İxracdan regional oyunçuluğa: Azərbaycan şirkətləri üçün yeni böyümə marşrutu - RƏY
Bakı, 14 oktyabr, AZƏRTAC
Məhsulu başqa bir ölkəyə satmaq artıq qloballaşmanın son nöqtəsi deyil, çox vaxt onun ilk addımıdır. Böyümək istəyən şirkət üçün əsas sual getdikcə “hansı ölkəyə satım?” sualından “hansı regional şəbəkənin bir hissəsi olum?” sualına çevrilir. Bu yanaşma dəyişikliyi Azərbaycanın kiçik və orta biznes (KOB) subyektləri və startapları üçün yeni inkişaf imkanları yaradır.
Bu sözləri AZƏRTAC-a açıqlamasında Türkiyənin “Sistem Global şirkətinin” MDB regionu üzrə koordinatoru Yulia Çimen deyib.
O bildirib ki, Azərbaycanın xarici ticarət göstəriciləri regional iqtisadi əlaqələrin genişlənməsi üçün müəyyən əsasların artıq mövcud olduğunu göstərir. Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, 2025-ci ildə Azərbaycan dünyanın 180 ölkəsindəki tərəfdaşları ilə ticarət əməliyyatları həyata keçirib və 128 ölkəyə məhsul ixrac edib. Qeyri-neft-qaz məhsullarının ixracı 3,6 milyard ABŞ dollarına çatıb. Bu istiqamətdə əsas ixrac bazarları Rusiya, Türkiyə, İsveçrə, Gürcüstan və Ukrayna olub. Qazaxıstan və Özbəkistan da Azərbaycanın qeyri-neft-qaz məhsullarını ixrac etdiyi ölkələr sırasındadır.
Y.Çimen qeyd edib ki, imkanları genişləndirən ikinci amil Orta Dəhlizdir. Çini Mərkəzi Asiya, Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə vasitəsilə Avropa ilə birləşdirən bu marşrut təkcə nəqliyyat-logistika xətti deyil, həm də regional ticarət, investisiya və iqtisadi əməkdaşlığın inkişafı üçün mühüm platformadır: “Azərbaycan şirkətləri üçün əsas məsələ bu marşrut üzrə daşınan yükləri izləməklə kifayətlənməyib, onun yaratdığı iqtisadi imkanlardan faydalanaraq regional dəyər zəncirlərində öz mövqelərini formalaşdırmaqdır”.
O bildirib ki, regional miqyasda böyüməyi hədəfləyən şirkətlər üçün klassik ixrac modelindən daha mürəkkəb yanaşma tələb olunur. Ənənəvi model məhsul, hədəf bazar, distribyutor və satış ardıcıllığına əsaslanır. Regional miqyasda fəaliyyət göstərmək istəyən şirkətlər isə istehsalın harada həyata keçiriləcəyi, maliyyə və texnologiyanın haradan təmin olunacağı, tərəfdaşların hansı bazarda seçiləcəyi və logistikanın necə təşkil ediləcəyi kimi suallara cavab tapmalıdırlar: “Bu baxımdan Azərbaycan şirkətinin Türkiyə bazarına çıxması yalnız həmin ölkədə müştəri tapmaq demək deyil. Türkiyənin istehsal infrastrukturu, texnologiya ekosistemi, investorları, insan resursları və Avropaya çıxış imkanları bu ölkəni daha geniş regional inkişaf üçün strateji mərkəzə çevirə bilər. Eyni məntiq Qazaxıstan və Özbəkistan üçün də keçərlidir. Şirkətlər “orada neçə müştəri tapa bilərəm?” sualı ilə yanaşı, “bu ölkələr məni Mərkəzi Asiyanın hansı biznes və iqtisadi əməkdaşlıq şəbəkələrinə bağlayır?” sualını da verməlidirlər”.
Y.Çimenin sözlərinə görə, bu əlaqə qarşılıqlıdır: “Türkiyə şirkəti Azərbaycan vasitəsilə Mərkəzi Asiyaya çıxış imkanlarını genişləndirə bildiyi kimi, Azərbaycanın texnologiya və ya xidmət şirkəti də Türkiyənin infrastrukturundan istifadə edərək üçüncü bazarlara çıxış əldə edə bilər. Məqsəd iki ölkənin şirkətlərini bir-birinə rəqib kimi qarşılaşdırmaq deyil, onların fərqli imkan və səriştələrini ortaq inkişaf platformasında birləşdirməkdir”.
Ekspert hesab edir ki, regional oyunçuya çevrilmək üçün üç strateji istiqamət xüsusi əhəmiyyət daşıyır: “Birincisi, bazarları ayrı-ayrılıqda deyil, qarşılıqlı əlaqədə təhlil etməkdir. Türkiyə, Azərbaycan, Qazaxıstan və Özbəkistanı bir-birindən asılı olmayan bazarlar kimi deyil, onlar arasındakı ticarət, logistika, investisiya və insan kapitalının hərəkəti ilə formalaşan əlaqələri birlikdə nəzərdən keçirmək ayrı-ayrı ölkələr üzrə aparılan təhlillərdə görünməyən imkanları üzə çıxarır.
İkincisi, yerli tərəfdaşlığı distribyutorla məhdudlaşdırmamaqdır. Xüsusilə texnologiya şirkətləri üçün yerli inteqratorlar, maliyyə təşkilatları, investorlar, dövlət qurumları və universitetlərlə qurulan əlaqələr həmin ekosistemdə böyümənin əsas hərəkətverici amillərindən biridir. Yalnız distribyutorla kifayətlənən şirkət həmin ölkədə satış edə bilər, lakin bu, onun yerli biznes ekosisteminə tam inteqrasiya olunması üçün kifayət etməyə bilər.
Üçüncüsü, miqyaslana bilən məhsul və xidmətlərə investisiya yatırmaqdır. Fiziki məhsulların yeni bazarlara çıxarılması, adətən, əlavə logistika, gömrük və əməliyyat xərcləri tələb edir. Proqram təminatı, rəqəmsal həllər, maliyyə texnologiyaları və biliyə əsaslanan xidmətlər isə müəyyən şərtlər daxilində daha sürətli və aşağı marjinal xərclərlə miqyaslana bilər.
Buna görə də regional böyüməni hədəfləyən startap üçün məhsulu ilkin inkişaf mərhələsindən etibarən bir neçə dilə, valyutaya və fərqli ölkələrin normativ-hüquqi tələblərinə uyğunlaşdırıla bilən şəkildə hazırlamaq strateji əhəmiyyət daşıyır”.
Y.Çimen vurğulayıb ki, regional iqtisadi inteqrasiyanın dərinləşməsi ilə Azərbaycan şirkətlərinin qarşıya qoyduğu strateji suallar da dəyişə bilər. Azərbaycanın qarşısındakı imkan təkcə daxili bazardan xarici bazarlara çıxmaq deyil, müxtəlif bazarları bir-biri ilə əlaqələndirən regional iqtisadi şəbəkələrin fəal iştirakçısına çevrilməkdir. Uzunmüddətli perspektivdə böyümənin əsas göstəricisi təkcə neçə ölkəyə satış edildiyi deyil, həmin bazarlarda nə dərəcədə dayanıqlı tərəfdaşlıqlar qurulduğu və regional dəyər zəncirlərində necə mövqe qazanıldığı olacaq.
Müxbir – Pərvanə Qafarova
Bölmənin digər xəbərləri
