Mütəxəssis: Səhralaşmanın toxunmadığı materik və qitə yoxdur
Bakı, 17 iyun, AZƏRTAC
Səhralaşma həm regional, həm də demək olar ki, qlobal problemdir. Çünki səhralaşmanın toxunmadığı materik və yaxud da ki, qitə sahəsi yoxdur. Hətta bəzən Antarktidanı kənara qoyurlar, amma bu da doğru deyil. Antarktida, ümumiyyətlə, səhradır. Yəni səhralaşma o demək deyil ki, isti olur. Səhralaşmanın mənasını müxtəlif cür izah edirlər. Mənə görə torpağın, landşaftın, məhsuldarlığını, biomüxtəlifliyini tamamilə itirməsi prosesi səhralaşma adlana bilər.
Bunu AZƏRTAC-a açıqlamasında Elm və Təhsil Nazirliyinin Coğrafiya İnstitutunun Landşaftşünaslıq və təbiətdən istifadə laboratoriyasının müdiri, coğrafiya elmləri doktoru, dosent Mirnuh İsmayılov deyib.
Onun sözlərinə görə, hazırda Afrika, Avstraliya, Cənubi Amerika, Şimali Amerika, eləcə də Avrasiya materikinin xüsusilə mərkəzi, cənub-qərbi, Cənubi Asiya hissələri ciddi səhralaşma zonalarıdır. Eyni zamanda, Qafqaz regionu da səhralaşma problemlərindən kənarda qalmayıb və burada Azərbaycan səhralaşmaya ən çox məruz qalan ölkələrdən biridir: “Bu, beynəlxalq sənədlərdə də qeyd olunur. Təbii ki, bir vaxtlar torpaq eroziyası, sonra səhralaşma, torpaqların deqradasiyası, indi isə çox aktual olan iqlim dəyişmələri problemləri - bunlar hamısı bir-biri ilə bağlıdır və müəyyən mənada səhralaşmaya təkan verən, onu sürətləndirən amillərdir. Hazırda Azərbaycan ərazisinin 60-65 faizi müxtəlif səviyyələrdə səhralaşma dərəcəsinə məruz qalıb. Burada qismən bəzi dağlıq əraziləri çıxırıq. Onlar səhralaşmaya məruz qalmayan ərazi kimi səciyyələndirilir”.
Mirnuh İsmayılov bildirib ki, Azərbaycan ərazisində səhralaşmadan ən çox ziyan çəkən regionların bölgüsü aparılsa, ilk növbədə, Kür-Araz ovalığı gələcək. Bundan savayı, Acınohur-Ceyrançöl alçaq dağlığı, Naxçıvan ərazisi, Kiçik Qafqazın cənub-şərq yamacı, yəni Qarabağ və Şərqi Zəngəzur ərazisində xeyli sahə səhralaşma təhlükəsi olan ərazidir. Digər tərəfdən, səhralaşma Talış dağlarının şimal və orta dağlıq hissələrini, alçaq dağlığı əhatə edir. Yəni təxminən 1000 metrdən yuxarı olan ərazilər səhralaşma təhlükəsi altında olan sahələrdir. Böyük Qafqazın cənub-şərq yamacı, xüsusilə Şamaxı, Qobustan, Abşeron, Xızı rayonları, Altıağac qəsəbəsi, Böyük Qafqazın cənub yamacında Ləngəbiz silsiləsi ilə sıralanan ərazilər də səhralaşma təhlükəsinə məruz qalıb. Naxçıvanda da ərazinin təxminən 80 faizi səhralaşma təhlükəsi altındadır. Regionlar üzrə bu rəqəm dəyişə bilər. Kür-Araz ovalığında demək olar ki, ərazinin 100 faizi səhralaşma ilə üz-üzədir.
“Bəs səhralaşma nə ilə özünü büruzə verir? İlk növbədə torpağın məhsuldarlığı itir. Bunun əsas səbəbi şoranlaşma, bataqlaşma, torpaqların eroziyasıdır. Eroziya prosesləri bir az alçaq dağlıq, orta dağlıq ərazilərdə qeydə alınır. Yüksək dağlıq ərazilərdə subalp, alp çəmənlərinin deqradasiyası nəticəsində də həmin prosesi müşahidə etmək mümkündür. Deməli, deqradasiyanın, eroziyanın sürətlənməsi ilə səhralaşma prosesi də şiddətlənə və ərazidə ciddi problemlər yarana bilir. Abşeron yarımadası çox ciddi şəkildə səhralaşma təhlükəsi altında olan ərazilərdəndir”, - deyə o diqqətə çatdırıb.
Mütəxəssis hesab edir ki, səhralaşmaya qarşı mübarizədə meşəsalma tədbirlərinə ciddi fikir vermək lazımdır: “Burada söhbət təbii meşənin bərpasından, meşə fonduna aid olan torpaqlardan, meşəsalma tədbirlərindən gedir. Azərbaycanda meşə ilə örtülü ərazi 11-12 faiz təşkil edir. Meşəsalma tədbirləri zamanı tarlaqoruyucu meşələrin salınması, Tuqay meşələrinin bərpa edilməsi, alçaq dağlıq ərazilərdə olan xüsusilə arid meşələrin bərpa edilməsi əsas olaraq diqqətdə saxlanılmalıdır. Elə səhralaşmanın birinci səbəbi ərazinin meşəsizləşdirilməsidir. Digər səbəb şoranlaşmadır. Bu, Kür-Araz ovalığı üçün vacib problemdir. Hazırda orada torpaqların şoranlaşması gedir. Rəsmi rəqəmlərdən başqa, bizim apardığımız landşaft tədqiqatları nəticəsində Kür-Araz ovalığında şoranlaşmamış sahə tapmaq çox çətindir. Bir tərəfdən də şəhərsalma genişlənir, yeni asfalt yollar çəkilir, evlər tikilir. Bu zaman evlər altına və yaxud da ki, asfalt yollar altına gedən torpaqlar artıq əkin dövriyyəsindən çıxır. Yəni orada nə məhsuldarlıqdan, nə də biomüxtəliflikdən söhbət gedə bilməz. Bu da səhralaşmaya aparan bir yoldur. Buna qarşı da ekoloji şəbəkənin gücləndirilməsi, yenilərinin yaradılması, çəkilən avtomobil yollarının, magistral yolların hamısının ətraf mühitə ciddi şəkildə adaptasiya proqramlarının həyata keçirilməsi vacibdir. Bu sahədə bizim də müəyyən tədqiqatlarımız var. Qısacası, səhralaşmaya qarşı mübarizə mümkündür və aparmaq lazımdır. Bu, çoxsahəlidir, kompleks tədbirlər olmalıdır. Həm dövlət və özəl qurumlar, həm də əhali prosesdə iştirak etməlidir. Çünki səhralaşma ən kiçik ekoloji problemdən yaranır, sonra tədricən böyüyür və daha da dərinləşir. Ümidvaram ki, bizim ölkəmiz bu problemin öhdəsindən layiqincə gələcək”.
Müxbir – Göyçək Mahmudlu
Bölmənin digər xəbərləri
