Paris, 10 dekabr, AZƏRTAC 

Avropa Şurası Parlament Assambleyası (AŞPA) hüquqi işlər və insan haqları komitəsinin dekabrın 10-da bu qurumun Paris qərargahında keçirilən iclasında Avropanın siyasi həyatının bu günü və sabahı üçün əhəmiyyət kəsb edən bir sıra aktual problemlər ətrafında fikir mübadilələri aparıldı. Komitə iclasında Azərbaycan üzrə həmməruzəçi, ispaniyalı deputat Pedro Aqramunun “Azərbaycanın Avropa Şurasına sədrliyi dönəmində insan haqlarının vəziyyəti” mövzusunda hesabatı da dinlənildi.

Məruzə ətrafında aparılan fikir mübadilələrində çıxış edən Azərbaycanın AŞPA-dakı daimi nümayəndə heyətinin üzvü Rafael Hüseynov diskussiyaya qatılan bəzi deputatların qərəzli fikirlərinə etiraz edərək bildirdi: “Azərbaycanın Avropa Şurası Nazirlər Komitəsinə sədrlik dövrü başa çatıb və zənnimcə, artıq tarixə çevrilmiş həmin dövr qarşılıqlı əməkdaşlıq baxımından kifayət qədər əhəmiyyətli, məhsuldar oldu. Bu təşkilata üzv olduğu ilk gündən demokratiya məktəbi sayılan Avropa Şurasının təqdim etdiyi dəyərlərdən Azərbaycanın daha artıq yararlanmaq, daha çox öyrənmək səyləri ilə yanaşı, başlıca məqsədlərindən biri bu təşkilatın zənginləşməsi və inkişafına özünün mümkün töhfələrini vermək oldu. Sədrlik dövründə Azərbaycanın irəli sürdüyü əsas prioritetlərdən biri korrupsiyaya qarşı mübarizə idi. Qeyd etmək lazımdır ki, ölkədə bu istiqamətdə son illərdə fəal şəkildə davam edən genişmiqyaslı işlər təqdirəlayiqdir. Azərbaycanın Nazirlər Komitəsinə sədrliyi dövründə isə bu işlər daha geniş miqyas aldı. Təbii ki, bu səmtdə aparılan araşdırmalardan hüquq müdafiə təsisatları, qeyri-hökumət təşkilatları da kənarda qalmadılar. Araşdırmalar zamanı isə bir sıra korrupsiya faktları da aşkarlandı. Qəribədir, niyə həmin qəbildən olan qanun pozuntularına görə başqaları cəzalandırılanda bu normal sayılır, eyni cavabdehlik QHT-lərdən tələb olunanda onların bəzilərinin xaricdəki havadarları bunu siyasi məqsədlərlə həyata keçirilən təzyiq kimi qiymətləndirirlər?! Azərbaycan və bir sıra başqa ölkələr QHT-lərin maliyyələşməsində şəffaflığın təmin olunmasını qanuniləşdirəndən sonra da bu, həm Avropa Şurasının bəzi təmsilçiləri, həm də ayrı-ayrı beynəlxalq qurumların Azərbaycana qarşı sərt, barışmaz tənqid mövqeli sözçüləri tərəfindən ciddi etirazlarla qarşılandı. Həmin səslər bu gün burada da eşidilir. Məntiqi anlamaq mümkün deyil. Məgər siz aşkarlığın, şəffaflığın əleyhinəsiniz? Əgər həmin maliyyə vəsaitləri ayrı-ayrı ölkələrdəki, o cümlədən Azərbaycandakı QHT-lərə dürüst, şübhəli olmayan məqsədlərlə yönəldilirsə, əgər burada gizlədilməli hansısa kriminal əlamətlər yoxdursa, onda məbləğlərin, qaynaqların, məqsədlərin açıqlanmasından niyə ehiyatlanırsınız?”

QHT-lərin, ən müxtəlif insan hüquqları müdafiəsi təşkilatlarının daha da inkişaf etməsinin, artmasının qanun çərçivəsində baş verməli olduğunu vurğulayan deputat fikrini belə əsaslandırdı: “Bu qurumlara bağlı kimlərsə xarici xüsusi xidmət orqanlarının tələsinə düşərək Azərbaycan əleyhinə iş aparanda isə dövlətin, müstəqilliyin qorunması, Ukraynadakı kimi yeni Maydanın yaranmaması üçün müvafiq addımlar mütləq atılmalıdır. İndi də, gələcəkdə də. Cənab P.Aqramun məruzəsindəki son bənddə göstərir ki, Azərbaycanda hüquq, ədliyyə sistemindəki işlər davam etməkdədir, lakin bu azdır, kütləvi hüquqi düşüncədə, mentalitetdə dəyişiklik olmalıdır. Mən də bu fikirlə tam razıyam. Ancaq bu uzun sürən bir prosesdir. Əsas odur ki, proses var, niyyət müsbətdir və inkişafa doğru can atılır. İş olan yerdəsə problemlər həmişə var. Ona görə də istər Avropa Şurası, istərsə də digər beynəlxalq təşkilatlar bu cür məsələlərdə Azərbaycan kimi yeni demokratiya ölkələrinə təzyiq, təhdid nöqteyi-nəzərindən deyil, daha çox kömək göstərmək, əməkdaşlıq qurmaq baxımından yanaşsalar, nəticələr daha uğurlu olar”.

Komitə iclasında müzakirəyə çıxarılan digər mövzu “Avropanın qarşısında duran insan haqları problemləri” idi. Bununla əlaqədar komitə iclasında dəvətli qonaqlar, problem üzrə ekspertlər də iştirak edirdi. Londondan “Açıq cəmiyyət” hüquqi təşəbbüslər təşkilatından Kristian Devos, Nyu-Yorkdan Human Rights Watch təşkilatının Avropa və Mərkəzi Asiya üzrə direktoru Veronika Szente Qoldston, Brüsseldən Vətəndaş Həmrəyliyi Platformasının insan haqları naminə beynəlxalq əməkdaşlıq bölümünün direktoru Bricit Dufor məruzələrlə çıxış etdikdən sonra müzakirələr başlandı. Həm məruzəçilərin, həm də komitə üzvlərinin bu müzakirələrdə Azərbaycana qarşı ifadə olunan bəzi ədalətsiz mülahizələri ilə əlaqədar çıxış edən deputat Rafael Hüseynov məntiqi dəlillər və konkret sübutlarla onların cavabını verdi: “Azərbaycan geosiyasi baxımdan son dərəcə həssas, bir çox yaxın və uzaq dövlətlərin ciddi maraq dairəsində olan regionda yerləşir. Müasir tarixin çətin gedişində belə bir ölkəni idarə edənlər, şübhəsiz, yetərincə ağıllı, təcrübəli insanlardır ki, ölkəni bütün kənar arzuolunmaz təsirlərdən qoruyaraq indiki yüksək inkişaf səviyyəsinə gətirib çatdıra biliblər. Məhz yetərincə ağıllı, bilikli, təcrübəli, uzaqgörən olduqları üçün də onlar yaxşı anlayırlar ki, ölkədə hansı bir hüquq müdafiəçisinə, hər hansı QHT üzvünə, yaxud jurnalistə göstərilən hər bir təzyiq, yaxud onların həbsi mütləq müvafiq rezonans doğuracaq, beynəlxalq təşkilatlardan buna etirazlar da gələcək. Ona görə də kimsə həbs edilirsə, hansısa quruma qarşı hansısa sanksiya tətbiq olunursa, bu, yüz dəfə ölçülüb biçilir. Müvafiq hüquqi əsas olmadan belə edilmir. Heç kəs də bu təşkilatın nizamnaməsinə uyğun fəaliyyətlərinə görə deyil, konkret qanunazidd əməlinə, törətdiyi cinayətinə görə məsuliyyət daşıyır. Azərbaycanda QHT-lərin də, hüquq müdafiə təşkilatlarının da inkişafına lazımi şərait yaradılıb, mətbuata, jurnalistlərə də qayğı yüksək səviyyədədir. Lakin cəmiyyətin təhlükəsizliyi məsələsi də məqamı çatanda zəruri tədbirləri qaçılmaz edir. Belə halların hər birinə də məsələni demaqoqcasına siyasiləşdirmədən hər konkret halda fərdi yanaşılmalıdır. Məsələn, xanım Dufor faktları qərəzli şəkildə, tam təhrif edərək söyləyir ki, jurnalist Xədicə İsmayılova Avropa Şurasının payız sessiyasında iştirak edib, orada Azərbaycan dövləti əleyhinə tənqidi çıxışlar səsləndirib, buna görə də az sonra xaricə getmək istəyəndə Bakıda onu hava limanından geri qaytararaq ölkədən çıxmasına icazə verməyiblər, bir qədər sonra isə həbs ediblər. Xanım Duforun dediklərinə inanan sadəlövh, əsl həqiqətdən xəbərsiz şəxslərdə, doğrudan da, bu halda insan haqlarının kobud şəkildə pozulması qənaəti yarana bilər. Amma həqiqət başqa cürdür. Xədicə İsmayılova uzun illərdir ki, mətbuatdadır, mütəmadi olaraq Azərbaycan hakimiyyətinə qarşı kəskin tənqidi yazıları ilə çıxış edib. O yazılarda nə doğrudur, nə düz deyil, ayrı sualdır, lakin ortadakı gerçək bundan ibarətdir ki, arxada qalan illər ərzində heç vaxt həmin jurnalistə heç bir təzyiq, təsir göstərilməyib, o öz peşə fəaliyyətini asudə davam etdirib. Lakin haqqında bəhs edilən jurnalistin adı Azərbaycandakı məşhur bir müxalifət nümayəndəsinə qarşı törətdiyi əmələ görə açılmış cinayət işində keçdiyinə görə istintaq qaydalarına görə təbii ki, o, müvəqqəti olaraq ölkədən kənara çıxa bilməzdi. Bu praktika dünyanın hər yerində mövcuddur. Lakin bu arada o xanımın adı daha bir cinayət işində ortaya çıxdı. Onun həbsinə səbəb olansa, hakimiyyət deyildi və ondan şikayət edən də iqtidara aidiyyəti olmayan başqa bir müxalifət nümayəndəsi, həmin xanımın çoxdan bəri vətəndaş nikahı ilə ər-arvad kimi yaşadığı şəxs idi. Ailə, məişət zəminində baş vermiş cinayətə siyasi don geyindirmək və bunu Azərbaycana qarşı böhtançı məqsədlərlə istifadə etmək qəbuledilməzdir”.

Azərbaycanlı deputat vurğulayıb ki, QHT-lər, hüquq müdafiə təşkilatları, jurnalistlərlə bağlı problemlər hər ölkədə var və Azərbaycan da bu baxımdan istisna deyil. Diqqətə layiq olan odur ki, Azərbaycan bu yöndə irəliləyişlərə nail olmaq üçün durmadan çalışır.

Komitə iclasında, eyni zamanda, Rafael Hüseynovun hazırladığı, Parlament Assambleyasında bir müddət əvvəl müzakirə edilərək yekdilliklə qəbul olunmuş “Qeyri-üzv dövlətlərin Avropa konvensiyalarına qoşulması” mövzusunda məruzəsinin qətnaməsinə Nazirlər Komitəsindən göndərilmiş müsbət rəy də müzakirəyə çıxarılaraq təsdiq edilib.

Əsgər Əliyev

AZƏRTAC-ın xüsusi müxbiri

Paris