Azərbaycanlı alimdən Gürcüstandakı soydaşlarımızın dil irsinə mühüm töhfə
Tbilisi, 10 iyul, AZƏRTAC
Dil xalqın tarixi yaddaşını, milli-mədəni irsini və mənəvi dəyərlərini qoruyan ən mühüm vasitələrdən biridir. Dialektlər isə dilin tarixi inkişaf mərhələlərini, müxtəlif coğrafi mühitlərdə formalaşan xüsusiyyətlərini özündə yaşadan canlı nümunələrdir. Azərbaycan dilinin Gürcüstanda qorunub saxlanılan dialektlərinin öyrənilməsi həm Azərbaycan dilçiliyi, həm də Qafqazşünaslıq baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Gürcüstanda yaşayan soydaşımız filoloq Elvira Aslanova Azərbaycan dilinin Gürcüstandakı dialekt irsinin araşdırılması istiqamətində mühüm elmi araşdırmalar aparıb. Bu günlərdə o “Azərbaycan dilinin Gürcüstandakı Qazax dialekti” mövzusunda doktorluq işini müdafiə edərək filologiya üzrə elmlər doktoru elmi dərəcəsi alıb.
AZƏRTAC–ın xüsusi müxbiri gənc alimlə görüşüb, onun araşdırmaları, elmi-tədqiqat işləri ilə maraqlanıb.
Elvira Aslanova 1981-ci il mayın 10-da Tbilisi şəhərində anadan olub. Orta təhsilini Bakı şəhərinin Binəqədi rayonundakı 115 nömrəli orta məktəbdə alıb, 1998-ci ildə həmin məktəbi fərqlənmə ilə başa vurub. Elə həmin il Tbilisi Dövlət Universitetinə daxil olan soydaşımız təhsildə qazandığı uğurlarına görə, 1999-cu ildə akademik Arnold Çikobava adına təqaüdə layiq görülüb.
Universitetin Filologiya fakültəsinin rus dili və ədəbiyyatı ixtisasını, əlavə olaraq Qafqaz dilləri üzrə bakalavr proqramını bitirib. 2002–2004-cü illərdə Qafqazşünaslıq magistratura proqramında təhsil alan tədqiqatçı 2004-cü ildə Qafqaz dilləri üzrə magistr dərəcəsi qazanıb. Bundan sonra o, 2010-cu ildə Bakı Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsində Azərbaycan dili istiqaməti üzrə elmi təcrübə keçib. Azərbaycan dilinin tədrisi və müasir dilçilik yanaşmaları ilə bağlı mühazirə və seminarlarda iştirak edən soydaşımız təhsilini davam etdirmək qərarına gəlib və 2012-ci ildə Tbilisi Dövlət Universitetinin Qafqazşünaslıq doktorantura proqramına qəbul olunub. Artıq 15 ilə yaxındır ki, həmin universitetin Qafqazşünaslıq Tədris-Elmi İnstitutunun Azərbaycanşünaslıq modulunda dəvətli müəllim kimi fəaliyyət göstərir. Azərbaycan dili, Azərbaycan ədəbi dilinin tarixi, Azərbaycan ədəbiyyatı və tədris metodikası üzrə dərslər aparır, tələbələrin elmi fəaliyyətinə rəhbərlik edir.
E.Aslanova deyib: “Elmi fəaliyyətimin əsas istiqamətini Azərbaycan dilinin Gürcüstanda yayılmış Qazax dialektinin tədqiqi təşkil edir. Doktorluq dissertasiyam da “Azərbaycan dilinin Gürcüstandakı Qazax dialekti” (“Gürcüstanda yayılmış Azərbaycan dilinin Qazax dialekti”) mövzusuna həsr olunub.
Elmi işin müdafiəsi zamanı gürcü alimlər çıxış edərək onun araşdırmalarımın xüsusi əhəmiyyət daşıdığını bildirdilər. Qeyd edildi ki, bu tədqiqatın aktuallığı Gürcüstanda işlənən Azərbaycan dilinin Qazax dialektinin fonematik sisteminin indiyədək sistemli şəkildə araşdırılmaması ilə müəyyən edilir. Tədqiqat işi bu dialektin fonetik-fonoloji xüsusiyyətlərinin kompleks öyrənilməsinə həsr olunmuş ilk fundamental araşdırmalardan biri kimi qiymətləndirilib. Bildirilib ki, dissertasiya bu istiqamətdə aparılmış ilk sistemli elmi tədqiqatlardan biri olmaqla dialektologiya və türkologiya üçün yeni elmi faktlar ortaya qoyur.
E.Aslanova bildirir ki, Gürcüstanda Azərbaycan dilinin Qazax dialekti geniş yayılmasına baxmayaraq, onun fonematik sistemi bu günədək müstəqil tədqiqat obyekti kimi kompleks şəkildə araşdırılmayıb.
Onun sözlərinə görə, Azərbaycan dialektologiyasının öyrənilməsinin əsasları XIX əsrdə yaranıb. Gürcüstanda yayılan Azərbaycan dili nümunələrinin məqsədyönlü tədqiqi isə xüsusilə XX əsrin əvvəllərindən fəallaşıb. Bu istiqamətdə həm azərbaycanlı, həm də gürcü alimlər mühüm araşdırmalar aparıblar. Lakin, Qazax dialektinin fonematik sisteminin kompleks şəkildə araşdırılması indiyədək ayrıca tədqiqat obyekti olmayıb.
Qeyd edək ki, araşdırma zamanı 2014-cü ildən etibarən Gürcüstanın azərbaycanlıların yığcam yaşadığı bölgələrində – Kvemo Kartli, Kaxeti, Şida Kartli (Qori, Kaspi) və Mtsxeta-Mtianeti bölgələrində aparılmış çoxillik sahə tədqiqatlarının materiallarından istifadə edilib.
Tədqiqat nəticəsində müəyyən olunub ki, Azərbaycan dilinin Gürcüstandakı Qazax dialekti zəngin və mürəkkəb fonematik sistemə malikdir. Dialektdə ümumilikdə 50 fonem qeydə alınıb.
Alimlər qeyd ediblər ki, E.Aslanovanın tədqiqatı Azərbaycan dialektologiyasının öyrənilməsinə, Gürcüstanda yaşayan azərbaycanlıların dil irsinin qorunmasına və türk dillərinin tarixi inkişafının araşdırılmasına mühüm töhfə verir. Onların fikrincə, dialektlər yalnız dil hadisəsi deyil, həm də xalqın tarixi yaddaşını yaşadan mənəvi sərvətdir. Bu baxımdan Azərbaycan dilinin Gürcüstandakı Qazax dialektinin öyrənilməsi gələcək nəsillər üçün mühüm elmi və mədəni əhəmiyyət daşıyır.
Bölmənin digər xəbərləri
