Bakı, 20 dekabr, AZƏRTAC

Son dövrlərdə qlobal ekoloji problemlərin həlli daha da aktuallaşmaqdadır. Çünki ekoloji mühitin pozulması artıq birbaşa insanların sağlam ətraf mühitdə yaşamaq hüququnu təhdid edəcək qədər təhlükəli həddə çatıb. Ona görə də Avropa ölkələri qarşıdakı şəkildə yaşıl enerji ilə illərdə mərhələli təchiz olunmaq üçün xüsusi proqram qəbul ediblər. Eyni zamanda, BMT dünyanın ən böyük beynəlxalq təşkilatı kimi üzv ölkələrlə ekoloji problemlərin həlli istiqamətində intensiv iş aparır və müxtəlif proqramlar çərçivəsində əməkdaşlığı gücləndirir. Təsadüfi deyil ki, 2022-ci il iyulun 28-də BMT Baş Assambleyası “Təmiz, sağlam və dayanıqlı ətraf mühitdə yaşamaq hüququ” adlı qətnamə qəbul edib. Bu qətnamə ilə BMT təmiz, sağlam və dayanıqlı ətraf mühitdə yaşamaq hüququnu insan hüquqları kimi tanıyır.

Milli Məclisin İnsan hüquqları komitəsinin üzvü Hikmət Babaoğlu AZƏRTAC-a açıqlamasında deyib ki, sözügedən qətnamədə BMT-yə üzv dövlətlər hamı üçün təmiz, sağlam və dayanıqlı ətraf mühitin təmin edilməsi üçün müvafiq addımlar atmağa çağırır. Azərbaycan bu strateji istiqamət üzrə çağırışlarda fəal iştirak edən ölkələrdən biri olaraq sənədi dəstəkləyir.

Deputat qeyd edib ki, hazırda milli inkişaf prioritetlərimizdən biri də sağlam ətraf mühitin qorunması və yaşıl enerji ilə təmin olunmaq məsələsidir. Ancaq təəssüf ki, 30 illik işğal dövründə erməni vandalları təbiətimizə qarşı ekosid siyasəti həyata keçiriblər. Azad edilmiş torpaqlarımızda bu gün ekoloji tarazlığı bərpa etmək, ekoloji mühiti normallaşdırmaq istiqamətində çoxşaxəli işlər aparılır. Lakin belə bir vaxtda Rusiya sülhməramlılarının müvəqqəti nəzarətində olan torpaqlarımızda ermənilərin cinayətkarcasına ekoloji mühitimizə zərbə vurmaları, torpaqlarımızı çirkləndirmələri, təbiətimizə bərpası uzun illər çəkə biləcək ziyan vurmaları yolverilməzdir. Bu cür fəaliyyət təkcə ətraf mühit məsələsi deyil, həm də birbaşa insan hüquqlarının, onun təməl prinsipi olan yaşamaq hüququnun təhdid edilməsidir. Ona görə də sülhməramlılar məsələni ciddiyə almalı, təbiətimizə və nəticə etibarilə yaşamaq hüququmuza təhdid yaradan ekoloji çirkləndirməyə məruz qalmış ərazilərimizdə monitorinqlərin aparılmasına şərait yaratmalıdırlar.

Ombudsman Aparatı rəhbərinin müavini Rəşid Rumzadə AZƏRTAC-a bildirib ki, 30 illik işğal dövründə ölkəmizin təbiətinə, bioloji müxtəlifliyinə, flora və faunasına, su mənbələrinə, ümumilikdə işğal altında olmuş ərazilərin ekologiyasına, regionun ekosisteminə Ermənistan tərəfindən ciddi zərər vurulub, beynəlxalq ekoloji cinayət törədilib. Nəticədə müxtəlif nadir bitki və heyvan növləri məhv olub, çay və göllərdə özünü tənzimləmə prosesinin dayanması su hövzələrinin bütün canlılar üçün zərərli, ölü bir zonaya çevrilməsinə gətirib çıxarıb. Transsərhəd çay olan Oxçuçay uzun illər Ermənistan ərazisində kəskin çirklənməyə məruz qalıb və Cənubi Qafqazın ikinci böyük çayı olan Araz çayındakı su ehtiyatlarının keyfiyyəti aşağı düşüb.

Ermənistanın Azərbaycana qarşı ekoloji terroru bu gün də davam edir. Belə ki, Rusiya sülhməramlı kontingentinin müvəqqəti yerləşdiyi Azərbaycan ərazilərində, xüsusilə “Qızılbulaq” qızıl və “Dəmirli” mis-molibden faydalı qazıntı yataqlarının qanunsuz istismarı ciddi ekoloji fəsadlar törətməkdədir.

Haqqında bəhs olunan “Təmiz, sağlam və dayanıqlı ətraf mühitdə yaşamaq hüququ” adlı qətnamədən əvvəl - hələ 2006-cı ildə BMT Baş Assambleyası tərəfindən qəbul edilmiş “Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərində vəziyyət” adlı qətnamədə işğal altındakı Azərbaycan torpaqlarında törədilmiş yanğınların regionun ekoloji təhlükəsizliyinə təsirinin qiymətləndirilməsi məsələsi qaldırılıb. Eyni zamanda, 2016-cı ildə Avropa Şurası Parlament Assambleyası tərəfindən qəbul olunmuş Azərbaycanın sərhədyanı rayonlarının sakinlərinin qəsdən sudan məhrum edilməsi ilə bağlı qətnamədə Ermənistan silahlı qüvvələrinin sözügedən regiondan dərhal çıxarılması, müstəqil mühəndis və hidroloqlar tərəfindən yerində təhqiqat aparılmasının təmin edilməsi tələb olunub. Bütün bunlar ciddi pozuntulardır.

Laçın-Xankəndi yolunda keçirilən aksiya ilə bağlı qeyd etməliyik ki, Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 39-cu maddəsinə əsasən, hər kəsin sağlam ətraf mühitdə yaşamaq, ətraf mühitin əsl vəziyyəti haqqında məlumat toplamaq, ekoloji hüquqpozma ilə əlaqədar onun sağlamlığına və əmlakına vurulmuş zərərin əvəzini almaq hüququ vardır. Eyni zamanda, “Ətraf mühitin mühafizəsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununa əsasən, ictimai birliklər ətraf mühitin mühafizəsi sahəsində ictimai nəzarəti həyata keçirmək, təqsirkar təşkilatların, vəzifəli şəxslərin və vətəndaşların məsuliyyətə cəlb edilməsi barədə məsələləri qaldırmaq hüququna malikdirlər.

Göründüyü kimi, milli və beynəlxalq hüquq normalarının pozulması ilə müşayiət olunan bu faktlar Ermənistan hərbi-siyasi rəhbərliyinin ekoloji terror siyasəti yürütdüyünü, ekoloji cinayətlər törətdiyini sübut edir.

Parlamentin Təbii ehtiyatlar, energetika və ekologiya komitəsinin üzvü Fatma Yıldırım AZƏRTAC-a açıqlamasında xatırladıb ki, Ermənistan və Qarabağdakı separatçı rejim 30 il ərzində işğal altında olan torpaqlarımızda ekoloji terror törədiblər. Həmin ərazilərdə təbii sərvətlərimiz ermənilər tərəfindən talan olunub, yandırılıb, su ehtiyatları çirkləndirilib, on minlərlə hektar meşə sahəsi məhv edilib. Ermənistanın Azərbaycana qarşı həyata keçirdiyi ekoloji terrorda xarici şirkətlərin iştirakına dair çoxsaylı faktlar mövcuddur. Dövlətimiz tərəfindən həmin şirkətlərlə bağlı hüquqi tədbirlər görüləcək, onlar beynəlxalq məhkəmələrə veriləcək. Bu istiqamətdə işlər davam edir.

“Ermənilərin torpaqlarımızda törətdiyi ekoloji terror beynəlxalq cinayətdir, - deyən F.Yıldırım vurğulayıb ki, Azərbaycan Ermənistanın ekoloji terror siyasəti ilə bağlı həm işğal dövründə, həm də işğaldan sonra müvafiq beynəlxalq təşkilatlara müraciətlər edib. Təəssüf ki, problem özünün adekvat qiymətini almayıb. Bu da dünyada mövcud olan ikili standartların təzahürüdür. Amma bütün hallarda bu məsələ daim dövlətin diqqət mərkəzindədir. Dövlətimiz imkan verməyəcək ki, Qarabağın təbii sərvətləri ermənilər və onların havadarları tərəfindən talansın və ekologiyamıza ziyan vurulsun.

“Ermənilər tərəfimizdən başladılan bu prosesdən ciddi təşvişə düşüblər. Azərbaycan dövləti bu hüquqların pozulması ilə bağlı beynəlxalq instansiyalara müraciət edib və bundan sonra da edəcək. Hazırda bir sıra məsələlərlə bağlı Avropa Məhkəməsinə müraciət edilib. Belə ki, Azərbaycan Avropa İnsan Haqları Məhkəməsinə yeni dövlətlərarası şikayət təqdim edib. Avropa Məhkəməsinə göndərilmiş şikayətdə Laçın, Zabux və Susda azərbaycanlıların yüzlərlə mülkünün məhv edilməsinə görə Ermənistanın məsuliyyət daşımasına dair faktlar təqdim edilib. Ümid edirik ki, Avropa Məhkəməsi bu məsələlərə ədalətli baxaraq beynəlxalq hüquq əsasında müvafiq qərarlar qəbul edəcək, Ermənistanı cəzalandıracaq”, - deyə deputat qeyd edib.

Ombudsman Aparatının Hüquqi maarifləndirmə sektorunun müdiri Müqalib Mahmudov AZƏRTAC-a açıqlamasında deyib: “Təbii ki, Azərbaycan ərazilərində Ermənistan tərəfindən təbii sərvətlərin qanunsuz istismarı, talan edilməsi və nəticədə həmin fəaliyyətlərin səbəb olduğu ətraf mühitin ciddi şəkildə çirkləndirilməsinin qarşısını almaq məqsədilə Laçın-Xankəndi yolunda 9 gündür davam edən aksiya ölkəmizin tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələrin tələblərinə uyğun şəkildə keçirilir. Belə ki, Azərbaycan Respublikası 1998-ci il Avropa İqtisadi Komissiyasının Ətraf mühit məsələlərində informasiya əldə etmək, qərarların qəbulunda ictimai iştirak və ədalət mühakiməsinə çatımlılıq haqqında Konvensiyanı (Orxus Konvensiyası) ratifikasiya etmiş ölkələrdən biridir. Vətəndaş cəmiyyəti institutlarının nümayəndələrinin və ətraf mühitin mühafizəsinə mühüm önəm verən ictimai fəalların təşkil etdikləri dinc aksiyalar isə tamamilə həmin Konvensiyaya uyğundur.

Hesab edirik ki, bu aksiyalar 30 ilə yaxın bir dövr ərzində qanunsuz şəkildə talanan təbii sərvətlərimizlə bağlı hazırkı vəziyyətin öyrənilməsi və buna uyğun olaraq təxirəsalınmaz tədbirlərin görülməsinin təmin edilməsi baxımından çox əhəmiyyətlidir.

Azərbaycan, Rusiya prezidentləri və Ermənistanın baş naziri tərəfindən 2020-ci il noyabrın 10-da imzalanan birgə Bəyanatla münaqişə zonasında atəşin və bütün hərbi əməliyyatların tam dayandırılması elan olunduğu tarixədək və ondan sonrakı dövrlərdə ölkəmizə qarşı törətdiyi ekoloji cinayətlərə, ətraf mühitə dəymiş ziyana görə beynəlxalq hüququn normalarına və milli qanunvericiliyə uyğun olaraq Ermənistana qarşı müvafiq məsuliyyət tədbirləri tətbiq edilməlidir”.