Fransanın Afrikadakı yeni strategiyası: postkolonial maskalanma, yoxsa gerçək dəyişiklik?- ŞƏRH
Paris, 18 iyul, AZƏRTAC
Strateji istiqamətin dəyişməsi: yenilikmi, yoxsa köhnə oyunun yeni qaydaları?
Fransa 2025-ci il üçün hazırladığı Milli Strateji İcmalında Afrikadakı mövcud siyasətinə köklü dəyişiklik vəd edir. Bu sənəddə diplomatik ritorika çeviklik, mədəni diplomatiya, təhlükəsizlik əməkdaşlığı kimi müasir terminlərlə bəzədilib. Ancaq belə bir sual ortaya çıxır: bu terminlər arxasında nə dəyişib? Sözlər, ya məqsədlər?
AZƏRTAC xəbər verir ki, Fransa uzun illər boyu Afrika qitəsində bir növ hakim səlahiyyət sahibi kimi hərəkət edib. Ən azı 14 keçmiş müstəmləkə ölkəsində siyasi elitləri təyin etməkdə, hərbi müdaxilələrdə və iqtisadi sistemlərin qurulmasında aktiv rol oynayıb. Bu “FransAfrik” modeli, 1960-cı illərin dekolonizasiya dalğasından sonra da neokolonializm kimi davam edib.
Yeni strategiya bu modeli formal olaraq tərk etdiyini iddia etsə də, mahiyyət etibarilə dəyişməz güc münasibətlərini qoruyub saxlamağa çalışır. Çünki Fransa üçün Afrika yalnız bir tərəfdaş yox, həm də resurs bazası, diplomatik dayaq və hərbi bazalar şəbəkəsidir.
Fransanın yeni sənədində əsas təhlükə statusu yenə Rusiyaya verilib. Bu, sürpriz deyil. Amma maraqlısı odur ki, bu təhlükənin səbəbi kimi Ukrayna müharibəsi deyil, Rusiyanın Afrikadakı təsirinin artması göstərilir.
Burada sual yaranır: Əgər Afrika ölkələri Rusiya və ya Çinlə daha rahat işləyirsə, bu kimin səhvidir – Fransa tərəfdaşlığının şərtlərimi, yoxsa digərlərinin təklifi? Moskvanın müttəfiqləri- Mərkəzi Afrika Respublikası, Mali, Burkina Faso kimi ölkələr- Parislə əlaqələrini ya dondurublar, ya da hərbi əməkdaşlığı dayandırıblar.
Bunun səbəbi yalnız Rusiya dezinformasiyası və ya Vaqner qrupunun təbliğatı deyil. Bu, Fransanın uzun illər regiona təkəbbürlü yanaşmasının və daxili işlərə müdaxiləsinin nəticəsidir.
Fransa təhlükəsizlik xidməti rəhbəri Nikola Lernerin dedikləri isə ayrı suallar doğurur: O, bir tərəfdən Afrika liderlərini Rusiyanın sabitliyi pozmaq cəhdləri barədə xəbərdar etdiyini bildirir, digər tərəfdən rus həmkarı ilə daim təmasda olduğunu etiraf edir.
Əgər Rusiya real təhlükədirsə, niyə onunla daimi əlaqə saxlanılır? Əgər dialoq mümkündürsə, bəlkə də, problemin kökü Fransa-Rusiya rəqabətində yox, Fransanın bölgədə nə təklif etdiyindədir.
Fransa 2026-cı ildə Keniya paytaxtı Nayrobidə keçiriləcək Afrika-Fransa Sammitinə yeni yanaşma ilə getmək istəyir. Sənəddə mədəni əməkdaşlıq, iqtisadi inkişaf, müstəqil tərəfdaşlıqlar kimi anlayışlar önə çıxarılır. Bütün bunlar pozitiv səslənsə də, əgər bu əməkdaşlıq hələ də Parisin nəzarəti altında olarsa, bu, sadəcə formanın dəyişməsi, mahiyyətin eyni qalması olacaq.
Əgər Fransa həqiqətən dəyişmək istəyirsə, onda öz modelini tək doğru yol kimi təqdim etməyi dayandırmalıdır. Daxili siyasətə müdaxilə etməməyə söz verməlidir. Humanitar yardımı şərtlərlə deyil, ehtiyac əsasında təqdim etməlidir.
Hərbi bazaları və təhlükəsizlik əməkdaşlığını şəffaf və qarşılıqlı razılıqla aparmalıdır.
Afrika artıq XX əsrin qitəsi deyil. İndi Çin, Rusiya, Türkiyə, Hindistan və Körfəz ölkələri də Afrikada güclü diplomatik, iqtisadi və texnoloji əlaqələr qururlar. Fransa bu yarışda yalnız nüfuzuna güvənərək irəliləyə bilməz. Əgər Paris real bərabərlik və qarşılıqlı hörmət təklif etməzsə, afrikalı partnyorlar onu sadəcə keçmişin bir xatirəsi kimi xatırlayacaqlar.
Fransanın bu dəfəki strategiya dəyişiklikləri səmimi və real tətbiqlə müşayiət olunarsa, itirilmiş inamı bərpa etmək üçün son şans ola bilər. Əks halda, Parisin mədəni diplomatiya ritorikası da, çevik əməkdaşlıq vədi də Afrikada yalnız boş sözlər kimi qəbul ediləcək və yerini daha praqmatik və müdaxiləsiz oyunçulara verəcək.
Bölmənin digər xəbərləri
