Buz baltası, dodaq boyası, zəhərli çətir... Beynəlxalq Casusluq Muzeyindən REPORTAJ VİDEO
Bakı, 2 oktyabr, AZƏRTAC
Casusluq tarix boyu müharibələrin və dövlətlərarası qarşıdurmaların görünməyən cəbhəsi olub. Vaşinqtondakı Beynəlxalq Casus Muzeyində isə casusluqda istifadə olunan ən qeyri-adi vasitələr bir araya gətirilib. Burada İkinci Dünya müharibəsindən Soyuq müharibəyə, ABŞ–Sovet qarşıdurmasından müasir terror təhlükəsinə qədər müxtəlif dövrlərə aid casusluq əməliyyatlarının izlərini görmək mümkündür.
Casusluqda silahın-silaha, kameranın-kameraya bənzəməməsi əsas şərt olub. Bəzən bunun üçün adi bir kosmetik vasitə kifayət edib.
BBC əməkdaşını öldürən zəhərli çətir
Muzeydə Soyuq müharibə dövründə KQB agentləri üçün hazırlanmış 4,5 millimetrlik, təkatımlı tapançanın surəti də var. İlk baxışdan adi dodaq boyasına bənzəyən silahın lüləsi hədəfə sıxıldıqda atəş açılırdı. Sərhəd yoxlamalarından asanlıqla keçirilməsi üçün dodaq boyası formasında hazırlanan bu silah tarixə “ölüm öpüşü” adı ilə düşüb.
Dodaq boyası yeganə belə nümunə deyil. Sərgidə 1978-ci ildə bolqar dissident Georgi Markovun öldürülməsi ilə bağlı çətir formasında hazırlanmış qurğunun replikası nümayiş etdirilir. Londonda yaşayan BBC əməkdaşı Georgi Markov işə gedərkən ayağında qəfil sancı hiss edir və sonradan onun ayağında içərisində zəhər olan son dərəcə kiçik metal kapsul aşkarlanır. Markov dörd gün sonra həyatını itirir.
Göründüyü kimi gizli əməliyyatların hədəfi hər zaman məlumat toplamaq olmayıb. Bəzən hədəf konkret bir insanın fiziki olaraq aradan götürülməsi idi.
Trotskinin qənimi olan buz baltası
Bu buz baltası XX əsrin ən məşhur siyasi qətllərindən birinin əsas sübutudur. 1940-cı ildə sovet agenti Ramon Merkader Meksikada Lev Trotskiyə məhz bu alətlə hücum edib. Trotski aldığı ağır yaradan bir gün sonra həyatını itirib.
Digərlərindən fərqli olaraq bu eksponat həmin silahın oxşarı deyil, özüdür. Merkader onu qısaldaraq pencəyinin altında gizlətmişdi.
Daha mürəkkəb üsul isə diplomatik hədiyyədə tətbiq olunmuşdu. 1945-ci ildə sovet uşaqlarının ABŞ-nin Moskvadakı səfirinə təqdim etdiyi taxta Amerika gerbi yeddi il onun kabinetində qaldı. Yalnız 1952-ci ildə içərisində dinləmə qurğusu aşkarlandı. “The Thing” adlandırılan cihazın batareyası belə yox idi – xaricdən göndərilən radiosiqnalla aktivləşirdi.
Casusluqda gizli müşahidə üçün isə daha zərərsiz görünən əşyalar seçilirdi: kamera geyimin altında, səsli saatın içərisində gizlədilir, ötürücü ayaqqabının dabanına yerləşdirilirdi. Əsas məqsəd otaqdakı əşyaların belə şübhə doğurmaması idi. Qozun içərisində məxfi material gizlədilir, adi ütünün altında isə agentlərin şifrələmə materialları və əlaqə məlumatları üçün xüsusi bölmə yaradılırdı. Təhlükə yaranarsa, ütünü elektrikə qoşmaqla içəridəki materialları məhv etmək mümkün idi. Şahmat taxtasının daxilində isə mikrokameranı gizlətmək üçün xüsusi bölmələr vardı.
Bölünmüş Almaniyada isə gizlədilməli olan bəzən cihaz və ya sənəd deyil, insanın özü idi.
Şərqi Almaniyadan Qərbə qaçmaq istəyənlərin istifadə etdiyi üsullardan biri avtomobilin daxilində yaradılmış son dərəcə dar gizli bölmələr idi. Muzeydə nümayiş etdirilən avtomobil insanın sərhəd nəzarətindən yayınmaq üçün nə qədər kiçik bir sahədə gizlədilə bildiyini göstərir.
ABŞ kəşfiyyatının uğursuzluqları
Amma qarşı tərəfi aldatmaq qədər vacib olan başqa məsələ də var – öz əlinizdəki məlumatı düzgün oxumaq. Muzeydə Amerika tarixində casusluğun uğursuzluğa düçar olduğu xüsusi bölməyə də yer verilib.
Tarixin ən ağır hücumlarından ikisi — 1941-ci ildə Pörl-Harbora hücum və 2001-ci ilin 11 sentyabr terror aktları ABŞ kəşfiyyatının ən böyük uğursuzluqları sırasında göstərilir. Hər iki hadisədən əvvəl müəyyən xəbərdarlıqlar və məlumatlar mövcud olsa da, onlar vaxtında düzgün təhlil edilməyib və aidiyyəti qurumlar arasında lazımi şəkildə paylaşılmayıb. Bu otaq göstərir ki, kəşfiyyat üçün məlumat toplamaq qədər, həmin məlumatlar arasında əlaqə yaratmaq və təhlükəni vaxtında müəyyənləşdirmək də həyati əhəmiyyət daşıyır.
Beynəlxalq Casusluq Muzeyindəki bu eksponatlar müxtəlif dövrlərə aid olsa da, onların ortaq hekayəsi dəyişmir: dövlətlər bir-birinin planlarını öyrənmək, məlumatı qorumaq və rəqibindən bir addım öndə olmaq üçün daim yeni üsullar axtarıblar.
Texnologiya dəyişib, casusluğun alətləri kiçilib və daha mürəkkəb olub. Amma görünməyən bu mübarizənin əsas məqsədi əsrlərdir eyni qalır — informasiyanı əldə etmək və onu rəqibdən əvvəl istifadə etmək. Görünür, bu gün də istifadə edilən, lakin bilinməyən vasitələr illər sonra muzeyin yeni eksponatları olacaq.
Bölmənin digər xəbərləri
