Müasir beynəlxalq sistem qloballaşma və inteqrasiya proseslərinin əhatəsində yeni keyfiyyətlər qazanmaqdadır. Bu kontekstdə artıq dünya dövlətlərinin xarici siyasət sahəsində qazandığı nailiyyətlər bir sıra meyarlarla yanaşı, həm də onun xaricdə formalaşdırdığı diasporun potensial imkanları ilə ölçülür. Çağdaş siyasi əlaqələrdə mühüm istiqamətlərdən biri kimi nəzərdən keçirilən diaspor anlayışının önəmi məhz bu səbəbdən irəli gəlir.

“Diaspor” qədim yunan sözü olub, toxumun yayılması, səpələnməsi mənasını verən “diaspeirein” sözündən yaranmışdır. Fəaliyyət dairəsindən, məşğuliyyətindən və dini etiqadından asılı olmayaraq hər hansı bir etnosa aid adamların müəyyən zaman kəsiyində öz tarixi vətənlərindən kənarda məskunlaşmaları və ictimai fəaliyyəti bilavasitə diasporun formalaşması ilə nəticələnir.

Müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra beynəlxalq birliyin üzvünə çevrilən Azərbaycan üçün dünyanın bütün ölkələrində olduğu kimi, diaspor sahəsi prioritet istiqamətlərdən biridir. Dövlətçiliyimizin inkişafı, eyni zamanda, Azərbaycanın dünyadakı nüfuzunun və təsir imkanlarının artması istiqamətində mühüm əhəmiyyətə malik olan diasporumuzun təşəkkül tarixi uzun bir dövrü əhatə edir. Azərbaycan diasporunun formalaşmasının ilk mərhələsi VII-VIII əsrlərə təsadüf edir. Bu dövrdə İslam dininin yayılması ilə əlaqədar ölkəmizin ərazisində ərəbdilli elmin və mədəniyyətin inkişafı, onlarca azərbaycanlı mütəfəkkirin Yaxın və Orta Şərqə axını diasporun yaranmasının təməlini qoymuşdur. X-XIX əsrləri əhatə edən ikinci mərhələdə Yaxın Şərqin elm və mədəniyyət mərkəzlərində əslən Azərbaycandan olan yüzlərlə alim və tələbənin biliklərə yiyələnməsi, milli təfəkkürümüzün region xalqlarının intibahında qabaqcıl mövqeyə çıxması sayəsində soydaşlarımızın xaricdə məskunlaşması daha geniş vüsət almışdır.

Diasporumuzun formalaşmasının sonrakı mərhələləri ölkəmizin rus, sonradan sovet imperiyası tərəfindən işğal olunması, birinci və ikinci dünya müharibələri, Sovet İttifaqının süqutundan sonra Avropa ölkələrində azərbaycanlıların yeni nəsillərinin məskunlaşması ilə əlaqədardır.

Azərbaycan diasporunun yaranması uzun bir dövrü əhatə etsə də, diasporla bağlı vahid dövlət strategiyasının müəyyənləşməsi, xaricdə yaşayan azərbaycanlıların birliyi və təşkilatlanması, diaspor quruculuğunun dövlət siyasətinin prioritet istiqamətlərindən birinə çevrilməsi ümummilli lider Heydər Əliyevin adı ilə bağlıdır. Ulu öndər azərbaycançılıq ideologiyasının milli həmrəyliyin aparıcı amilinə çevrilməsi istiqamətində mühüm işlər görmüş, bu ideyanın möhkəm istinad dayağına çevrilərək Azərbaycan diasporunun təşkili işini sürətləndirməsinin, xaricdə fəaliyyət göstərən müxtəlif qurumların ideoloji-siyasi cəhətdən təmərküzləşməsini stimullaşdırmasının əsasını qoymuşdur. Bu strategiya bu gün Prezident İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilir. Dövlətimizin başçısı dəfələrlə bəyan etmişdir ki, yalnız güclü diaspora malik xalqlar xarici siyasətdə mühüm uğurlar qazanır, dünya miqyasında mənafelərini layiqincə qoruyur, ümummilli problemlərin həllinə nail olur, öz dilini, mədəniyyətini, tarixini lazımi səviyyədə təbliğ edir. 2003-cü ildən diaspor quruculuğu siyasətini yeni dünya nizamının gerçəkliklərinə uyğun davam etdirən Azərbaycan Prezidenti ölkəmizin hüdudlarından kənarda yaşayan soydaşlarımızın vahid ideologiya və milli mənəvi dəyərlər sistemi ətrafında birləşməsinə, onların malik olduğu böyük potensialın ümummilli problemlərinin həllinə yönəldilməsinə xidmət edən bir sıra tədbirlər həyata keçirmişdir.

XXI əsrdə Azərbaycanda informasiya cəmiyyətinə keçid, elektron hökumətin formalaşdırılması və intellektual potensialın inkişafı sayəsində neft sektorundan sonra prioritet sahə hesab olunan informasiya və kommunikasiya texnologiyaları (İKT) sahəsi son illər ölkəmizin sosial-iqtisadi həyatına daha ciddi nüfuz etdiyi kimi, diaspor fəaliyyətinə də öz təsirini göstərmişdir. Siyasi fəaliyyətin bütün istiqamətlərində olduğu kimi, diaspor fəaliyyətində də İKT-nin önəmi özünü göstərməkdədir. Bu amil 2008-ci il dekabrın 19-da Bakıda Dünya Azərbaycanlılarının Əlaqələndirmə Şurasının toplantısında qəbul edilmiş Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəylik Xartiyasında da qeyd olunmuşdur. Belə ki, Xartiyanın ikinci bölməsinin 11-ci maddəsi “Azərbaycan diaspor təşkilatlarının fəaliyyətinin koordinasiyası və Azərbaycan həqiqətlərinin təbliğində müasir informasiya texnologiyalarının tətbiqi” adlanır. Sənəddə vurğulanır ki, müasir informasiya texnologiyalarının tətbiqi diaspor quruculuğu işinin keyfiyyətcə təkmilləşdirilməsinə, Azərbaycan icmaları arasında əlaqələrin daha operativ şəkildə həyata keçirilməsinə, xalqımızın tarixi və müasir həyatı ilə bağlı məlumatların dünya ictimaiyyətinə çatdırılması mexanizmlərinin müasirləşdirilməsi məqsədlərinə xidmət edir. İKT-nin ictimai həyata təsir imkanlarının yüksələn xətlə inkişafı diaspor quruculuğu prosesində bu tarixi nailiyyətin daha geniş miqyasda tətbiqini zərurətə çevirir.

Məlum olduğu kimi, müasir dünyada İKT sahəsinin əhəmiyyətini nəzərə alan Prezident İlham Əliyev 2013-cü ili “İnformasiya-kommunikasiya texnologiyaları ili” elan etmişdir. Bu addım ölkəmizin istər daxili, istərsə də xarici siyasətində bütün istiqamətlərə öz müsbət təsirini göstərəcəkdir. Çünki müasir dünyada İKT-nin tətbiqi olmadan hər hansı bir sahədə uğur əldə etmək çətindir.

Xüsusi vurğulamaq lazımdır ki, diaspor fəaliyyətinin ən önəmli istiqamətlərdən biri İKT-nin tətbiqidir. Çünki dünyada yaşayan 50 milyon azərbaycanlını konkret zaman və məkan daxilində bir araya gətirərək bu fəaliyyəti reallaşdırmaq çox mürəkkəb bir məsələdir. Bu baxımdan dövlətimizin başçısının böyük uzaqgörənliklə atdığı bu addım dünyanın müxtəlif ölkələrində yaşayan soydaşlarımızın təşkilatlanması, daha sistemli şəkildə əlaqələrin qurması və diaspor qurumlarımızın İKT-nin üstünlüklərindən istifadə edərək daha böyük uğurlar əldə etməsinə təkan verəcəkdir.

Hazırda Azərbaycan həqiqətlərinin təbliği, beynəlxalq ictimaiyyətin respublikamızla bağlı dolğun informasiya ilə təmin edilməsi üçün 30-dan çox ölkədə Azərbaycan diasporuna məxsus televiziya və radio kanalları, qəzet və jurnallar, 1000-dən çox internet saytı və digər vasitələr mövcuddur. “İnformasiya-kommunikasiya texnologiyaları ili” çərçivəsində həyata keçirilməsi nəzərdə tutulan tədbirlər bu vasitələrin həm keyfiyyətcə yenilənməsi, həm də say baxımından artmasını təmin edəcəkdir. Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəylik Xartiyasında xüsusi qeyd olunan məqamlar - internetdə Azərbaycanın milli dəyərlərinin qorunması, milli informasiya resurslarının elektron formata keçirilməsi və Azərbaycan icmalarının internet saytlarında yerləşdirilməsi, virtual məkanda azərbaycanlılara məxsus strateji əhəmiyyətli domen adların qeydiyyatdan keçirilməsi, Azərbaycanın virtual məkanda coğrafi adları, mövcud reallıqları, mənəvi dəyərləri, tarixi həqiqətləri, görkəmli şəxsiyyətləri ilə geniş təmsil olunması istiqamətində tədbirlərin görülməsi, İKT-də əldə olunan ən son nailiyyətlərin azərbaycanlılara məxsus olan milli dəyərlərinin qorunması işlərinə tətbiq olunması, dünyanın ən böyük ensiklopediyası olan Vikipedia-da milli maraqların qorunması və azərbaycanlı mütəxəssislərin bu işə cəlb olunması, diaspor təşkilatları tərəfindən virtual məkanda Avropa Şurası və digər beynəlxalq qurum qarşısında erməni vandalizmi məsələsinin qaldırılması, ingilis dilində Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinə həsr olunmuş obyektiv materiallar toplusundan ibarət informasiya bazası əsasında xüsusi internet saytın yaradılması, internetdə dünya azərbaycanlılarının ortaq yayım qurumunun yaradılması, eyni zamanda, internet televiziya kanalının açılması, azərbaycanlıların sıx yaşadığı regionlarda “AZERIS NETWORK” internet şəbəkələrinin təşkili işinin davam etdirilməsi, müasir İKT-nin imkanlarından istifadə etməklə dünya azərbaycanlıları arasında iki və çoxtərəfli əməkdaşlığın qurulması, azərbaycanlıların intellektual potensialının ümummilli mənafelərin reallaşdırılmasına səfərbər edilməsi kimi məsələlər bu baxımdan strateji əhəmiyyət daşıyır.

Son illərdə diaspor təşkilatlarımızın fəallığının güclənməsi, bu qurumlara dövlətimizin hərtərəfli dəstəyinin artırılması, respublikamızın dinamik inkişafı, ilk “Azərspace-1” telekommunikasiya peykimizin uğurla orbitə buraxılması və digər amillər onu deməyə əsas verir ki, qarşıdakı illərdə diasporumuz daha da güclənərək, Azərbaycanın geniş İKT imkanlarından bəhrələnərək ölkəmizlə bağlı həqiqətlərin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması istiqamətində məqsədyönlü, uğurlu, davamlı fəaliyyət ortaya qoyacaqdır.

Maqsud Dadaşov

AZƏRTAC-ın müxbiri