ABŞ-da Azərbaycan tarixinin naməlum səhifələrindən bəhs edən kitab nəşr olunub
Bakı, 17 avqust, AZƏRTAC
Azərbaycanlı tarixçi Teymur Atayevin “Azerbaijan: a Thorny Path to Freedom (1987-1998). The Unknown Pages of History (“Azərbaycan: azadlığa aparan çətin yol (1987-1998). Tarixin naməlum səhifələri”) kitabı “M-Graphics Publishing” Amerika nəşriyyatında işıq üzü görüb. Kitabda başa çatmış Qarabağ münaqişəsinin tərəflərindən birinin - Azərbaycan tərəfinin hadisələrə baxışı və mövqeyi ilk dəfə ingilis dilində əks olunur.
AZƏRTAC xəbər verir ki, kitab müstəqil iş kimi qəbul edilə bilər. Lakin müəllif özü qeyd edir ki, bu iş onun iki erkən tədqiqatının davamıdır: “Rusiya, Ukrayna, Belarus və Baltik əraziləri uğrunda geosiyasi mübarizənin tarixindən. Rusiyada xristianlığın qəbulundan I Pyotra qədər” (2017) və “Rusiyanın Qafqaz toqquşmaları. I Pyotrdan İosif Stalinə qədər” (2017). Buna görə də demək olar ki, T.Atayevin yeni kitabı faktiki olaraq trilogiyanın son hissəsidir.
Teymur Atayevin gəldiyi ən maraqlı qənaətlərdən biri münaqişənin qızışdırılması, onunla manipulyasiya edilməsi, mərkəzdən həyata keçirilməsidir. Onun baş rejissorları Kremldə otururdular. İki xalqın qarşılıqlı münasibətlərinin dramatik tarixi hakimiyyət orqanları tərəfindən həyasızcasına və müəllifin fikrincə, tamamilə düşünülmüş şəkildə Sovet İttifaqının dövlətdaxili sərhədlərinin zorakılıqla və de-yure qeyri-qanuni dəyişdirilməsi - ovaxtkı DQMV-nin (Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti) Azərbaycanın suverenliyindən çıxarılması və Ermənistanın tərkibinə daxil edilməsi üçün bəhanə olaraq istifadə olunub.
Cənubi Qafqazda sabitliyin pozulması azərbaycanlı əhalinin Ermənistandan qovulması və ovaxtkı DQMV-nin Xüsusi İdarəetmə Komitəsinin yaradılması vasitəsilə Moskvanın yurisdiksiyasına faktiki keçirilməsi ilə (Kremlin qərarı ilə) başladı, bu da sonrakı hadisələrin xarakterini müəyyən etdi.
Teymur Atayev tərəfindən təqdim edilmiş materiallarla tanışlıqdan sonra Azərbaycandakı milli-azadlıq hərəkatı tamamilə digər mövqelər tərəfindən qəbul edilir. Bu mənzərə, qərəzli sovet və Qərb mediasının təqdim etdiyindən heyrətamiz dərəcədə fərqlənir. Müəllif onun süni şəkildə radikallaşdırılmasına aparan səbəbləri göstərir və 1990-cı ilin yanvarında Azərbaycan xalqının faciəsinə çevrilmiş sovet ordusunun Bakıya daxil olmasına öz qəddarlığı ilə dəhşətli bəraət qazandırmaq üçün dünya ictimai fikrini anti-Azərbaycan ruhunda məharətlə formalaşdıran rejissor və ifaçıların məqsədlərini açıqlayır.
Sovet ordusunun Bakıda barbar hərəkətləri, eyni zamanda, azərbaycanlıların siyasi mənlik şüurunun oyanması və konsolidasiyası üçün güclü stimul rolunu oynadı. 1990-cı ilin yanvarında Sovet Hərbi Dəniz Donanmasının Xəzər flotiliyasının döyüş gəmilərinin Bakı buxtasına çıxışını bağlayan və Bakının Xəzər dənizindən blokadaya alınmasının qarşısını alan Azərbaycan gəmilərinin matroslarının müəllifin təsvir etdiyi qəhrəmanlıq hərəkətləri həm heyranlığa, həm də hörmətə səbəb olur. Teymur Atayevin təqdim etdiyi dəlillər sayəsində 1990-cı ilin yanvarında Azərbaycan televiziyasının partlaması ilə bağlı vəziyyət tamamilə yeni aspektdə görünür.
Monoqrafiyada Teymur Atayev tərəfindən analitik qeydlərin müşayiəti ilə səsləndirilən digər faktları da göstərmək olar.
Cənubi Qafqazda hadisələri müəyyən etmiş və indi də müəyyən etməyə davam edən əsas geosiyasi amillər arasında Teymur Atayev Azərbaycanın neft-qaz ehtiyatlarını qeyd edir. Belə yanaşma trilogiyanın ikinci hissəsində ətraflı açıqladığı müəllif baxışının məntiqi davamıdır.
Teymur Atayevin “Azərbaycan: azadlığa aparan çətin yol (1987-1998). Tarixin naməlum səhifələri” kitabında təsvir olunan faktlar və hadisələr, eləcə də onların müəllif traktovkası, həm beynəlxalq gündəliklə maraqlanan geniş oxucu kütləsi, həm də Cənubi Qafqaz və postsovet məkanı ilə məşğul olan beynəlxalq sahədə mütəxəssislər üçün yeni, maraqlı, çox vaxt isə gözlənilməz olacaq.
Bölmənin digər xəbərləri
