Türk dünyasından bəhs olunan beş dəyərli kitab
Bakı, 18 iyul, AZƏRTAC
Milli Məclisin deputatı Cavanşir Feyziyev beş cilddən ibarət “Türk dünyası” adlanan əsərlərində tariximizdə və günümüzdə Türk dünyasının böyüklüyünü və bütövlüyünü özündə əks etdirən məsələlər üzərində dayanıb.
AZƏRTAC sivilizasiyanın təməl dəyərlərini və Türk dünyasının sivilizasiya anlayışını bütün tamlığı ilə açan əsərlərin qısa xülasəsinə nəzər salır.
Müəllif hər bir kitabda Türk dünyası ilə bağlı məqamları dəyərli faktlar üzərindən izləmiş, araşdırmış və vacib olan məqamları geniş şəkildə təqdim etmişdir. “Türk sivilizasiyasının təməl dəyərləri” adlandırılan birinci kitaba müəllif əsasən dünya türklüyünün bütövlüyü və gerçəkliyi üzərində dayanaraq real faktlara əsaslanaraq, vacib məqamları daxil edib. Əsərin ilk hissəsində dolğun mənbə və ədəbiyyatlardan bəhrələnərək “Türk sivilizasiyası” anlayışı haqqında zəngin məlumat verib, türk etnonimi məsələləri üzərində dayanaraq dünyada mövcud olan mədəniyyət və sivilizasiyaların qarşılıqlı münasibətləri prosesində türk sivilizasiyası anlayışının özünə topladığı funksional keyfiyyətləri sadalayaraq əsərin dəyərini daha da artırıb. İdeya hərtərəfli şəkildə əhatələnib. Buraya türk xalqlarının böyüklüyü, qədimiliyi, Vətənə münasibəti, dilin inkişafı prosesində onun öz linqvistik özəyi, təkamül qanunlarının qorunması, qarşılıqlı sivilizasiya münasibətlərində türk dilinə gəlmə sözlərin çox olmasına baxmayaraq dili zədələməməsi və bütün keyfiyyət göstəricisinə çevrilməsi məsələsi də daxil edilib. Türk xalqlarının mədəniyyəti, sosial və siyasi mənada müasirləşməsi məsələsi də birinci kitabda araşdırılaraq, Türk dünyasının vəhdəti, türk sivilizasiyasının bölünməzliyi diqqətə çatdırılır.
“Türk xalqları” adlanan ikinci kitabı müəllif dörd bölümdə şərh edir. Birinci bölümdə türk etnocoğrafiyası, müasir türk xalqları və toplumları haqqında zəngin və hərtərəfli məlumat verilir, Hunlar, Göytürklər, Saqlar, Avarlar, Xəzərlər, Oğuzlar və onlarca əski türk ulusları və boyları haqqında geniş və dolğun fikir formalaşdırılır. İkinci bölümdə müasir türk xalqları və toplumları haqqında məlumat verilir. Yetərincə elmi bazaya, qaynaqlara əsaslanan müəllif müasir türk xalqları və toplumları haqqında dolğun fikir aşılayır. Bölümdə ahıska, altaylar, Azərbaycan, başqırdlar, çuvaşlar, əfşarlar, Krım tatarları, özbəklər, qaqauzlar, qaraylar, qazaxlar, qumuqlar, Rumıniya türkləri, salarlar, saxalar, şorlar, tatarlar, tuvalar və sair müasir türk xalqları və toplumları haqqında ayrı-ayrı zəngin məlumatlar verilir. Türk diasporu haqqında yetərincə zəngin məlumatlar təqdim edilən üçüncü bölümdə Avropa, Amerika, Asiya, Avstraliya, Afrika və Rusiyadakı diaspor təşkilatları haqqında hərtərəfli bəhs olunur. Dördüncü bölmə ümumtürk qurumlarının geniş şəkildə şərhi və bu qurumların - Türkdilli ölkələrin Parlament Assambleyası (TÜRKPA), Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti Təşkilatı (TÜRKSOY), Türk dünyası araşdırmaları Vəqfi (TDAV), Türk Birliyi və Koordinasiyası Agentliyi (TİKA), Türk Dövlətləri Təşkilatı (TDT), Beynəlxalq Türk Akademiyası (BTA), Türk Dünyası Elmlər Akademiyaları İttifaqı (TDEAİ) və sair ümumtürk qurumları haqqında dolğun və geniş bilgilər əldə edilir.
Cavanşir Feyziyevin üçüncü kitabı türklərin dövlətçilik tarixi və genealogiyası, qədim türk dövlətləri və imperiyaları, dövrümüzün müstəqil türk respublikaları, onların əlaqələri və sair məsələlərdən bəhs edir. Müəllif üçüncü kitabda Türk dövlətləri və imperiyaları məsələsinə aydınlıq gətirir. Kitab dörd bölmədən ibarətdir. Birinci bölmədə 22 türk dövləti və imperiyası, onların böyüklüyü və fəaliyyətləri diqqətə çatdırılır. “Müstəqil Türk respublikaları” başlıqlı ikinci bölmədə yeddi respublika haqqında məlumat verilir. Türkiyə, Azərbaycan, Qazaxıstan, Özbəkistan, Qırğızıstan, Türkmənistan və Şimalı Kipr Türk Respublikası haqqında dolğun və tam fikir formalaşdırılır. Üçüncü və dördüncü bölmələrdə muxtar türk respublikaları və vilayətləri, Türk dövlətçiliyinin tarixi ilə bağlı fikir və mülahizələr yer alıb.
Dördüncü kitabda müəllif türkşünaslığın aktual problemləri, türkçülük ideologiyası və onun nümayəndələri, türkçülüyü təhrif edən yanaşma və nəzəriyyələrin tənqidi analitikası, türklərin kimliyinə münasibət, müasir Türk dünyasının inkişaf potensialları və sair məsələlər haqqında konkret informasiya almaq olur. Bu kitab üç bölmədə araşdırılır. 1) Türkçülük, türkşünaslıq və türkçülər, 2) Türklər haqqında fikirlər, 3) Türk dünyasının inkişaf perspektivləri: böyük birliyin təməlləri və imkanları. Cavanşir Feyziyev “Türklər haqqında fikirlər” bölməsində türk tarixində dərin iz buraxan alimlər haqqında dolğun məlumat verərək Türk dünyasının akademiklərini təqdim edir.
Beşinci - sonuncu kitabda müəllif Türk dünyasının böyük şəxsiyyətləri haqqında geniş şəkildə məlumat verməklə yanaşı, onların dövlətçilik, siyasət, elm, mədəniyyət, ədəbiyyat sahəsindəki xidmətlərindən bəhs edir. Kitabda 40 türk şəxsiyyətin bir arada təqdimi özü böyük əhəmiyyət kəsb edir. Qürur mənbəyimiz olan ulularımızın varlığı ümumtürk dünyasının nadir xəzinəsidir. Oğuz Kağan, Atilla, Bilgə Kağan, Sultan Mahmud Qəznəvi, Alp Arslan, Əhməd Yasəvi, İbn Sina, Mahmud Kaşğari, Nizami Gəncəvi, Mövlana Cəlaləddin Rumi, Yunis Əmrə, Molla Nəsrəddin, Əmir Teymur, Əlişir Nəvai, Şah İsmayıl Xətai, Mustafa Kamal Atatürk, Məhəmməd Əmin Rəsulzadə, Heydər Əliyev, Nursultan Nazarbayev, Lütfi Zadə, Çingiz Aytmatov, Bəxtiyar Vahabzadə, Roald Saqdeyev və sair Türk dünyasının dahi şəxsiyyətləri haqqında yazılanlar türk tarixi üçün ən dəyərli mənbədir.
Bölmənin digər xəbərləri
