Fərid İsmayılzadə: Azərbaycan startap ekosistemi formalaşma mərhələsindədir - MÜSAHİBƏ
Bakı, 3 mart, AZƏRTAC
Azərbaycanda startap ekosistemi son illər institusional və strateji baxımdan yeni mərhələyə qədəm qoyub. Rəqəmsal transformasiya gündəliyi, vençur alətlərinin tətbiqi və beynəlxalq inteqrasiya cəhdləri bu sahədə sistemli yanaşmanın formalaşdığını göstərir.
Mövcud vəziyyət və perspektivlərlə bağlı AZƏRTAC-ın suallarını Amerika Birləşmiş Ştatalrında (ABŞ) fəaliyyət göstərən azərbaycanlı sahibkar, “Technovate” inkubasiya mərkəzinin təsisçisi Fərid İsmayılzadə cavablandırıb.
- Azərbaycanda startap ekosisteminin mövcud vəziyyətini necə qiymətləndirirsiniz?
-Startap ekosistemini qiymətləndirmək üçün ilk növbədə, əsas bir suala baxmaq lazımdır: bu ekosistemdən uzunmüddətli perspektivdə hansı nəticələr gözlənilir və prioritet istiqamətlər nələrdir?
Startapların rolu müxtəlif ola bilər. Bir tərəfdən onlar ölkə daxilində iqtisadiyyatın rəqəmsallaşmasına, innovativ həllərin tətbiqinə və xidmətlərin modernləşdirilməsinə töhfə verə bilər. Digər tərəfdən isə qlobal və regional bazarlara çıxaraq yüksək dəyər yaradan texnologiya şirkətlərinin formalaşması da mühüm hədəflərdən biri kimi nəzərdən keçirilə bilər.
Əgər məqsəd qlobal miqyasda “unicorn” səviyyəli şirkətlərin yaranmasıdırsa, bu, adətən, uzunmüddətli inkişaf mərhələsi tələb edən bir prosesdir və bir çox ölkələr bu mərhələyə illər ərzində çatıb. Bu baxımdan Azərbaycan ekosistemi hazırda formalaşma və inkişaf mərhələsində qiymətləndirilə bilər.
Eyni zamanda daxili bazarın rəqəmsallaşdırılması və regional səviyyədə fəaliyyət göstərən innovativ startapların yaranması istiqamətində artıq müəyyən müsbət nümunələr mövcuddur.
Ümumilikdə ekosistemin inkişaf prioritetləri və uzunmüddətli hədəfləri müxtəlif platformalarda müzakirə olunur. Mənim şəxsi baxışıma görə, bu istiqamətlərin daha geniş şəkildə kommunikasiyası qiymətləndirmələrin aparılmasını da asanlaşdıra bilər.
- Yerli startapların qlobal bazarlara çıxışında əsas maneələr nələrdir?
- Qlobal bazara yönəlmiş startap yaratmaq ümumilikdə bütün ölkələr üçün mürəkkəb prosesdir. Bunun üçün yalnız texnologiya deyil, həm də beynəlxalq bazarların ehtiyaclarını, istifadəçi davranışlarını və biznes mühitini dərindən anlamaq vacibdir. Bu səbəbdən bir çox hallarda qlobal startaplar həmin bazarların daxilində fəaliyyət göstərən sahibkarlar tərəfindən formalaşır. Bu kontekstdə Azərbaycan diasporunun rolu xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. ABŞ, Böyük Britaniya və Avropanın digər ölkələrində fəaliyyət göstərən azərbaycanlı sahibkarların yaratdığı texnoloji layihələr artıq bu potensialın mövcud olduğunu göstərir. Dövlət və özəl sektor tərəfindən diaspor ilə əməkdaşlığın genişləndirilməsi qlobal inteqrasiyanı daha da sürətləndirə bilər.
“Technovate” və “Qarabağdan Silikon Vadisinə” proqramı çərçivəsində məqsəd Azərbaycanda perspektivli komandaları müəyyən etmək, onların inkişafına dəstək vermək və beynəlxalq innovasiya ekosistemləri ilə əlaqələrini gücləndirməkdir. Bu proqramlarda əsas diqqət startapların sayından daha çox onların qlobal rəqabət qabiliyyətinin artırılmasına yönəlib.
- Qarabağın regional innovasiya mərkəzinə çevrilməsi nə dərəcədə realdır?
- “Silikon Vadisi” anlayışı dünyanın texnologiya baxımından ən unikal ekosistemidir və hətta ABŞ-nin Boston, Nyu-York və Austin kimi böyük texnologiya mərkəzləri belə ona tam bənzəyə bilməyib. Çin, Avropa və digər inkişaf etmiş ölkələr də eyni modeli təkrarlamağa çalışsa da, bu asan baş vermir.
Bu səbəbdən Qarabağı birbaşa “Silikon Vadisi”nə çevirmək real məqsəd kimi qoyulmamalıdır. Əsas məsələ düzgün mövqeləndirmədir: Qarabağ hansı sahələr üzrə ixtisaslaşacaq, hansı texnologiyalar üzərində fokuslanacaq və hansı iqtisadi nəticələr hədəflənir - bunlar aydın müəyyən edilməlidir.
Son dövrlərdə ölkədə rəqəmsal transformasiya istiqamətində atılan addımlar, xüsusilə yeni yaradılan rəqəmsallaşma idarəetmə mexanizmləri göstərir ki, bu sahəyə ciddi yanaşma mövcuddur. Fikrimcə, bu prosesə bir startap kimi yanaşmaq lazımdır — riskləri qəbul etmək, müxtəlif modelləri sınaqdan keçirmək və uğursuzluqlardan öyrənərək doğru modeli tapmaq.
- “Vençur studiya” modelinin Azərbaycan üçün əhəmiyyəti nədir?
- “Vençur studiya” modeli ABŞ-də formalaşıb və hazırda Avropada da sürətlə yayılır. Azərbaycanda da bu model artıq tətbiq olunmağa başlayıb və mən bunu çox müsbət tendensiya hesab edirəm.
Ənənəvi inkubator və akseleratorlardan fərqli olaraq “Vençur studiya” startaplarla birbaşa və uzunmüddətli işləyir. Statistik olaraq startapların uğur ehtimalı təxminən 4 faizdən 40 faizə qədər arta bilir. Buna görə hesab edirəm ki, Azərbaycanda həm korporativ, həm də müstəqil “Vençur studiya”ların sayı artmalıdır.
Digər vacib məsələ isə startaplara yanaşmanın dəyişməsidir. Startap yalnız gənclərin fəaliyyəti kimi qəbul edilməməlidir. Dünyada ən uğurlu startap təsisçilərinin böyük hissəsi 35–45 yaş aralığındadır. Təcrübə, risk götürmək bacarığı və bazar anlayışı bu mərhələdə formalaşır. Azərbaycan ekosistemi də bu reallığı qəbul etməlidir.
- Dövlətin rəqəmsal transformasiya gündəliyində startapların rolu barədə fikirlərinizi necə şərh edərdiniz?
- Startaplar rəqəmsal iqtisadiyyatın əsas hərəkətverici qüvvələrindən biridir. Lakin burada iki paralel istiqamət olmalıdır.
Qlobal ambisiyalar üçün xaricdə yaşayan azərbaycanlı diaspor sahibkarlarının aktiv şəkildə prosesə cəlb edilməsi vacibdir. Bir də hesab edirəm ki, Azərbaycanda “hardware” startuplarına diqqət edilməlidir. Lokal və regional problemləri həll edən startuplar üçün isə ölkə daxilində ekosistem gücləndirilməlidir. Bunun üçün investisiya mühiti inkişaf etdirilməli, mələk investor şəbəkələri genişlənməli, hüquqi çərçivə modernləşdirilməlidir. Xüsusilə startap investisiyalarına uyğun yeni şirkət və müqavilə modellərinin tətbiqi vacibdir. Mövcud hüquqi strukturlar, məsələn, yalnız ənənəvi MMC modeli, innovativ investisiya mexanizmləri üçün kifayət etmir. “SAFE” - erkən mərhələli startaplar üçün nəzərdə tutulmuş, tez və çevik kapital cəlbinə imkan verən, qiymətləndirmə tələb etməyən müasir investisiya müqaviləsi və digər müasir investisiya alətlərinin hüquqi müstəvidə tətbiqi ekosistemin inkişafını sürətləndirə bilər.
Pərvanə Qafarova – müxbir
Bölmənin digər xəbərləri
