Tokio, 19 aprel (AZƏRTAC). Koreya Xalq Demokratik Respublikası (KXDR) “Musudan” tipli ballistik raketin buraxılması uğursuzluqla nəticələnərsə, eyni vaxtda ölkə ərazisindəki müxtəlif meydançalardan bir neçə raketin buraxılışını həyata keçirə bilər.

Bu barədə Renhap agentliyinin Koreya Respublikasının hökumət orqanlarındakı adı açıqlanmayan mənbələrə əsasən yaydığı məlumatda bildirilir.

Qeyd edilir ki, mütəxəssislər yaxın zamanlarda əldə edilmiş peyk çəkilişlərinin təhlili zamanı Hamqen-Namdo əyalətində dörd və ya beş nəqliyyat-buraxılış qurğusu (NBQ) aşkar etmişlər. Güman edilir ki, NBQ-lərdən uçuş məsafəsi 300-500 kilometr olan “Skad” və 1,3-1,5 min kilometr olan “Nodon” raketlərinin buraxılması üçün istifadə olunur.

Koreya Respublikasının hökumət nümayəndələrindən gətirilmiş sitatda bildirilir ki, KXDR-in eyni vaxtda həm “Musudan”, həm “Skad”, həm də “Nodon” raketlərini buraxacağının əlamətləri aydın sezilir.

Analitiklər hesab edirlər ki, son zamanlar dəfələrlə sınağı keçirilmiş “Musudan” raketinin buraxılışı uğursuz alınacağı təqdirdə, KXDR bunun əvəzini müxtəlif məsafəli digər raketlərin buraxılışı ilə çıxmağa çalışacaqdır.

KXDR-in yaxın zamanda sınaq məqsədilə ballistik raket buraxacağı barədə məlumatlar aprelin əvvəlində yayılmışdır. Bildirilmişdir ki, KXDR şərq sahilinə iki orta məsafəli “Musudan” raketi yerləşdirmişdir. Güman edilir ki, raketlərin uçuş məsafəsi 3-4 min kilometrə bərabərdir. ABŞ-ın və Koreya Respublikasının kəşfiyyat orqanlarının yaydığı xəbərə görə, raketlər istənilən vaxt buraxıla bilər.

KXDR 2005-ci ildə özünü nüvə ölkəsi elan etmişdir, 2006-cı, 2009-cu və 2012-ci illərdə keçirdiyi yeraltı nüvə sınaqları isə beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən etirazla qarşılanmışdır. BMT-nin Təhlükəsizlik Şurası tərəfindən KXDR-dən nüvə sahəsində fəaliyyəti dayandırmağı tələb edən qətnamə qəbul etmişdir.

Aprelin əvvəllərində KXDR rəhbərliyi Yonbendəki uranın zənginləşdirilməsi müəssisəsində işin bərpa edilməsi barədə planını açıqlamışdır.

Koreya Xalq Demokratik Respublikası və Koreya Respublikası:

münaqişə necə başlamışdır?

Tarixi mənbələri araşdırsaq məlum olur ki, Koreya yarımadasında hazırkı gərginliyin əsası 1945-ci ildə, İkinci Dünya müharibəsi başa çatdıqdan sonra qoyulmuşdur.

Həmin vaxtadək Koreya Yaponiyanın müstəmləkəsi idi. Yaponiyanın Kvantun ordusunun sovet qoşunları tərəfindən 1945-ci ildə məğlub edilməsi Şimali Koreyanın azad edilməsi ilə nəticələndi. Antihitler koalisiyasında birləşmiş müttəfiqlərin razılığına əsasən, Koreyada yapon ordusunun əsir götürülməsi iki müvəqqəti zonada - 38-ci paraleldən şimalda yerləşən sovet və cənubda yerləşən ABŞ zonasında həyata keçirildi. 1945-ci ilin sentyabrında isə ölkənin cənubuna ABŞ qoşunları çıxarıldı.

ABŞ-ın təşəbbüsü ilə 1947-ci ildə vahid Koreya dövləti yaradılması barədə təklif BMT-nin müzakirəsinə çıxarıldı və burada seçkilərin keçirilməsi barədə qərar qəbul edildi. 1948-ci ilin mayında Cənubi Koreyada parlament seçkiləri keçirildi və avqustun 15-də Koreya Respublikası elan edildi.

Buna cavab olaraq, Şimalda Koreya Ali Xalq Məclisinə seçkilər keçirildi və 1948-ci il sentyabrın 9-da Koreya Xalq Demokratik Respublikası elan edildi.

Müxtəlif ictimai-siyasi quruluşa malik iki ölkə arasındakı hərbi-siyasi ziddiyyətlər 1950-ci ildə müharibənin başlaması ilə nəticələndi.

Münaqişə 1950-ci il iyunun 25-də başlandı. Hərbi əməliyyatlarda Koreya Respublikası tərəfdən ABŞ-ın və digər 15 dövlətin əsgərləri BMT-nin çoxmillətli qüvvələrinin bayrağı altında, KXDR tərəfdən isə SSRİ-nin və Çinin silahlı qüvvələri iştirak edirdi.

1951-ci ilin iyulunda cəbhə xətti 38-ci paralel üzrə, yəni müharibənin başladığı vaxtda olduğu kimi keçirdi. Müharibə mövqe döyüşləri xarakteri almışdı. 1953-cü ilin yazında aydın oldu ki, tərəflərdən birinin qalib gəlməsi həddindən artıq baha başa gələ bilər. 1953-cü il iyulun 27-də atəşkəs haqqında razılaşma imzalandı.

Barışıq haqqında razılığa əsasən, Şimali və Cənubi Koreyanı hərbi-demarkasiya xətti ayırır. İki tərəf arasında ümumi eni 4 kilometr olan demilitrizasiya zonası yerləşir.

Müharibənin sülh müqaviləsinin deyil, barışığın imzalanması ilə başa çatması səbəbindən Koreya yarımadası formal olaraq hələ də müharibə vəziyyətindədir. Barışıq sənədini bir tərəfdən KXDR və Çinin hərbi komandanlığı və digər tərəfdən BMT bayrağı altında ABŞ komandanlığı imzalamışlar.

Şimali Koreya ilə sülh müqaviləsini imzalamaqdan imtina edən ABŞ bu gün Koreya yarımadasının cənubunda 28 min əsgər saxlayır.

1972-ci ilin iyulunda KXDR ilə Koreya Respublikası arasında imzalanmış birgə Bəyanata əsasən birləşmənin əsas prinsipləri müəyyən edilmişdir - müstəqil, xarici qüvvələrə heç bir istinad etmədən; sülh yolu ilə; “böyük milli konsolidasiya” əsasında.

Pxenyan ölkənin birləşməsini konfederasiya ( Koreya Konfederativ Demokratik Respublikası) yaradılması kimi görür. Bu zaman “bir millət, bir dövlət - iki sistem, iki hökumət” formulu əsas götürülür.

1991-ci ildə KXDR və Koreya Respublikası arasında barışıq, hücum etməmək, əməkdaşlıq və mübadilə barədə Saziş imzalanmış, 1992-ci ildə isə Koreya yarımadasının nüvəsizləşdirilməsi barədə birgə bəyanat qəbul edilmişdir.

2000-ci il iyunun 13-15-də Pxenyanda tarixdə ilk koreyalararası sammit keçirilmişdir. Sammitin sonunda iki ölkənin dövlət başçıları tərəfindən Şimal və Cənubun birgə bəyanatı imzalanmışdır. Sənəddə “koreya xalqının öz gücü ilə” ölkənin birləşdirilməsinə nail olmaq elan edilmişdir.

2007-ci il oktyabrın 2-4-də Pxenyanda təşkil edilmiş yüksək səviyyəli ikinci koreyaarası görüşdə dövlət başçıları tərəfindən “Koreyalararası əməkdaşlığın, sülh və əmin-amanlığın inkişaf etdirilməsi barədə Bəyannamə” imzalanmışdır.

Yarımadada vəziyyət KXDR tərəfindən 2006-cı ilin oktyabrında və 2009-cu ilin mayında yeraltı nüvə sınaqlarının keçirilməsindən sonra gərginləşdi. Pxenyanın hərəkətlərinə cavab olaraq BMT Təhlükəsizlik Şurası 1718 və 1874 nömrəli qətnamələri qəbul etdi. Bu sənədlərdə KXDR-dən nüvə sahəsində fəaliyyətin dayandırılması və Koreya yarımadasının nüvəsizləşdirilməsi danışıqlarına qayıtması tələb edilirdi.

Şimal ilə Cənub arasında dəfələrlə hərbi münaqişə baş vermiş və çoxsaylı insan tələfatı olmuşdur. Bu münaqişələr, eyni zamanda koreyalararası yaxınlaşma prosesini də təhlükə qarşısında qoymuşdur.

Koreya yarımadasında növbəti böhranın başlamasına səbəb isə 2013-cü il fevralın 12-də KXDR tərəfindən üçüncü nüvə sınağının keçirilməsi olmuşdur. Bu sınağa cavab olaraq BMT Təhlükəsizlik Şurası KXDR-ə qarşı yeni sanksiyaları nəzərdə tutan 2095 nömrəli qətnaməni qəbul etmişdir.

Vüqar Ağayev

AZƏRTAC-ın xüsusi müxbiri

Tokio