Berlin, 3 avqust (AZƏRTAC). Beynəlxalq böhran qrupunun Avropa proqramlarının direktoru Sabina Freyzerin “Azadlıq” radiosunun Azərbaycan xidmətinə verdiyi müsahibə (bax: http://www.azadliq.org/content/article/2112406.html), obrazlı şəkildə desək, Ermənistan əhalisinin az qala yarısını “infarkt” etmişdir.

defacto.am nəşri bu beynəlxalq ekspertə ünvanlanmış təhqiramiz sərlövhəli bir matearial dərc etmişdir (bax: http://defacto.am/index.php?name=pages&op=view&id=12244) “Bu Sabina Freyzer səfeh deyilmi?”). Həmin həcviyyə ilə ötəri tanışlıqdan sonra onu şərh etməyə lüzum qalmır.

REGNUM informasiya agentliyinin daimi müəllifi Viktor Yakubyan “Crisis Group: Kosovoda bu necə istənilir və Qarabağda bu necə istənilmir” adlı məqaləsində (bax.: http://www.regnum.ru/news/fd-abroad/armenia/1310780.html) Kosovoya dair beynəlxalq məhkəmənin qərarının üniversal xarakterini və onun presedent olmasını sübut etməyə çalışmışdır. Di gəl ki, o, “balaca bir məqamı”- hər bir prosesi o birindən xeyli fərqləndirən işin bütün hallarının kifayət qədər “universal” olmamasını nəzərə almamışdır. Onun fikrincə, Kosovoya dair hər bir qərarı sesessiyalı bütün digər münaqişələrə avtomatik tətbiq etmək olar. Yakubyan belə hesab edir ki, hər bir münaqişənin özünəməxsus xüsusiyyətləri var və bu xüsusiyyətlərdən asılı olaraq bir iş üzrə hökm başqa iş üzrə qərardan diametral şəkildə fərqlənə bilər. Ermənilər bu qərarların bütün işlər üzrə tətbiq edilməsi barədə öz postulatlarından əl çəkmək istəmirlər - vəssalam!

“A” və “B” şəhərlərində təqribən eyni vaxtda iki avtomobil adam vurmuş və hər iki hadisə ölümlə nəticələnmişdir. Yakubyanın və onun kimilərin məntiqinə görə “A” şəhərindəki insident üzrə məhkəmənin qərarı avtomatik olaraq “B” şəhərində avtomobilin adam vurması hadisəsinə də tətbiq edilməlidir. Birinci halda sürücünün sərxoş vəziyyətdə olması, ikinci halda isə piyadanın sərxoş olması və yolu qırmızı işıq yanarkən keçməsi əhəmiyyətsiz şeylərdir. Yakubyana görə, bütün bu halların heç bir əhəmiyyəti yoxdur. Əsas budur ki, hər iki halda məhkəmə baxışının predmeti avtomobilin adam vurması və bunun ölümlə nəticələnməsidir.

Bu gün bütün Ermənistan belə mühakimə yürüdür! Onların məntiqinə görə əhəmiyyətli olan yalnız birinci məhkəmənin qərarıdır. Bütün başqa hallarda isə məhkəməyə heç müraciət etməmək də olar. Nəyə gərəkdir?! Cəsarətlə spirtli içki qəbul etmək, sükan arxasına keçmək və piyadaları vurmaq olar. Onsuz da bəraət verəcəklər - axı presedent var!

Yakubyan bir qədər aşağıda məsələni belə təqdim etməyə çalışır ki, “Kosovo” və “Qarabağ” məsələlərində əhalinin sayı arasındakı fərqdən başqa heç bir fərq yoxdur. Guya separatçılar Qaradağlıda və Xocalıda insanlıq əleyhinə cinayətlər törətməmişlər. Guya başdan-başa etnik təmizləməyə məruz qalanlar separatçıların əleyhdarları deyil, əksinə, onun tərəfdarları imiş. Guya qonşu dövlət - Ermənistan - öz qoşunlarını suveren dövlətin ərazisinə daxil edərək təcavüz aktı törətməmişdir. Guya Dağlıq Qarabağın inzibati hüdudlarından çox-çox kənarda olan rayonların işğal edilməsini, oradakı etnik təmizləmələri və talanları bütün dünya yuxuda görmüşdür. Guya işğalın davam etməsi və şantaj aləti kimi “status və dəhliz müqabilində 7 rayon” variantını irəli sürməklə qaçqınların qaytarılmasına mane olmaları bizim hamımızın gözünə görünmüşdür. Bəli, belə çıxır ki, bütün bu fərqlər “yoxdur”, yalnız əhalinin sayı arasında fərq var...

Amma əvəzində bir maraqlı məsələ var. Müəllif hədə-qorxu gəlir ki, tanınmamış separatçıların əvəzinə elə həmin məhkəməyə BMT-nin Baş Məclisi vasitəsilə Ermənistan da eyni iddia ilə müraciət edə bilər. Buyursun, müraciət etsin. Bu, onun hüququdur. Lakin bütün bu müddətdə prosesi yalnız ATƏT-in Minsk qrupu çərçivəsində saxlamağa çalışan və münaqişənin müzakirəsinin başqa instansiyalara keçirilməsinə etiraz edən elə həmin Ermənistan deyilmi? Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinə dair beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən qəbul edilmiş bir sıra qətnamələr fonunda Azərbaycan Ermənistanın İCJ-yə məhkəmə iddiası ilə müraciət etməsinə yalnız şad olar.

Yakubyan “Qarabağ” və “Kosovo” məsələləri arasında fərqlərdən bəhs edərək belə də yazır: “Heç bir fərq yoxdur. Sadəcə olaraq fərq yoxdur! Fərq olsa da, “Qarabağ” məsələsinin xeyrinədir”. Deyirsiniz, fərq Qarabağ məsələsinin “xeyrinədir”? Elə isə, gəlin Məhkəmənin qərarında bu barədə deyilənlərə nəzər salaq. Bu sənədin 81-ci maddəsində açıq-aşkar qeyd edilmişdir ki, müəyyən hallarda - əgər müstəqillik elan edilməsi jus cogens prinsipinin pozulması ilə müşayiət edilirsə, yəni insanlığa qarşı cinayətlər, soyqırımı, etnik təmizləmələr, təcavüz aktları və sair əməllər fonunda baş verirsə, o, qeyri-qanuni hesab edilərək pislənə bilər. İndi isə AŞPA-nın 1416 nömrəli Qətnaməsinin (2005) 2-ci bəndində deyilənləri xatırlayaq: “Assambleya bir daha təsdiq edir ki, bir dövlətin ərazisindən regional ərazinin ayrılması və müstəqilliyi etnik qovulmaya və bu cür ərazinin digər dövlətə de-fakto birləşdirilməsinə gətirib çıxaran silahlı münaqişə yolu ilə deyil, yalnız bu ərazinin əhalisinin demokratik dəstəyinə əsaslanan qanuni və dinc proses vasitəsilə əldə oluna bilər. Assambleya üzv dövlət tərəfindən xarici ərazinin işğalının həmin dövlətin Avropa Şurasının üzvü kimi öz üzərinə götürdüyü öhdəliklərin ciddi şəkildə pozulması demək olduğunu xatırladır və münaqişə ərazisindən köçkün düşmüş şəxslərin öz evlərinə təhlükəsiz və ləyaqətlə qayıtması hüququnu bir daha təsdiq edir”. Bu sözlərin məhz hansı tərəfə ünvanlandığını və məhkəmənin qərarlarında Kosovoya dair qərarın 81-ci maddəsinə istinad edilməsinin gələcəkdə necə əks olunacağını xatırlatmağa ehtiyac yoxdur. Beləliklə, biz Ermənistanın iddiasını sərbrsizliklə gözləyirik.

Müəllif daha sonra 1991-ci ilin dekabr ayında ittifaq qanunvericiliyini pozmaqla Dağlıq Qarabağda keçirilmiş “ümumxalq referendumu” barədə mühakimə yürüdür, amma məhz hansı “xalq” barədə söhbət getdiyini və bu termin altında nəyə görə diyar əhalisinin yalnız bir hissəsinin nəzərdə tutulduğunu dəqiqləşdirməyi unudur. Ən başlıcası, gərək kənardan pıçıltı gözləmədən və neft amilinə qeyri-ciddi apellyasiya etmədən fikirləşib tapasan, nə üçün bu qondarma “ümumxalq referendumu”nun heç bir hüquqi nəticəsi olmamış və heç bir dövlət, heç bir nüfuzlu beynəlxalq təşkilat onu ciddi qəbul etməmişdir.

Ən təəccüblüsü isə bir qədər sonra gəlir - Yakubyan Dağlıq Qarabağa qayıdacaq azərbaycanlı qaçqınları gələcək səsvermə kontekstində “məxsusi öyrədilmiş adamlar” adlandırır. Bağışlayın, onlara nəyi öyrədiblər? Səsvermə bülletenini səsvermə qutusuna düzgün salmaq qaydasını? Bəlkə səslərin hesablanması zamanı beynəlxalq müşahidəçiləri necə hipnoz etməyi? Təəssüf ki, bu sualların cavabı sirr olaraq qalır.

Yakubyan öz məqaləsinin sonunda bütün ermənilərin “atışması” ideyasını dəstəkləyir və məhz kimə rüşvət vermək lazım olması barədə fikirlərini bölüşür. Doğrudan da, dahiyanə olan hər şey sadədir. Rüşvət ver - Qarabağ sənindir, götür. Hərçənd, bir məsələdə biz Yakubyanla razıyıq - o, öz məqaləsinin ən son cümləsində yazır: “Aydındır ki, erməni oliqarxları “Kosovo presedenti”nin tətbiq edilməsi hüququ müqabilində çox xərc çəkməli olacaqlar”. Doğrudan da, bu dəfə erməni oliqarxlar Ayvazovskinin bir tablosu və qiymətli əşyalarla (bəzi məlumatlara görə sonralar bu əşyalar ümidləri puç olmuş rüşvətverənlərə qaytarılmışdır) yaxa qurtara bilməyəcəklər. Ona görə də bu dəfə onlar həqiqətən uzun müddət pul yığmalı olacaqlar.

Vüqar Seyidov

AZƏRTAC-ın xüsusi müxbiri

Berlin