Şəxsi inkişaf və rifah xidmətlərinin mahiyyəti: Digər fəaliyyət sahələrindən fərqləndirən əsas xüsusiyyətlər
Bakı, 2 iyul, AZƏRTAC
Şəxsi və mənəvi inkişaf istiqamətində göstərilən xidmətlər son illər dünyanın müxtəlif ölkələrində geniş yayılsa da, onların mahiyyəti bəzən digər peşə və xidmət sahələri ilə qarışdırılır. Xüsusilə tibbi xidmətlər, psixoloji yardım, psixoterapiya, təhsil və konsultasiya fəaliyyəti ilə bu istiqamətin sərhədlərinin düzgün müəyyənləşdirilməsi həm xidmət göstərən mütəxəssislər, həm də xidmət alan şəxslər üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Beynəlxalq praktikada şəxsi inkişaf və rifah xidmətləri əsasən insanın öyrənməsi, fərdi inkişafı və həyat bacarıqlarının gücləndirilməsinə yönələn fəaliyyətlər kimi qiymətləndirilir. Bu xidmətlərin məqsədi xəstəliklərin diaqnostikası və ya müalicəsi deyil, insanların şəxsi potensialını inkişaf etdirməsinə, özünü daha yaxşı tanımasına və həyat keyfiyyətini yüksəltməsinə dəstək göstərməkdir.
Bu fikirlər şəxsi inkişaf və insan potensialı üzrə mütəxəssis (kouç) İlahə Allahverdiyevanın yazısında yer alıb.
AZƏRTAC yazını təqdim edir.
Tibbi xidmətlərdən fərqi
Tibbi xidmətlərin əsas məqsədi xəstəliklərin qarşısının alınması, diaqnostikası, müalicəsi və reabilitasiyasıdır. Bu fəaliyyət yalnız müvafiq tibb təhsili almış və qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada fəaliyyət göstərən mütəxəssislər tərəfindən həyata keçirilir.
Şəxsi inkişaf və rifah xidmətləri isə tibbi müdaxilə xarakteri daşımır. Bu istiqamətdə keçirilən təlimlər, seminarlar, mentorluq proqramları və inkişafyönümlü konsultasiyalar insanların həyat bacarıqlarının, fərqindəliyinin və şəxsi inkişafının dəstəklənməsinə yönəlir. Burada məqsəd hər hansı xəstəliyin müalicəsi və ya tibbi nəticənin əldə olunması deyil.
Psixoterapiyadan fərqi
Psixoterapiya psixi sağlamlıq sahəsinə aid peşəkar fəaliyyət istiqamətidir və müxtəlif elmi metodlardan istifadə etməklə psixoloji pozuntuların və digər klinik vəziyyətlərin aradan qaldırılmasına və ya yüngülləşdirilməsinə yönəlir.
Şəxsi inkişaf proqramları isə klinik və ya terapevtik müdaxilə məqsədi daşımır. Onların əsas istiqaməti öyrənmə, şəxsi potensialın inkişaf etdirilməsi, məqsədlərin müəyyənləşdirilməsi, ünsiyyət bacarıqlarının gücləndirilməsi, fərdi inkişaf planlarının hazırlanması və həyat keyfiyyətinin artırılmasıdır. Başqa sözlə, bu fəaliyyət sahəsinin mərkəzində müalicə deyil, inkişaf dayanır.
Psixoloji diaqnostikadan fərqi
Psixoloji diaqnostika elmi əsaslandırılmış metod və testlər vasitəsilə insanın psixoloji xüsusiyyətlərinin qiymətləndirilməsini nəzərdə tutur. Bu fəaliyyət xüsusi peşə hazırlığı, metodik standartlar və etik normalar çərçivəsində həyata keçirilir.
Şəxsi inkişaf xidmətləri isə diaqnoz qoymaq, psixoloji vəziyyəti qiymətləndirmək və ya psixoloji rəy vermək məqsədi daşımır. Burada əsas diqqət insanın özünü tanımasına, inkişaf məqsədlərinin müəyyənləşdirilməsinə və öyrənmə prosesinin dəstəklənməsinə yönəldilir.
Təhsil və ömür boyu öyrənmə ilə əlaqəsi
Şəxsi inkişaf proqramlarının mühüm xüsusiyyətlərindən biri onların ömür boyu öyrənmə konsepsiyası ilə sıx əlaqədə olmasıdır. Müasir dövrdə təhsil yalnız məktəb və universitetlə məhdudlaşmır, insanlar əmək fəaliyyəti dövründə də yeni bilik və bacarıqlar əldə edir, müxtəlif inkişaf proqramlarında iştirak edir və öz kompetensiyalarını daim yeniləyirlər.
Bu baxımdan şəxsi inkişaf təlimləri, seminarlar, mentorluq proqramları və fərqindəlik üzrə tədris fəaliyyətləri formal təhsili əvəz etmir, ona dəstək verən qeyri-formal öyrənmə imkanları kimi çıxış edir.
Mentorluq, fasilitasiya və konsultasiya
Beynəlxalq praktikada şəxsi inkişaf sahəsində istifadə olunan əsas fəaliyyət formalarından biri mentorluqdur. Mentorluq daha çox şəxsin məqsədlərinin müəyyənləşdirilməsinə, təcrübə mübadiləsinə, qərarvermə bacarıqlarının inkişafına və fərdi inkişaf prosesinin dəstəklənməsinə yönəlir.
Fasilitasiya isə qrup müzakirələrinin və öyrənmə prosesinin daha səmərəli təşkil edilməsini təmin edən peşəkar yanaşmadır. Fasilitator hazır cavablar təqdim etmir, iştirakçıların öz düşüncələrini ifadə etməsinə, qarşılıqlı öyrənməsinə və birgə nəticəyə gəlməsinə şərait yaradır.
Konsultasiya xidmətləri də bu sahədə əsasən inkişafyönümlü xarakter daşıyır və insanların məqsədlərinin müəyyənləşdirilməsi, şəxsi inkişaf planlarının hazırlanması, həyat bacarıqlarının gücləndirilməsi və fərdi inkişaf prosesinin təşkilinə dəstək göstərir.
Peşəkar və etik məsuliyyət
Şəxsi inkişaf və rifah xidmətlərinin geniş yayılması bu sahədə fəaliyyət göstərən mütəxəssislər üçün peşəkar və etik məsuliyyət məsələsini də aktuallaşdırır. Beynəlxalq praktikada bu istiqamətdə çalışan mütəxəssislərdən fəaliyyətlərinin sərhədlərini aydın müəyyənləşdirmələri, öz səlahiyyətlərini aşmamaları və ehtiyac yarandıqda şəxsləri müvafiq tibb, psixologiya və ya digər ixtisaslaşmış xidmətlərə yönləndirmələri gözlənilir. Bu yanaşma həm xidmət alan şəxslərin peşəkar xidmətlə təmin edilməsinə, həm də müxtəlif peşə sahələri arasında sağlam əməkdaşlığın formalaşmasına xidmət edir.
İnkişafyönümlü xidmətlərin ümumi mahiyyəti
Beynəlxalq təcrübə göstərir ki, şəxsi inkişaf və rifah xidmətləri insanın öyrənməsi, özünü tanıması, fərdi potensialının inkişaf etdirilməsi və həyat keyfiyyətinin yüksəldilməsi istiqamətində formalaşan müstəqil fəaliyyət sahəsidir. Onların əsas fərqləndirici xüsusiyyəti xəstəliklərin diaqnostikası və ya müalicəsinə deyil, insanın inkişaf imkanlarının genişləndirilməsinə yönəlməsidir.
Məhz bu xüsusiyyət həmin fəaliyyətlərin müasir xidmət iqtisadiyyatında özünəməxsus yer tutmasına, müxtəlif peşə istiqamətləri ilə qarşılıqlı əlaqədə olsa da, öz məqsədi, metodları və tətbiq sahələri baxımından ayrıca inkişaf etməsinə şərait yaradıb.
Bölmənin digər xəbərləri
