Qurd xəstəlikləri günümüzdə istər böyüklərdə, istərsə də uşaqlarda ən çox rast gəlinən problemlərdəndir. Qurd xəstəliyinin əlamətləri nələrdir? Xəstəlik aşkar olunduqdan sonra diqqət edilməli nüanslar hansılardır? Helmintozlara qarşı profilaktik müalicə necə aparılmalıdır? “Nərgiz” klinikasının direktoru, tibb elmləri doktoru, ixtiraçı alim Məlahət Qəhrəmanova mövzu ilə əlaqədar AZƏRTAC-ın suallarını cavablandırıb.

- İnsan orqanizmi qurda necə yoluxur?

- Azərbaycan qurd xəstəliklərinin geniş yayılmasına görə endemik ölkə sayılır. Yaşından asılı olmayaraq, hər bir kəs qurd xəstəliyinə yoluxa bilər. Xəstəliyin yayılmasında miqrasiyanın da rolu böyükdür. Vətəndaşlarımızın xarici ölkələrə səfərləri, onların bizə gəlişi ölkəmizdə də yoluxmanın artımı ilə müşayiət olunur.

Ümumiyyətlə, parazitlərin insan orqanizminə düşməsinin müxtəlif səbəbləri var. İctimai yerlərdə qidalanma, “Fast-food” qidalara artan maraq, standartlara uyğun olmayan içməli sular, gigiyenik qaydalara riayət edilməməsi, çirkli əllərlə qidalanma, torpaq, toz, uşaqların dırnaqlarını yeməsi, çiy məhsullarla, əsasən ət, balıq məhsulları ilə qidalanma orqanizmdə qurdların yaranmasına səbəb olur. Ölkəmizdə qurd xəstəlikləri Aran rayonlarına nisbətən dağlıq və dağətəyi zonalarda daha çox yayılıb. Çünki qurdların yayılması üçün yumurtalar torpağa düşüb inkişaf edir. Aranda havanın temperaturunun yüksək olması və şoranlıq yumurtalar üçün əlverişsiz mühit hesab edilir. Belə bir fikir var, qurd əsas deyil, ən əsas onun üçün yaradılan şəraitdir. Bu, həqiqətən də xəstəliyin tərifi sayılacaq bir deyim ola bilər. Bir daha vurğulamaq istəyirəm ki, gigiyenik qaydalara riayət edərək xəstəlikdən qorunmaq mümkündür.

- Qurd xəstəliklərinin orqanizmdə yaratdığı fəsadlar hansılardır?

- Qurdlar insan orqanizmində müxtəlif xəstəliklərin yaranmasına səbəb olur, eyni zamanda, mövcud problemləri üzə çıxarır və ya ağırlaşdırır. Saç tökülürsə, onu artırır, bağırsaq problemi varsa, sürətləndirir. Bundan əlavə, qurd insanı arıqladır, ağızdan qoxu gəlir, qəbizlik və ya ishal törədir, hemoqlobini salır, halsızlıq, iştahasızlıq və yorğunluq yaradır. Qurdlar bağırsaqların mənfəzini bağlayaraq qəbizliyə və hətta bağırsaq keçilməzliyinə səbəb ola bilər. Öd axarlarına düşə və burada ödün axmasına mane ola bilər. Nəticədə ödün axması pozulur və insanda mexaniki sarılıq inkişaf edə bilir, qaraciyərin fəaliyyətinin pozulması isə bağırsaq disbakteriozuna səbəb olur. Parazitlər orqanizmdə allergik reaksiyalara da səbəb olur – dəridə müxtəlif səpgilər, qaşınma əmələ gəlir. Qurdlar orqanizmə toksiki təsir göstərir, orqanizmi zəhərləyir və bu, insanın sinir sisteminə çox mənfi təsir edir, insanda nevroloji problemlər ortaya çıxır.

Uşaqlarda qurd xəstəlikləri ən çox yaddaşın zəifləməsi, həddindən artıq aqressivlik, zehni geriləmə yaradır. Eyni zamanda, allergik həssaslığı olan xəstələrdə ciddi dəri problemləri əmələ gətirir. Parazitlər immun sisteminin zəifləməsinə, vitamin balansının pozulmasına və digər fəsadlara yol açır. Nəticədə saçlar, qaşlar, kirpiklər tökülməyə başlayır, dəridə olan səpkilər artır, allergik həssaslıq yüksəlir.

- Valideynin hansı halda övladında qurd olduğuna dair şübhələri əsaslı ola bilər?

- Uşaq iştahasızdırsa, yuxusu pisdirsə, narahat yatırsa, qarnında, əsasən də göbəyinin ətrafında vaxtaşırı sancılar olursa, səbəbsiz səpkilər, qaşınmalar yaranıbsa, xüsusilə axşam saatlarında tam sakit vaxtında yanını qaşıyırsa, xüsusilə qız uşaqlarında həddindən çox sidiyə getmələr varsa, qurddan şübhələnmək olar. Qurd olan uşaqlar yatarkən ağzından su gəlir, dişlərini qıcıyır, dırnaqlarını yeyir, oynaqlarında ağrı yaranır, tez yorulur, diqqətsizlik müşahidə edilir.

-Əminliklə demək mümkündürmü ki, bu əlamətlər olan uşaqlarda qurd var?

-Əlbəttə ki, ilk növbədə, dəqiq diaqnoz önəmlidir. Lakin ananın təsbiti də artıq siqnal hesab edilə bilər. Sovetlər dövründə belə bir deyim vardı ki, ananın müşahidələrinə əsasən, qurdun tam təyini və haqlı olaraq müalicəsi aparıla bilər.

-Parazitlərin təyini zamanı hansı metodlar daha etibarlı hesab olunur?

- Valideynlərin ən çox rast gəlinən şikayəti budur ki, qurdu gözümlə görsəm də, nəcis analizində çıxmayıb. Çox hallarda orqanizmdə qurdun olub-olmaması bir analizlə təsdiqlənmir. Bəzən iki və ya üç gün ara ilə bir neçə dəfə analiz vermək tələb olunur. Qan analizi isə qanda antitelləri, yəni, qurdun hansı növünün olmasını müəyyənləşdirməyə kömək edir. Bu üsul daha etibarlıdır və həkimə müalicə üsulunu təyin etməyə kömək olur. Qanda aparılan müayinələr daha dəqiq və düzgündür. Orqanizmdə parazitlərin mövcudluğu həm qanda, həm nəcisdə, həm də ümumi saskopda yoxlanıla bilər. Qeyd edim ki, qurdların təyini zamanı müasir aparatlar özünü doğrultmadığından klinikamızda onlardan istifadə olunmur. Səbəb sözügedən aparatların qurd xəstəliklərinin müayinə-müalicəsində klinik və elmi-tədqiqatlarla effektivliyinin sübut edilməməsidir. Nəcis analizi isə helmint analizlərinin ən qədimidir və dəqiq cavab ala bilməyimiz üçün vacibdir. Əgər nəcisdə qurd yumurtası varsa, günün istənilən saatında yoxlanıla bilər və ya iki gün də saxlayıb yoxlasaq da lyamblya sisləri mütləq nəcisdə görünəcək.

-Son vaxtlar uşaqlarda daha çox hansı qurdlara rast gəlinir?

- İnsan orqanizminə daxil olaraq orada yaşayan çoxsaylı parazit növləri mövcuddur. Öncə qeyd edim ki, insan orqanizmində 250 növə yaxın parazit yaşaya bilir. Bu 250 növ parazitdən Azərbaycanda yalnız 25-i aktivdir. Onlardan da ən çox rast gəlinən 10 növ var. Enterebiozlar, bizquyruq, tükbaş, lentşəkilli qurdlar, öküz soliteri isə ən tez-tez rast gəlinənlərdir. Bütün bu növlərin hər biri bu gün müayinə zamanı dəqiqliklə aşkarlanır və müalicə olunur.

-Müalicə tətbiq edildikdən neçə müddət sonra effektiv nəticə əldə oluna bilər?

- Müalicənin effektivliyinin təxminən 70-80 faizi gigiyenik qaydalara əməl olunmasından asılıdır. Sovetlər dövründə mövcud protokola əsasən, qurdun müalicəsi 45 günlük dövrü əhatə edirdi. Lakin son zamanlar bu müddətin kifayət etmədiyinin şahidi oluruq. Bəzən orqanizmdən, qurdun növündən asılı olaraq müalicə 2-3 ay çəkə bilər. Vurğulamaq istəyirəm ki, rəhbərlik etdiyim “Nərgiz” Klinikasında qurdların müalicəsi çox yüksək səviyyədə, tam təbii vasitələrlə aparılır.

-Bəzən valideynlər mütəxəssisə müraciət etmədən, qohum-qonşunun uşağına yazılan dərman preparatlarından istifadə edirlər. Bu, nə dərəcədə doğrudur?

-Bu, kökündən yanlış yanaşmadır. Özünümüalicə qəbul olunmazdır. Bu dərmanlar çox güclü təsirə malikdir. Doza həddinin aşılması digər orqanlara, xüsusilə qaraciyərə toksiki təsir göstərə bilər. Yaxud hansısa aptekdə məsləhət görülən dərmandan istifadə etmək doğru deyil. Müalicə həkim tərəfindən təyin olunmalıdır. Qonşunun istifadə etdiyi dərman sənin övladına kömək göstərməyə, əks reaksiya verə bilər. Qurdun müalicəsi sistemli şəkildə, düzgün aparılmalıdır. Bəzən valideynlər daha rahat üsula əl atmağa çalışırlar, amma bu, doğru deyil.

-Belə bir fikir var ki, əslində bütün insanların orqanizmində qurdlar var. Sadəcə, bunun çox və ya az, zərərli və ya zərərsiz olması ayırd edilməlidir…

Problem yalnız uşaqlar üçün deyil, yaşlı nəslin nümayəndələri üçün də aktualdır. Əvvəllər insanlar bu barədə danışmağa utanırdılar və ona görə də gizlədirdilər. Bu gün isə açıq şəkildə müraciət edirlər, müalicə alırlar. Qurdların orqanizmə verdiyi fəsadları nəzərə alsaq, vaxtında müalicə çox önəmlidir.

-Qurd xəstəliyində təbii müalicə, yaxud dərman terapiyası istənilən nəticəni verir?

-Əlbəttə ki, təbii müalicə kimyəvi dərmanlarla aparılan müalicədən çox fərqlənir. Kimyəvi dərmanlar, ilk növbədə, qaraciyərə ciddi zərər vura bilər. Ona görə də çalışırıq ki, müalicələri tam təbii vasitələrdən istifadə edərək aparaq. Bizə illərlə kimyəvi dərmanlar atıb heç bir nəticə əldə etməyən xəstələr də müraciət edir. Bir daha vurğulamaq istəyirəm ki, “Nərgiz” Klinikası təbii üsullarla müalicənin aparıldığı, ən müasir diaqnostik cihazların və laborator analizlərin köməyi ilə xəstəliklərin dəqiq diaqnozunun qoyulduğu tibb müəssisəsidir. Klinikanın fəaliyyətinin əsas prinsipi xəstələrə təbii bitkilərlə yüksək səviyyəli tibbi xidmət göstərməkdir. Burada hər bir xəstəyə xüsusi diqqət və qayğı ilə yanaşılır. Klinikamızda təbii üsullarla müalicələr tibbi elmi əsaslıdır. Qurd xəstəliklərinin müalicəsində də məhz müəllifi olduğum təbii vasitələrdən istifadə olunur.

Tibb elmləri doktoru, Məlahət Qəhrəmanova

“Nərgiz Med”:(012) 541-72-72; (051)388-70-70; (055)319-81-22

https://www.instagram.com/nergizklinikasi/-0-