Bakı, 20 yanvar (AZƏRTAC). İyirmi Yanvar günü xalqımızın milli müstəqillik, azadlıq uğrunda şəhidliyə hazırlıq ruhunun və yenilməz iradəsinin rəmzinə çevrilmişdir. Həmin gün təpədən dırnağadək silahlanmış sovet ordusunun cəza tədbirlərinə məruz qalan xalqımız azadlıq əzmini itirməmiş, əksinə, haqq səsini daha ucadan bəyan etmişdir. 1990-cı ilin 20 Yanvar günü şəhidlərimiz öz qanları ilə Azərbaycanın yeni tarixini yazmışlar. 

Xalqımızın yaddaşına Qara Yanvar gecəsi kimi həkk olunmuş bu tarix həm şəhidlərimizin xatirəsinin anım günü, həm də Azərbaycanın ərazi bütövlüyü uğrunda mübarizə aparan xalqımızın birliyi, bərabərliyi günüdür.

Şübhəsiz ki, bütün cinayət hadisələri kimi, bu qanlı aksiyanın da sifarişçiləri və icraçıları vardı. 1990-cı il yanvarın 19-dan 20-nə keçən gecə sovet ordusunun hərbi hissələri və zirehli texnikası heç bir xəbərdarlıq etmədən Bakı və Sumqayıt şəhərlərinə, habelə ölkəmizin bir çox şəhər və rayonlarına yeridilmişdi. Nəticədə beynəlxalq hüquq normaları, keçmiş SSRİ-nin və Azərbaycan SSR-in konstitusiyalarının müvafiq müddəaları kobudcasına pozulmuş, millətçi ermənilərin respublikamıza qarşı təcavüzünə etiraz əlaməti olaraq öz torpaqlarının, milli mənliyinin, qürurunun müdafiəsinə qalxmış xalqımıza vəhşicəsinə divan tutulmuşdur.

Keçmiş SSRİ rəhbərlərinin göstərişinə əsasən, həyata keçirilmiş xüsusi hərbi əməliyyat nəticəsində bir neçə istiqamətdən Bakıya daxil olan silahlı qoşunlar milliyyətindən, yaşından və cinsindən asılı olmayaraq, 147 nəfər silahsız mülki şəxsi amansızcasına öldürmüş, paytaxtda, şəhərətrafı qəsəbələrdə və rayonlarda 744 dinc, günahsız insan yaralanmış, yüzlərlə adam itkin düşmüş, 841 nəfər qanunsuz həbs edilmişdi. Cəbhə xəttini xatırladan, blokadaya alınmış, səmasında hərbi vertolyotlar fırlanan Bakıda ölçüyəgəlməz dağıntılar törədilmiş, televiziyanın enerji bloku partladılmış, inzibati və yaşayış binalarına, nəqliyyat vasitələrinə ciddi ziyan vurulmuşdu. İnsanlıq simasını itirmiş hərbi canilər törətdikləri vəhşilikləri ört-basdır etmək, həlak olanların dəqiq sayını gizlətmək üçün cəsədləri belə məhv edirdilər. Hücum zamanı qadağan edilmiş silah və sursatdan istifadə olunmuşdu. Azğınlaşmış hərbçilər bu fəlakətli gecədə mərhəmət hissini tamamilə unudaraq, ağır yaralıları yerindəcə öldürürdü. Yaralıları çıxaran təcili tibbi yardım maşınlarına və həkimlərə də atəş açılmış, tibb işçiləri də şəhid olmuşdur.

Yanvarın 20-də səhər ertədən Şəhidlər xiyabanı yenə də insan selinə bürünmüşdü. Onlar - yaşlılar, gənclər, uşaqlar, qadınlar, qızlar şəhidlərimizin xatirəsinə öz ehtiramlarını bildirmək üçün bu müqəddəs məkana gəlmişlər.

Bakı Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsinin dekanı, professor Şamil Vəliyev deyir:

- Keçmiş sovet dövlətinin hərb maşınının həmin gün Azərbaycan xalqına qarşı vəhşi terror aktı insanlıq əleyhinə törədilən ən ağır cinayətlərdən biri kimi bəşər tarixinə yazıldı. Böyük itkilər, günahsız insanların qətli ilə nəticələnən 20 Yanvar faciəsi mərkəzi hakimiyyət başda olmaqla cinayətkar imperiya rəhbərliyinin Azərbaycana qarşı xəyanətkar siyasətinə dözməyən, öz azadlığına, müstəqilliyinə can atan xalqımızın mübarizliyini, əyilməzliyini və məğrurluğunu nümayiş etdirdi. 20 Yanvar tarixinin istiqlalımızın doğum günü, xalqımızın azadlıqsevərliyinin təsdiqi günü olduğunu deyən Ş.Vəliyev bildirmişdir ki, bu tarix həm də millətimizin gələcəyə doğru inkişafının koordinatlarını müəyyənləşdirdiyi gündür.

Azərbaycan xalqı bütün dünyaya göstərdi ki, Vətənin azadlığı və suverenliyi yolunda canından keçə bilir. 20 Yanvar təsdiq etdi ki, Azərbaycan sadəcə torpaq deyil, həm də həyatımızı qurban verdiyimiz Vətəndir.

Bu fikirləri Şəhidlər xiyabanına ziyarətə gələn insanların çoxunun dilindən eşitmək olardı. 20 Yanvar Azərbaycan xalqının tarixində sadəcə ağrı-acı ilə xatırlanacaq gün deyildir. 20 Yanvar Azərbaycan xalqının şan və şərəf günüdür. Xalq həmin gün üzərinə şığıyan dəhşətli kabusa, sovet hərbiyyəsinin qorxunc qaragüruhuna qarşı sinəsini sipər etməyi, özünün mənliyini və mətinliyini nümayiş etdirməyi bacardı. Məhz həmin hadisələr bilavasitə nümayiş etdirdi ki, Azərbaycan xalqı pozulan hüquqlarının, suverenliyinin bərpa olunması uğrunda savaşmaq əzminə sahibdir. Təəssüf ki, həm SSRİ, həm də o vaxtkı Azərbaycan rəhbərliyi bu qanlı cinayətin bilavasitə təşkilatçıları və iştirakçıları olduqlarından nəinki onun açılması və cinayətkarların məsuliyyətə cəlb olunmasından ötrü tədbirlər görmədi. Əksinə bu cinayəti ört-basdır etmək üçün əllərindən gələni etdilər. 20 Yanvar faciəsindən bir gün sonra ümummilli lider Heydər Əliyevin Azərbaycanın Moskvadakı nümayəndəliyinə gedərək xalqımızın kədərini bölüşməsi və qırmızı rejimin Azərbaycanda həyata keçirdiyi qanlı aksiyanı ifşa etməsi o dövrdə xalqımıza bir dayaq, təsəlli oldu. Xalq o ağır günlərində köməksiz olmadığını hiss etdi.

Cəbrayıl rayonundan məcburi köçkün hərbi təqaüdçü Xosrov Səfixanov həmin günləri xatırladaraq bildirir:

- Hələ sovetlər dönəmində aqrar respublika olan Azərbaycanı keçmiş ittifaqın ən qabaqcıl sənaye mərkəzlərindən birinə çevirən ulu öndər Heydər Əliyev qanlı 20 Yanvarın ertəsi günü Moskvada həyatını təhlükədə qoyaraq Azərbaycan nümayəndəliyinə gəlib kəskin bəyanatla çıxış etdi. Bununla ulu öndər o ağır günlərdə xalqının sırasında, onunla birgə oldu. Ümummilli lider Heydər Əliyev bu bəyanatı ilə əslində Azərbaycanda gedən proseslərə qiymət verdi. O, SSRİ rəhbərliyinin Azərbaycana münasibətdə qətiyyən xoşniyyətli davranmadığını diqqətə çatdırmaqla yanaşı, həm də hakimiyyəti onda qınadı ki, Azərbaycana siyasi savadı olmayan, kölə xislətli insanın rəhbər təyin edilməsi xalqla hakimiyyət arasında dərin uçurumun yaranmasına səbəb olmuşdur. Bu uçurumun yaradılması da ilk növbədə mərkəzi hakimiyyətin maraqlarına xidmət edirdi.

Veteran hərbçinin fikirlərini tamamlayaraq xatırlatmalıyıq ki,

1990-cı il noyabrın 21-də ümummilli lider Heydər Əliyevin təşəbbüsü və rəhbərliyi ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisi 20 Yanvar hadisələrinə siyasi-hüquqi qiymət verdi. Muxtar Respublika Ali Məclisinin həmin tarixi bəyanatında Azərbaycan xalqına qarşı törədilən bu siyasi və hərbi qəsdin cavabdehləri və günahkarlarının adları açıqlandı. Sovet hakimiyyətinin süqutundan və Azərbaycanın dövlət müstəqilliyinin bərpasından sonra bir müddət başları hakimiyyət uğrunda mübarizəyə qarışan Azərbaycanın o vaxtkı rəhbərləri xalqımıza qarşı törədilən bu ağır cinayətin səbəblərinin araşdırılması, ona siyasi-hüquqi qiymət verilməsi və cinayətkarların müəyyən edilməsi istiqamətində məqsədyönlü iş aparmadılar. Yalnız ümummilli lider Heydər Əliyevin ölkə rəhbərliyinə qayıdışından sonra 1994-cü ildə 20 Yanvar hadisələrinə siyasi-hüquqi qiymət verildi və cinayəti törədənlərin adları bir daha ictimaiyyətə çatdırıldı.

Şəhidlər xiyabanına bütün gün ərzində ziyarətə gələnlərin ardı-arası kəsilmirdi. Şəhidlərimiz yüksək ehtirama, dərin hörmətə layiqdirlər. Azərbaycanın azadlığı uğrunda canından keçən şəhidlərin xatirəsi daim əziz tutulduğu kimi, onların ailə üzvləri, əzizləri də hər zaman dövlət qayğısı ilə əhatə olunmuşdur. Eləcə də 20 Yanvar hadisələrində sağlamlığını itirən əlillərin sosial müdafiəsi, pensiya təminatı hər zaman dövlətimizin başçısının diqqətindədir. 20 Yanvar şəhidlərinin ailə üzvləri və əlillərin sosial müdafiəsinin təmin olunması istiqamətində mütəmadi tədbirlər həyata keçirilmişdir. Əvvəlcə şəhid ailələrinin pensiya təminatı, mənzil şəraitinin yaxşılaşdırılması, yaşayış səviyyəsinin yüksəldilməsi ilə bağlı qanunvericilik bazası yaradılmışdır. Dövlətimizin başçısı bu istiqamətdə sərəncam və fərmanlar imzalamışdır. Bundan başqa, əlillərin reabilitasiyası üçün respublikada yeni sağlamlıq mərkəzləri inşa olunmuşdur. Ötən il ümumilikdə əlil və şəhid ailələrinə yeni mənzillər verilmişdir ki, onların arasında 20 Yanvar əlili və şəhid ailələri də vardır. 20 Yanvar faciəsində şəhid olan şəxslərin ailələrinə Prezident təqaüdü də verilir. Şəhid ailələrinin, əlillərin sosial təminatı ildən-ilə daha da möhkəmləndirilir. Ölkənin iqtisadi durumunun yüksəlməsi özünü bu qəbildən olan insanların həyat və məişətində daha qabarıq göstərir.

Şəhidlər xiyabanını ziyarətə gələnlərdən daha biri - 20 Yanvar əlili Heybət Heybətov deyir:

-20 Yanvar şəhidlərinin ailələrinə və bu hadisələr zamanı fiziki sağlamlığını itirənlərə dövlətimiz hər cür qayğı və diqqət göstərir. Ehtiyacı olanlara mənzil verilir. Əlillər minik avtomobili ilə təmin edilir. Dövlətimiz bizim üçün bir sıra imtiyazlar müəyyənləşdirmişdir. Əlillər xarici ölkələrdə və respublikamızda pulsuz müalicə olunurlar.

... Ümumxalq Hüzn Günündə Şəhidlər Xiyabanının ziyarəti səhər tezdən axşamdan xeyli keçənədək davam etmişdir.