Saleh Sultansoy: “Elm şəhərləri” TDT-nin inkişafına güclü təkan verə bilər
Ankara, 14 oktyabr, AZƏRTAC
“Elm şəhərləri” Türk Dövlətləri Təşkilatına (TDT) üzv ölkələrdə elmi-texnoloji inkişafa güclü təkan verə bilər. Sənaye texnologiyalarını, kənd təsərrüfatı tədqiqat institutlarını, kosmik mərkəzləri, nanotexnologiya institutlarını və çoxsaylı tədqiqat təşkilatlarını, eləcə də dövlət və özəl elm-təhsil müəssisələrini bir araya gətirən Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərində də analoji şəhər yaradıla bilər.
Bu təşəbbüsü AZƏRTAC-a müsahibəsində Ankaradakı TOBB İqtisadiyyat və Texnologiya Universitetinin (TOBB ETÜ) fizika professoru Saleh Sultansoy səsləndirib. O, Stenford Universitetinin dünyanın ən çox istinad edilən alimlərinin nüfuzlu reytinqinə daxil edilib.
S. Sultansoy 1980-ci illərin sonlarında Yaponiya hökumətinin təşəbbüsü ilə qurulan və “gündoğan ölkəsi”nin iqtisadi möcüzəsinin arxasında duran amillərdən birinə çevrilən məşhur Tsukuba İnstitutunu nümunə göstərib.
Türkiyəli universitet professoru izah edib ki, inkişaf etmiş ölkələr milli inkişaf üçün vacib olan 10 prioritet tədqiqat sahəsi, 15 strateji əhəmiyyətli texnoloji sahə və təxminən 250 alt sahə müəyyən ediblər.
“Yaponiya, Cənubi Koreya və Almaniya da daxil olmaqla, bu ölkələr uğurla milli tədqiqat mərkəzləri, strateji texnologiyalara yönəlmiş milli laboratoriyalar və müəyyən sahələrdə ixtisaslaşmış tədqiqat institutları və alt laboratoriyalar sistemi yaradıb”, - deyə o bildirib.
Alimin sözlərinə görə, yüzlərlə alim və mühəndis TDT-nin milli tədqiqat mərkəzlərində və laboratoriyalarında çalışmalı, onlarla mütəxəssis isə alt şöbələrdə və kiçik laboratoriyalarda fəaliyyət göstərməlidir.
S. Sultansoy qeyd edib ki, Azərbaycanla yanaşı, Türkiyə, Qazaxıstan və Özbəkistanda da “elm şəhərləri” yaradıla və tədqiqat yükü ölkələr arasında bölüşdürülə bilər. “Buna görə də TDT-nin müxtəlif ölkələrində həyata keçirilən layihələr və proqramlar Türk dünyası üçün elmi və texnoloji inkişaf strategiyasının məqsədləri işığında bir-birini tamamlayacaq”, - deyən alim, həmçinin TDT-nin Elm və Texnologiya Komissiyasının yaradılmasını təklif edib.
Onun sözlərinə görə, AR-GE-yə investisiyaların artırılması türk ölkələrinin elmi və texnoloji inkişafı üçün əsas prioritet olmalıdır. Alim hesab edir: “Azərbaycan üçün AR-GE xərcləri 2035-ci ilə qədər ÜDM-in 2 faizinə, daha sonra isə optimal 3 faizə çata bilər. Azərbaycanın sürətli inkişafını təmin edəcək AR-GE modeli hazırlamaq lazımdır. Bu model sübut olunmuş Tailand, Norveç və Niderland analoqlarının sintezi ola bilər”.
O xatırladıb ki, beynəlxalq təcrübəyə görə, AR-GE mərkəzlərinin xərcləri üç sahə ilə müəyyən edilir: fundamental tədqiqatlar, tətbiqi tədqiqatlar və innovasiya. “Fundamental tədqiqatlar AR-GE xərclərinin təxminən 20 faizini təşkil edir və dövlət tərəfindən ödənilir. Tətbiqi tədqiqatlar daha 20 faiz təşkil edir, dövlətin payı 50 faizdir, qalan hissə isə özəl sektor tərəfindən təmin edilir. Nəhayət, AR-GE işlərinin 60 faizi innovasiyadır, xərclərin 90 faizi özəl sektordan, 10 faizi isə hökumətdən gəlir”, - deyə o izah edib.
Fizik, həmçinin fundamental elmin, tibbin və sənayenin inkişafına təsir edən hissəcik sürətləndirici texnologiyalarına ehtiyac olduğunu vurğulayıb.
Bölmənin digər xəbərləri
