YAY OLİMPİYA OYUNLARININ TARİXİNDƏN
Olimpiya oyunlarının tarixi eramızdan əvvəl 776-cı ildən başlanır. O vaxt Qədim Yunanıstanda, Olimpiyada dörd ildə bir dəfə Allah Zevsin şərəfinə çox təntənəli ümumyunanıstan şənlikləri və yarışları keçirilirdi. Bu dövrdə “Müqəddəs sülh” elan edilir, hərbi əməliyyatlar aparılmırdı və Olimpiyaya gedən yol təhlükəsiz olurdu.
Şənliklər, adətən, beş gün-beş gecə davam edirdi. Birinci və beşinci günlər təntənəli mərasimlərə, qurbanlar kəsilməsinə və digər təntənəli tədbirlərə, qalan günlər isə kişilərin və oğlanların idman yarışlarına həsr olunurdu. Olimpiya oyunlarının proqramına cəng arabaları sürmək yarışları, beşnövçülük (qaçış, nizə və dəmir lövhə tullamaq, uzununa tullanmaq, güləş), yumruq davası, incəsənət müsabiqəsi və digər tədbirlər daxil idi.
394-cü ildə Roma imperatoru I Feodosi Olimpiya oyunlarının dayandırılması haqqında fərman verdi.
İntibah dövrünün İtaliya dövlət xadimi Mateo Palmiyeri (1405-1475) “Olimpiya oyunları” anlayışını dirçəltmək üçün ilk cəhd göstərənlərdən biri oldu. 1516-cı ildə hüquqşünas İohannes Akvilla Badendə “Nümunəvi olimpiya çıxışları” təşkil etdi.
1604-cü ildə kral prokuroru Robert Dover ingilis kralı I Yakovun dəstəyindən istifadə edərək, “Olimpiya oyunları” adı altında yarışlar keçirdi. Yarışlar ov, rəqslər, nəğmə oxumaq, musiqi çalmaq və şahmat oynamaqdan ibarət qeyri-adi “mədəni proqram”la müşayiət olunurdu. Yarışlar çox məşhurlaşdı və təxminən 100 il ərzində keçirildi.
1830-cu illərdə İsveçdə, Helsinqbörq şəhəri yaxınlığında “Olimpiya oyunları”adlı yarışlar keçirildi, bu cür yarışlar 1844-cü ildə Monrealda da təşkil edildi. 1859-cu ildə Yunanıstan kralının xüsusi fərmanı ilə Afinada bərpa edilmiş antik stadionda yüngül atletlərin yarışları və təsviri sənət əsərlərinin, kustar sənət məmulatının sərgisi keçirildi. Sonra kral devrildiyinə görə II Olimpiada (1863-cü il) təşkil olunmadı.
1883-cü ildə fransız ictimai xadimi, tarixçi və ədib, baron Pyer de Kuberten Olimpiya oyunları adı ilə ümumdünya idman yarışlarının müntəzəm keçirilməsi barədə təklif irəli sürdü. 1894-cü ildə Parisdə çağırılan təsis konqresində 12 ölkənin nümayəndələri Kubertenin təklifini dəstəklədilər. Olimpiya hərəkatının rəhbər orqanı – Beynəlxalq Olimpiya Komitəsi (BOK) yaradıldı və baronun hazırladığı Olimpiya xartiyası – BOK-un qaydalar və əsasnamələr məcəlləsi təsdiqləndi.
Sonralar Olimpiya xartiyası Beynəlxalq Olimpiya Komitəsinin nizamnamə sənədlərinin əsasına çevrildi. Olimpiya bayrağı - qitələrin sayına əsasən bir-birinə keçirilmiş beş rəngli halqadan ibarət olimpiya rəmzinin təsvir olunduğu ağ bayraq 1913-cü ildə P. de Kubertenin təklifi ilə BOK tərəfindən təsdiq edildi.
Olimpiya rəmzini də Kuberten təklif etmişdi, o, BOK tərəfindən 1913-cü ildə təsdiqləndi.
1920-ci ildən başlayaraq həmin rəmzlə yanaşı, “Citius, altius, fortius” (“daha tez, daha hündürə, daha güclü”) devizi də Olimpiya embleminin bir hissəsi oldu.
Kubertenin hələ 1912-ci ildə söylədiyi ideya 1928-ci ildə təcəssümünü tapdı. İdeyaya əsasən, Olimpiya alovu Olimpiyadakı Zevs məbədi yanında linzanın köməyi ilə günəş şüalarından yandırılır və məşəl estafeti onu xüsusi marştrutla Olimpiya stadionuna, Oyunların açılış mərasiminə gətirir.
Olimpiya xartiyasına uyğun olaraq, Olimpiya oyunlarını keçirmək şərəfinə ölkə deyil, şəhər layiq görülür. Olimpiya oyunlarının paytaxtının seçilməsi haqqında qərarı BOK Oyunların başlanmasına azı 6 il qalmış qəbul edir. 1970-ci illərdən başlayaraq, Olimpiya talismanından reklam və kommersiya məqsədləri ilə istifadə olunur. Talismanda təşkilatçı ölkədə ən sevimli heyvanın təsviri verilir.
Müasir Olimpiya oyunları 1896-cı ildən başlayaraq, dörd ildə bir dəfə müntəzəm surətdə keçirilir.
100 ildə (1896-2000-ci illər) 24 Olimpiada keçirilmişdir, Oyunlar 3 dəfə (1916, 1940, 1944) birinci və ikinci dünya müharibələrinə görə təşkil edilməmişdir.
Bölmənin digər xəbərləri
