İntihara cəhd hallarının əsasən 15-25 yaş arası gənclərdə olduğu aşkarlanıb
Bakı, 11 sentyabr, AZƏRTAC
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) məlumatına görə, 2015-ci ildə dünyada 800 min insan intihar edib və bu rəqəmin 2030-cu ildə bir milyonu keçəcəyi təxmin edilir. İntihar adətən ölüm arzulamaq, intihar haqqında düşünmək, intihar planları qurmaq və intihara cəhdlə başlayan bir sıra proseslərin son mərhələsidir. Buna görə də intihar düşüncəsi olan insanlarda bu problemin qarşısını almaq üçün erkən mərhələdə psixi sağlamlıq mütəxəssisinə müraciət etmələri vacibdir.
AZƏRTAC Ümumdünya İntiharların Qarşısının Alınması Günü ilə bağlı araşdırma hazırlayıb. Mövzu ilə bağlı psixoloq Xalidə Qasimova deyib: “İntihar hallarının əksəriyyəti psixi xəstəliklə müşayiət olunur. Bu səbəbdən psixi şikayətləri olan insanların peşəkar yardıma müraciət etmələri, psixi xəstəliklərin erkən mərhələdə aşkarlanması və intiharın qarşısının alınmasında profilaktik müalicə edilməsi çox vacibdir. Bununla belə, intiharla bağlı stiqma və intiharların gizlədilməsi həmin şəxslərin müvafiq psixi sağlamlıq xidmətlərindən istifadəsinə mane olur. Psixi xəstəliklər və intiharlar haqqında cəmiyyətə sağlam məlumatın verilməsi bu stiqmanı azalda bilər.
İntiharın qarşısını almaq üçün risk faktorları müəyyən edilməlidir. Sözügedən risk faktorları ilə bağlı çoxlu araşdırmalar aparılıb, gənclər və yaşlı insanlarda intihar riskinin yüksək olduğu müəyyən edilib. İntihar və intihara cəhdlərin ən çox 15-25 yaş arası gənclərdə olduğu aşkarlanıb. Daha əvvəl intihara cəhd etmək də intihar davranışı üçün çox mühüm risk faktorudur. İntihar nəticəsində ölənlərin yarısı əvvəllər ən azı bir dəfə, təxminən dörddə biri isə əvvəlki ildə intihara cəhd edib. Bu, intihara cəhddən sonra həmin insanların mütəmadi olaraq izlənilməsi və müalicənin vacibliyini göstərir”.
İntiharla mübarizə həm fərdi, həm də sosial olmalıdır
Psixoloq intihar və psixi problemlər arasında müəyyən əlaqələrin olduğunu bildirib: “Bir çox intihar insanın streslə mübarizə qabiliyyətinin zəiflədiyi, maliyyə problemləri, ayrılıq, xroniki ağrı və xəstəlik kimi vəziyyətlərdən qaynaqlana bilər. Bundan əlavə, ekoloji fəlakət, zorakılıq, sui-istifadəyə məruz qalmaq və itki yaşamaq kimi hallar da intiharla çox bağlıdır. Qaçqınlar, immiqrantlar, ayrı-seçkiliyə məruz qalan azlıq qruplarında intihar nisbətləri daha yüksəkdir. Həmin şəxslər ayrı-seçkiliklə mübarizə aparmaq əvəzinə, intiharı həyat çətinliklərindən çıxış yolu kimi qəbul edirlər. İntiharın qarşısının alınması çoxölçülü şəkildə nəzərdən keçirilməli olan problemdir. Sosial mediadan istifadənin artdığı, mediada intiharın məşhur xəbər başlığı altında işıqlandırılması, xəbərlərdə intiharın üsulu ilə bağlı ətraflı məlumatların verilməsi xüsusilə yeniyetmə və gənclərdə intihar riskini artıra bilər. Bu səbəbdən ÜST intihar xəbərlərinin mediada işıqlandırılması ilə bağlı bələdçi dərc edib. İntiharla mübarizə həm fərdi, həm də sosial olmalıdır. İntihar üçün risk faktorlarının şəffaf şəkildə müəyyən edilməsi, bu risk faktorlarının azaldılması yolu ilə qoruyucu tədbirlərin artırılması, intihar riski altında olan qruplara planlı, effektiv və davamlı psixoloji yardımın göstərilməsi intiharın qarşısının alınmasında təsirli olacaq”.
Azərbaycanda intihar halları Avropa və uzaq Şərq ölkələrinə nisbətən daha azdır
Psixoloq Fuad Bəşirov intihar edən şəxsin qeyri-adi qarşılanmağının əsas səbəbi dini inanclarda bu əməlin günah, adətlərimizdə özünə qəsdin cəmiyyət tərəfindən zəiflik kimi qarşılanmağı, intihar edənin yaxınları tərəfindən ört-basdır edilməsi və bunun bir ayıb sayılmağı olduğunu deyib: “Əslində Azərbaycanda intihara həm Avropadan, həmdə uzaq Şərq ölkələrindən daha az rast gəlməsinin əsas səbəbi də budur. Dünyanın qloballaşmasının, bir ev halına gəlib, mədəniyyətlərin inteqrasiyası cəmiyyətimizə bir çox yaxşı tərəflərinin olması ilə bərabər təəssüf ki, intihar kimi mənfi halların artmasına da səbəb olur. İntihara cəhd edənlərin böyük bir hissəsi böhranlı - krizis halındakı səbirsizlik və çarəsizlik hissləri içində əmələ gələn, “kömək et” çağırışı və ya çətinlik çəkdiyi vəziyyətdən uzaqlaşma istəyi daşıyır. Böhran halı isə insan həyatında gözlənilmədən ortaya çıxan həlli çətin və travmatik hadisələr nəticəsində verilən psixoloji cavabdır. Əslində krizis halı patoloji bir vəziyyət deyil. Hər hansı bir böhranlı vəziyyətdə fərdlərin verdiyi reaksiyalar fərqli olur. Məhz bu səbəbdən böhranlı-krizis vəziyyət dedikdə hər hansı təhlükə deyil, insanın bu hadisəyə verdiyi emosional cavab adlandırmaq daha doğrudur. Şəxs intiharı yeganə çıxış yolu olaraq gördüyü zaman onu bu fikirdən yayındırmaq olduqca çətindir. İntihar düşüncəsi ağlınıza gələn zaman dərhal psixoloji müalicəyə başlamaq lazımdır. Əks təqdirdə bunun qarşısını almaq üçün gecikə bilərsiniz”.
Psixoloji problemi olan insanlar daha çox intihar edirlər
Psixoloq Rafiq Allahverdiyev son dövrlər intiharın dünyada aktual problemə çevrildiyini deyib: “İntihar fərdin özünü cəmiyyətdən təcrid etməsi ilə bağlıdır. Psixoloji problemi olan insanlar daha çox intihar edirlər. Onların düşüncəsinə görə, cəmiyyətdə heç kəs tərəfindən istənmirlər. Bu səbəbdən onlar problemdən çıxış yolu kimi intiharı görürlər. Bourdin və Esquirol kimi fransız psixiatrlar intiharı patoloji hadisə sayırlar. Esquirola görə, intihar edən insan bu hərəkəti həddindən artıq bir sayıqlama halında edir. Bir təhlükə qarşısında bütün canlılar kimi insanın da atacağı addım özünü qorumaq, təhlükədən qaçmaqdır. Bu qaçma iki şəkildə olur: biri təhlükədən uzaqlaşaraq qaçmaq, digəri isə özünü təhlükənin içinə ataraq qaçmaq. Nevrozlu bir adam təhlükəni açıq şəkildə görə və şərh edə bilmir. O, iki zidd qütb arasında tərəddüd edir və istəmədiyinə doğru yönəlir. Beləliklə, ölüm, yəni, intihar meydana gəlir”.
Mütəxəssislərin fikirlərinə əsasən qeyd edək ki, intihar edəcəyini istər zarafatla, istərsə də ciddi olaraq dilə gətirən insanlara qarşı çox diqqətli olmaq lazımdır. Unutmamaq lazımdır ki, intihar etmək fikrini dilə gətirən hər 5 insandan biri intihara cəhd edir və intihara cəhd edən hər 10 insandan biri ölür. İntiharı son çıxış yolu kimi seçim edən insanları tək qoymamaq və onları qısa müddətdə psixoloq müayinəsinə aparmaq lazımdır.
Bölmənin digər xəbərləri
