Azərbaycan və Özbəkistan xalqları ermənilərin mənfur soyqırımı siyasətinin qurbanı olublar – ŞƏRH
Bakı, 24 avqust, AZƏRTAC
Ümummilli Lider Heydər Əliyev hələ 1994-cü ildə İstanbulda keçirilən Türk dövlətləri başçılarının Zirvə görüşündə bildirmişdi ki, Azərbaycan Qazaxıstan, Özbəkistan, Türkmənistan, Qırğızıstanla əlaqələrin gücləndirilməsinə çalışır və çalışacaqdır. Ötən 30 ilə yaxın müddət ərzində bu istiqamətdə ciddi addımlar atıldı. 1997-ci ildə Heydər Əliyevin Özbəkistana rəsmi səfəri münasibətləri yeni bir mərhələyə daşıdı. Bu günədək bir neçə dəfə (2012, 2019 və 2023) Bakıda səfərdə olan Özbəkistan prezidentləri iki xalq arasında tarixən mövcud olan mənəvi bağları daha da möhkəmlədərək, dostluq-qardaşlıq münasibətlərinin strateji əməkdaşlıq sənədlərində əks olunmasına şərait yaratdılar. Müqayisə üçün qeyd edim ki, Statistika Komitəsinin məlumatına əsasən 1992-ci ildə Azərbaycanın Özbəkistandan idxalı cəmi 6,7 milyon dollar, ixracı isə cəmi 8,7 milyon dollar idisə, 2022-ci ildə bu rəqəmlər müvafiq olaraq 136,9 milyon dollar və 46,5 milyon dollar olub. Aydın olduğu kimi, 30 ildə Azərbaycanın Özbəkistandan idxalı 20 dəfə, Özbəkistana ixracı isə 5 dəfə artıb. Hazırda qarşıya qoyulan məqsəd ticarət dövriyyəsini ən azı 5 dəfə artırmaqdır. Lakin burada Azərbaycanın Özbəkistanla ticarətində mənfi saldo, yəni, idxalın ixracdan çox olması nəzərə alınaraq, yeni formatda ticarət əlaqələrinin təşkili faydalı olardı. Xüsusilə energetika, turizm, maşınqayırma kimi sahələrdə yeni əməkdaşlıqlar ticarət əlaqələrini daha da inkişaf etdirməyə hesablanıb. Burada iki ölkənin iqtisadi subyektləri arasında azad ticarət imkanlarının genişləndirilməsi, həmçinin Özbəkistanın strateji sahələrində Azərbaycanın yatırım və əməkdaşlıq imkanlarının artırılması məxsusi əhəmiyyət daşıyır. Məsələn, Fərqanə vadisinin özbəklərə aid hissəsi neft, kömür, təbii qaz, dəmir, civə, gümüş və digər təbii sərvətlərlə zəngindir və bu işdə ortaq əməkdaşlıq imkanları nəzərə alına bilər.
Bu sözləri AZƏRTAC-a açıqlamasında Sosial Tədqiqatlar Mərkəzinin (STM) baş məsləhətçisi Şəhla Cəlilzadə söyləyib.
Azərbaycan və Türkiyənin Türk dünyasının vahid çətir altında birləşməsində nüvə rolunu oynadığını deyən Ş.Cəlilzadə əlavə edib: “Özbəkistan çox maraqlı bir ölkədir. Türkiyənin sabiq müdafiə naziri Hulusi Akar Qazaxıstanı və Özbəkistanı “Mərkəzi Asiyanın onurğa sütunu” adlandırmışdı. Özbəkistan 2012-ci ildə Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatını (KTMT) tərk edib. Özbəkistanın bu gün Qazaxıstanla birlikdə həm də Avrasiya İqtisadi Birliyini tərk etməsi Qərb dairələrində müzakirə olunur. ABŞ-ın “C5+1” formatlı görüşləri məhz Mərkəzi Asiya ölkələrinin Rusiyanın siyasi, hərbi və iqtisadi təsir dairəsindən çıxarılmasına hesablanır. Bu işdə boşluğun digər güclər (ABŞ, Çin, İran və s.) tərəfindən doldurulmaması üçün Türk dünyasının siyasi, iqtisadi, mədəni təşkilatlarının vasitəçiliyi ilə inisiativi ələ alması mühüm əhəmiyyət daşıyır. Təsadüfi deyil ki, hətta ortaq dil mövzusu da gündəmdədir. Prezident İlham Əliyev Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyevlə söhbət əsnasında “Biz bir-birimizi çox yaxşı başa düşürük” deməklə ortaq dilin əhəmiyyətinə vurğu etdi. Dil birləşdirir, iqtisadiyyat yaxınlaşdırır, siyasət isə bütün bunları formalaşdırır. Təsadüfi deyil ki, Rusiya öz təsirini bölgədə qorumaq üçün daima “parçala hökmranlıq et” siyasətindən çıxış etdiyi kimi (Azərbaycanda Qarabağ, Gürcüstanda Abxaziya, Şimali Osetiya, Ukraynada Krım, Donbass), Mərkəzi Asiyada da münaqişə ocaqları yaratmaqda maraqlıdır. Rusiyanın Mərkəzi Asiya üzrə ekspertlərindən olan Şustov (2016) məqaləsində bunu “Mərkəzi Asiyanın Qarabağı” şəklində ifadə edib”.
Onun sözlərinə görə, Azərbaycan və Özbəkistan xalqlarını birləşdirən bir çox oxşarlıqlar var ki, onlardan biri də ermənilərin mənfur soyqırımı siyasətinin qurbanı olmalarıdır. Təbii ki, Fərqanədə də aranı qarışdırmaq üçün erməni amilindən istifadə edildiyi təəccüb doğurmur. Kokand vilayətində (Fərqanə vadisi) özbəklərə qarşı törədilən soyqırımında (35 minə yaxın özbək öldürülmüşdü) birbaşa olaraq Daşnaksütyunun əli olmuşdu. Təsadüfi deyil ki, bu gün Özbəkistanın Ermənistanda səfirliyi fəaliyyət göstərmir, bu ölkə bütün beynəlxalq siyasi platformalarda ölkəmizin haqq işinə dəstək verir. Azərbaycan da hər zaman xalq və dövlət olaraq Özbəkistanın yanında olub. 1966-cı ildə paytaxt Daşkənddə baş verən zəlzələdə ilk yardım edən ölkələrdən biri Azərbaycan idi. Hətta Azərbaycanda bir sadə vətəndaş “Pravda Vostoka” qəzetində elan vermişdi ki, evini zəlzələdən zərər görən, evi dağılmış özbəklər üçün açıb. Bundan sonra bənzər elan axını yaranmış, 262 özbək ailəsi Azərbaycanda müvəqqəti məskən tapmışdı. Bununla yanaşı, 1200 daşkəndli uşaq üçün düşərgə təsis olunmuşdu. Azərbaycan Daşkəndin yenidən qurulmasında da iştirak edib. Bütün bunlar sadəcə sovet ideologiyasının nəticəsi deyil, həm də Azərbaycan və Özbəkistan xalqlarının milli-dini-mənəvi yaxınlığı nəticəsində baş vermişdi. Dili, dini bir, mənəvi olaraq yaxın türk cümhuriyyətlərinin birliyini gücləndirmək üçün Ulu Öndər Heydər Əliyev dövründən başlayaraq ciddi cəhdlər edilib. Ümumiyyətlə, Heydər Əliyev hər zaman, hətta sovet dövlətinin ali rəhbərliyində ən yüksək vəzifələr tutarkən də Türk milli işinə həssas yanaşıb. Eyni zamanda, Türk dövlətlərini sovet rəhbərliyinin ayrı-seçkilik siyasətindən qorumağa çalışıb. 1980-ci illərdə Özbəkistana qarşı milli ayrı-seçkilik siyasətinə, törədilən təxribatlara (“Pambıq işi” və s.) qarşı çıxan yeganə Politbüro üzvü Heydər Əliyev olub. Ümummilli Lider Heydər Əliyev dostluq münasibətlərinə malik olduğu Özbəkistan SSR-in rəhbəri Şərəf Rəşidovun hakimiyyətdən uzaqlaşdırılmasına etiraz etməklə Özbəkistanın milli maraqlarını da qoruyub. İsti münasibətlər müstəqillik illərində daha da inkişaf etdirilib. Bu gün Heydər Əliyevin uzaqgörən siyasəti Prezident İlham Əliyev tərəfindən uğurla aparılır.
Bölmənin digər xəbərləri
