Bakı, 16 iyul, AZƏRTAC

Amerika Birləşmiş Ştatlarının Corc Meyson Universitetinin Schar Dövlət Siyasəti və İdarəetmə Məktəbində doktorant və Təhlükəsizlik Siyasəti Araşdırmaları Mərkəzinin idarəedici redaktoru Əli Məmmədov AZƏRTAC-a müsahibə verib. Ə.Məmmədov müsahibəsində Azərbaycan-ABŞ münasibətlərinin mövcud vəziyyətini, ABŞ administrasiyasının Cənubi Qafqazda sülh və sabitliyin təmin edilməsində rolunu qiymətləndirib.

Müsahibəni təqdim edirik:

- Azərbaycan–ABŞ münasibətlərində son dövrdə müşahidə olunan inkişaf iki ölkə arasında strateji tərəfdaşlığın yeni mərhələsi kimi qiymətləndirilir. Azərbaycan–ABŞ münasibətlərinin vəziyyəti və bu əməkdaşlığın gələcək inkişaf perspektivləri barədə nə deyə bilərsiniz?

- Hesab edirəm ki, hazırda Azərbaycan-ABŞ münasibətləri son onilliklərin ən müsbət və dinamik mərhələlərindən birini yaşayır. Son dövrdə baş vermiş yüksəksəviyyəli təmaslar və əldə olunan razılaşmalar göstərir ki, əməkdaşlıq artıq daha sistemli və strateji xarakter alır. Əvvəlki dövrlərdə münasibətlər əsasən enerji və təhlükəsizlik məsələləri üzərində qurulurdusa, bu gün gündəlik daha genişdir və ticarət, investisiyalar, nəqliyyat, rəqəmsal texnologiyalar, süni intellekt və müdafiə kimi sahələri də əhatə edir. Bu yaxınlaşmanı şərtləndirən bir neçə amil var. ABŞ administrasiyasının xarici siyasətdə daha praqmatik yanaşmaya üstünlük verməsi qarşılıqlı maraqlara əsaslanan əməkdaşlıq üçün yeni imkanlar yaradıb. Son illərdə Cənubi Qafqazda formalaşan yeni geosiyasi reallıq da regionun beynəlxalq iqtisadi və nəqliyyat layihələri baxımından əhəmiyyətini artırıb. Regionun aparıcı dövlətlərindən biri kimi Azərbaycan strateji coğrafi mövqeyi və həyata keçirdiyi regional layihələr sayəsində ABŞ üçün daha mühüm tərəfdaşa çevrilib. Azərbaycanın Vaşinqtonla münasibətləri daha geniş istiqamətlər üzrə inkişaf etdirmək istəyi də bu prosesə müsbət təsir göstərir. Gələcək perspektivlərə baxdıqda isə hesab edirəm ki, münasibətlərin inkişafı qarşılıqlı maraqların daha da dərinləşməsindən asılı olacaq. ABŞ şirkətlərinin Azərbaycana investisiyalarının artması, Orta Dəhlizin və digər regional nəqliyyat layihələrinin inkişafı, enerji, yüksək texnologiyalar və rəqəmsal iqtisadiyyat sahələrində əməkdaşlığın genişlənməsi strateji tərəfdaşlığı daha da möhkəmləndirə bilər. Təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın genişlənməsi və Azərbaycanın müdafiə imkanlarının gücləndirilməsi istiqamətində atılacaq addımlar da iki ölkə arasında etimadın artmasına töhfə verəcək. Eyni zamanda, gələcəkdə ABŞ qanunvericiliyində mövcud məhdudiyyətlərin, xüsusilə 907-ci düzəlişlə bağlı məsələlərin həlli əməkdaşlığın inkişafı üçün əlavə imkanlar yarada bilər. Hesab edirəm ki, Azərbaycan–ABŞ münasibətləri daha dayanıqlı və institusional xarakter alıb. Uzunmüddətli perspektivdə bu münasibətlərin əsas dayağını da məhz qarşılıqlı maraqlar təşkil edəcək.

- Prezident Donald Trampın müxtəlif bölgələrdə sülhün təşviqinə, o cümlədən Azərbaycan–Ermənistan sülh prosesi üzrə danışıqların yekun mərhələsinə mühüm töhfə verməsini nəzərə alaraq, ABŞ administrasiyasının Cənubi Qafqazda sülh və sabitliyin təmin edilməsində rolunu necə qiymətləndirirsiniz?

- Tramp administrasiyasının Cənubi Qafqaza yanaşmasını əvvəlki dövrlərdən fərqləndirən əsas cəhət regiona daha praqmatik və uzunmüddətli baxışın formalaşmasıdır. ABŞ sonuncu dəfə Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiyaya bu səviyyədə diqqəti əsasən terrorizmə qarşı qlobal mübarizə dövründə ayırmışdı. Həmin mərhələdə region daha çox ABŞ-nin daha geniş təhlükəsizlik strategiyasının tərkib hissəsi kimi qiymətləndirilirdi. Sonrakı illərdə bu maraq nisbətən azalmışdı. Bu gün isə Cənubi Qafqaz strateji mövqeyi, iqtisadi potensialı və nəqliyyat imkanları ilə ABŞ üçün ayrıca əhəmiyyət daşıyan region kimi nəzərdən keçirilir. Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh prosesinə gəlincə, hesab edirəm ki, ABŞ administrasiyasının rolu müsbət qiymətləndirilə bilər. Sülhün əsasını tərəflərin öz siyasi iradəsi və uzunmüddətli danışıqlar təşkil edir. Bununla yanaşı, uzun illər münaqişə yaşamış iki ölkə arasında yekun sülh mərhələsində ABŞ kimi nüfuzlu beynəlxalq aktorun siyasi dəstəyi mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu dəstək əldə olunmuş razılaşmaların beynəlxalq legitimliyini və etibarlılığını gücləndirir, sülh prosesinə əlavə siyasi impuls verir. ABŞ-nin prosesdə iştirakı Vaşinqtonun regionda sabitliyin qorunması və əldə olunmuş razılaşmaların uğurla həyata keçirilməsində maraqlı olduğunu da göstərir. Beləliklə, ABŞ sülhün qorunmasında da maraqlı tərəfə çevrilir. Hazırkı administrasiyanın yanaşmasında sülh iqtisadi inkişaf və regional əməkdaşlığın əsas şərtlərindən biri kimi qiymətləndirilir. Davamlı sabitlik yeni nəqliyyat marşrutlarının açılmasına, ticarətin genişlənməsinə, investisiyaların artmasına və regionun beynəlxalq iqtisadi əlaqələrinin güclənməsinə əlverişli şərait yaradır. Cənubi Qafqaz Avropa, Mərkəzi Asiya və Yaxın Şərqin kəsişməsində yerləşən strateji regiondur. Burada sabitliyin möhkəmlənməsi həm region ölkələri, həm də daha geniş Avrasiya məkanı üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu səbəbdən hesab edirəm ki, Vaşinqtonun sülh prosesinə verdiyi dəstək regionun gələcəyinə hesablanmış daha geniş strateji baxışı əks etdirir.

- Tramp administrasiyası Cənubi Qafqazda sülhü yeni iqtisadi və geosiyasi imkanlar yaradan amil kimi qiymətləndirir. Bu siyasət regionun gələcək inkişafına və Azərbaycan–ABŞ əməkdaşlığına hansı mühüm təsirlər göstərə bilər?

- Hesab edirəm ki, Tramp administrasiyasının bu yanaşması kifayət qədər praqmatikdir. İqtisadi baxımdan sabitlik həmişə investisiya və uzunmüddətli inkişaf üçün ən əlverişli mühit hesab olunur. Sabitlik şəraitində investisiyalar artır, ticarət genişlənir, yeni nəqliyyat marşrutları formalaşır və iri infrastruktur layihələrinin həyata keçirilməsi asanlaşır. Bu baxımdan Cənubi Qafqazda sülh regionun gələcək iqtisadi inkişafı üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. Hazırkı ABŞ administrasiyası da bu perspektivdən çıxış edir. Regionda sabitliyin möhkəmlənməsi ABŞ şirkətlərinin Azərbaycana marağını artıra, nəqliyyat, logistika, enerji, yüksək texnologiyalar və rəqəmsal infrastruktur sahələrində yeni əməkdaşlıq imkanları yarada bilər. Son dövrlərdə ABŞ rəsmilərinin Azərbaycana səfərləri və Amerika şirkətlərinin müxtəlif layihələrə cəlb olunması bu istiqamətdə formalaşan marağın ilk əlamətləri kimi qiymətləndirilə bilər. Bunları daha uzunmüddətli əməkdaşlığın başlanğıcı kimi görmək mümkündür. Burada əsas məsələlərdən biri qarşılıqlı iqtisadi maraqların dərinləşməsidir. Praktika göstərir ki, dövlətlər arasında ən dayanıqlı tərəfdaşlıqlar ortaq maraqlar üzərində qurulur. İnvestisiyalar artdıqca, birgə layihələrin sayı çoxaldıqca və iqtisadi əlaqələr genişləndikcə əməkdaşlığın qorunması hər iki tərəf üçün daha cəlbedici olur. Bu baxımdan iqtisadi inteqrasiya sülhün davamlılığını gücləndirən mühüm amillərdən biridir. Qarşıdakı illərdə Cənubi Qafqazda sabitliyin möhkəmlənməsi Azərbaycan–ABŞ münasibətlərini yeni mərhələyə daşıya bilər. Əgər mövcud dinamika qorunub saxlanılarsa, qarşılıqlı investisiyaların artması, iqtisadi əlaqələrin genişlənməsi və strateji maraqların dərinləşməsi iki ölkə arasında daha sabit, institusional və uzunmüddətli tərəfdaşlığın formalaşmasına ciddi töhfə verəcək.

_{Müxbir- Günel Türksoy}