Nəsildən-nəslə ötürülən qədim el sənəti VİDEO
Astara, 15 iyul, İlkin Adıyev, AZƏRTAC
Azərbaycanda xalçaçılıq ənənələri hələ ta qədimdən mövcud olub. Cənubi Azərbaycanın Maku şəhərindən tapılmış gildən düzəldilmiş at fiqurunun üzərində gül-çiçək təsvirləri ilə bəzədilmiş çul rəsmi, Urmiya gölü yaxınlığındakı Həsənlu təpəsindən aşkar edilmiş qızıl camın səthində üstünə çul salınmış şir təsviri və başqa tapıntılar Azərbaycanda xalça sənətinin nə qədər qədim tarixə malik olduğunu göstərir.
AZƏRTAC-ın bölgə müxbiri xəbər verir ki, qədim zamanlarda xalçaların hazırlanmasında bir çox alətlərdən - yun əyirmək üçün cəhrədən, iti uclu sümük bizlərdən, daraq, həvə, toxmaq və xanadan istifadə edilərmiş. Onlardan bəziləri, o cümlədən cəhrə bu günümüzədək gəlib çatıb. XVIII əsrdən bəri nənələrimizin, qız-gəlinlərimizin istifadə etdiyi bu alətə indi hər evdə rast gəlinmir. Buna baxmayaraq, həmin alətləri qoruyanlar, bu sənəti yaşadanlar da var.
Astara rayonunun ucqar dağ kəndi olan Toradi sakinləri bu gün də cəhrədən istifadə edirlər. Həm bu qədim el sənətini unudulmağa qoymurlar, həm də gəlir qazanırlar.
Tahirə nənə deyir ki, vaxtilə yaşadığı kənddə evlərin əksəriyyətində qoyun yunundan ip əyirmək üçün yun darağı, cəhrə olardı. Yazın son aylarında qoyunların qırxılmasından sonra qonşular bir araya yığılıb, yunu yuyar və qurudardılar. Yayda təmizlənmiş yundan payızda ev üçün, ya da qızların cehizləri üçün yorğan-döşək, xalça-palaz hazırlanardı.
“Bu adət-ənənəmizi indi də yaşadırıq. Kəndimiz Toradidə demək olar ki, bütün evlərdə cəhrəyə rast gələ bilərsiniz. Burada ip əyirməyi, kilim toxumağı hər kəs bacarır. Kilim və digər toxunma işlərini hazırlamaq üçün ilk növbədə ipə ehtiyacımız olur. İpi hazırlamaq üçün əvvəlcə yun daranır, sonra isə cəhrə vasitəsilə əyrilmiş ip milə dolanır və hazır məhsula çevrilir. Bunun üçün cəhrənin yanında mütləq yun darağı olmalıdır” , - deyə Tahirə nənə cəhrə ilə yun daramaq prosesindən danışır.
Onunla birgə yun əyirib-darayan Elmira Əliyeva da bu qədim el sənətini yaşadan xanımlardandır: “Mən ilk dəfə cəhrədən on yaşımda istifadə etmişəm. Bu işi mənə nənəm öyrədib. Mən də öz övladlarıma, gənc nəslə bu işin sirrini öyrədirəm. İpin toxunmağına gəldikdə, əvvəlcə bir dəstə yun darağın dişinə keçirilir və hər iki əllə yanlara dartılır. Sonra alınmış iki yun dəstəsini üst-üstə qoyub bu prosesi yenidən təkrar etmək lazımdır. Bu iş bütün yun dəstəsi daranana qədər və yun telləri bir-birinə paralel olanadək davam etməlidir”.
Yun hazır ip formasına gətirildikdən sonra müxtəlif bitkilərdən hazırlanmış boyalarla rənglənir. Əldə olunmuş iplərin bir hissəsindən corab, əlcək, köynək və digər geyimlər, qalan hissəsindən isə kilim toxunur.
Cəhrə ilə yundan ip almaq çətin proses olduğundan müasir dövrdə bu işi görən az adam tapmaq olar...
Bölmənin digər xəbərləri
