qazandırdığı müşahidə olunur. Təhsil elmlərində bu proses əks sosiallaşma (reverse socialization) adlanır. “Əks sosiallaşma” zamanı bilik və dəyərlərin ötürülməsi uşaqlardan valideynlərə doğru yönəlir. Məktəbdə qazandıqları bilikləri gündəlik həyatlarında tətbiq edən uşaqlar ailə üzvlərini də həmin davranışları mənimsəməyə həvəsləndirirlər. Beləliklə, uşaqlar ailə daxilində dəyişikliklərin təşəbbüskarı və müsbət sosial transformasiyanın iştirakçısına çevrilirlər.
Ekoloji təhsil niyə bu qədər vacibdir?
Müasir təhsil sistemi artıq yalnız şagirdlərin akademik biliklərini artırmağı deyil, onların həyat bacarıqlarını, sosial məsuliyyət hissini və vətəndaş mövqeyini formalaşdırmağı da əsas məqsədlərdən biri hesab edir. Bu baxımdan ekoloji təhsil sadəcə ətraf mühit haqqında məlumat verməkdən ibarət deyil. O, insanın təbiətə münasibətini, resurslardan istifadə mədəniyyətini və gələcək nəsillər qarşısındakı məsuliyyətini formalaşdıran mühüm tərbiyə istiqamətidir.
Dosent Leyla Yılmaz Fındık qeyd edir ki, ekoloji davranışın formalaşması şagirdlərdə bir sıra mühüm bacarıqların inkişafına şərait yaradır. Təbiəti qorumaq istəyən uşaq, eyni zamanda, məsuliyyət daşımağı, problemə müxtəlif baxış bucaqlarından yanaşmağı, düzgün qərarlar qəbul etməyi, əməkdaşlıq etməyi və etik davranış prinsiplərinə əməl etməyi öyrənir. Beləliklə, ekoloji təhsil şəxsiyyətin hərtərəfli inkişafının ayrılmaz tərkib hissəsinə çevrilir.
Bu səbəbdən Ekoməktəblər proqramı yalnız ekoloji maarifləndirmə layihəsi deyil, həm də fəal vətəndaşlıq, dəyərlər təhsili və dayanıqlı inkişaf üzrə praktiki təlim modelidir. Burada şagirdlər öyrəndiklərini layihələr, müşahidələr, məktəb və ailə fəaliyyətləri vasitəsilə gündəlik həyata tətbiq edirlər. Nəticədə bilik davranışa, davranış isə həyat tərzinə çevrilir.
Əslində, böyük dəyişikliklər çox zaman kiçik addımlarla başlayır. Bir uşağın evdə valideyninə suya qənaət etməyi xatırlatması, tullantıları ayrı toplamağı təklif etməsi və ya plastikdən istifadənin azaldılmasını israrla istəməsi ilk baxışdan sadə görünə bilər. Lakin bu cür davranışlar ailənin həyat tərzini dəyişdirir, ailədən isə cəmiyyətə yayılan müsbət nümunəyə çevrilir.
Bölmənin digər xəbərləri
