Astana, 10 aprel, AZƏRTAC

Sürətlə dəyişən geosiyasi şəraitdə Xəzər regionunun Şərqlə Qərbi birləşdirən strateji nəqliyyat qovşağı kimi əhəmiyyəti getdikcə artır. Bunlardan biri nəqliyyat sisteminin əsas elementlərindən olan Qazaxıstanın Xəzər dənizinin şərq sahilində yerləşən Aktau Dəniz Ticarət Limanıdır. “Aktau Dəniz Ticarət Limanı” Milli Şirkəti Səhmdar Cəmiyyətinin Kommersiya şöbəsinin rəisi Anuar Nemışov AZƏRTAC-a müsahibəsində bu limanın beynəlxalq nəqliyyat dəhlizlərində rolu, Azərbaycanla əməkdaşlıq, Xəzər dənizinin dayazlaşmasının limanın fəaliyyətinə təsiri və onun inkişaf perspektivlərindən danışıb.

- Bu gün Aktau limanı regionun logistikasında və beynəlxalq ticarət yollarında hansı rol oynayır?

- Aktau dəniz limanı Xəzər dənizinin şərq sahilində, bir neçə beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin (TITR - Orta Dəhliz, “Şimal-Cənub” marşrutu, TRASEKA) kəsişməsində yerləşir ki, bu da quru yüklərin, xam neftin və neft məhsullarının Şərqdən Qərbə, Şimaldan Cənuba və əks istiqamətdə - Azərbaycan, İran və bütün ilboyu Azərbaycan və Türkmənistan istiqamətində daşınmasına imkan verir.

Aktau dəniz limanı ölkənin qərbindəki nəqliyyat sistemini respublikanın şərqindəki “Dostıq” və “Xorqos” əsas logistika qovşaqları ilə birləşdirir. Limanın bir neçə nəqliyyat dəhlizinin kəsişməsində yerləşməsi dövlətin inkişafı üçün strateji əhəmiyyət kəsb edir.

Yaxın gələcəkdə limanın imkanlarının artırılması Qazaxıstana qlobal strateji proqramlar, xüsusilə də “Bir kəmər, bir yol” təşəbbüsü çərçivəsində beynəlxalq yük axınlarına xidmətin fəal iştirakçısına çevrilməyə imkan verəcək.

Yükgöndərənlərə qlobal bazara çıxışı təmin edən Aktau və Kurık limanları Qazaxıstanın geniş multimodal nəqliyyat şəbəkəsinin mühüm elementləridir.

Qazaxıstanın ixrac-idxal və tranzit daşımaları sahəsində su nəqliyyatının perspektivləri əsasən müştərilərin istənilən növ yüklərin, o cümlədən konteynerlərin, taxılın, neft məhsullarının, eləcə də əsas və aşırma yüklərin təhlükəsiz və operativ idarə edilməsində tələbatını tam ödəməyə qadir olan Aktau dəniz ticarət limanı ilə bağlıdır.

Aktau limanı ölkə iqtisadiyyatının inkişafında əsas rol oynayır, çünki ixrac-idxal və tranzit yüklərin əsas axınları bu limandan həm Xəzəryanı dövlətlər istiqamətində, həm də uzaq xarici ölkələrə keçir.

- Azərbaycanla dəniz nəqliyyatı və logistika sahəsində əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi potensialını necə qiymətləndirirsiniz?

- Biz Azərbaycanla dəniz nəqliyyatı və logistika sahəsində əməkdaşlıq potensialını çox yüksək qiymətləndiririk. Hazırda 2022-2027-ci illər üçün Qazaxıstan, Azərbaycan və Türkiyə ərazilərində darboğazların sinxron aradan qaldırılması və Orta Dəhlizinin inkişafı üzrə Yol Xəritəsi icra olunur. Bu sənəd çərçivəsində hər bir tərəf öz ərazisində tədbirlər, infrastruktur layihələri həyata keçirəcək.

Bundan əlavə, “NC Kazakstan Temir Jolı” SC-nin 100 faizlik törəmə logistika şirkəti – “KTZ Express” 200 ədəd konteyner platformasını öz azərbaycanlı həmkarı olan "Azərbaycan Dəmir Yolları" QSC-yə Trans-Qafqaz dəhlizində konteyner daşımalarında istifadə etmək üçün təhvil verib.

- Xəzərin dayazlaşması narahatlıq doğurur. Bu, Aktau limanının fəaliyyətinə nə dərəcədə təsir edir? Yeni şəraitə uyğunlaşmaq üçün hansı tədbirlər görülür?

- Xəzər hövzəsinin sahilyanı dövlətlərinin dəniz limanları üçün onların stabil fəaliyyətini təmin edən əsas amil Xəzər dənizinin səviyyəsidir.

Son 18 il ərzində Xəzər dənizinin səviyyəsində davamlı azalma müşahidə olunur: Aktau limanında suyun səviyyəsi 1,7 metr aşağı düşüb və azalmaqda davam edir. Bu, liman körpülərinin, gəmiçilik marşrutlarının, akvatoriyaların, hidrotexniki qurğuların istismar xüsusiyyətlərinə, habelə naviqasiyanın təhlükəsizliyinə mənfi təsir göstərir.

Bununla əlaqədar olaraq, Aktau limanında quru yük gəmiləri 600-1300 ton, neft tankerləri isə 2000-2500 ton az yüklənir. Gəmilərin yüklənməsinin azalması, şübhəsiz ki, dəniz nəqliyyatının rentabelliyinə təsir edir və yük axınlarının alternativ marşrutlara yönləndirilməsi riskləri yaradır. Naviqasiyanın təhlükəsizliyini və gəmilərin tam yüklənməsini təmin etmək üçün dərinləşdirmə işləri aparılmalıdır.

- Bu gün Aktau limanının əsas ticarət tərəfdaşları hansı ölkələrdir?

- Xəzəryanı ölkələrin - Azərbaycanın (Bakı, Ələt-Hövsan, Səngəçal), İranın (Ənzəli, Əmirabad, Novşəhr, Astara, Kaspiyan), Rusiyanın (Mahaçqala), Türkmənistanın (Türkmənbaşı) limanları əsas ticarət tərəfdaşlarıdır.

- Bakı, Türkmənbaşı və ya Mahaçqala limanları ilə birgə logistika və ya investisiya layihələri varmı?

- Biz ikitərəfli dəniz kommunikasiyaları çərçivəsində Bakı limanı ilə sıx əməkdaşlıq qurmuşuq. Trans-Xəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu (TITR) çərçivəsində müntəzəm konteyner daşımaları həyata keçirilir və Qazaxıstan nefti də Aktau-Bakı-Tbilisi-Ceyhan marşrutu ilə ixrac edilir.

Türkmənbaşı limanı ilə konteyner daşımalarının inkişafı ilə bağlı müqaviləmiz var və biz KTK boru kəmərinin yüklənməsi üçün Mahaçqala limanına neft ixrac edirik.

- Hazırda Aktau limanında hansı infrastruktur layihələri həyata keçirilir? Yeni terminallar, tutumların genişləndirilməsi və ya avadanlıqların təkmilləşdirilməsi üçün hər hansı planlar varmı?

- Aktau limanı cari imkanlarını genişləndirməyi, öz ötürmə qabiliyyətini artırmağı planlaşdırır. Bunlara aşağıdakı layihələr daxildir: Aktau limanında konteyner qovşağının tikintisi; Xəzər dənizinin səviyyəsinin aşağı düşməsi ilə əlaqədar Aktau limanının sularında və ona yaxınlaşma kanalında dərinləşdirmə işlərinin aparılması; Aktau limanının 12 nömrəli yanalma körpüsünün 3 nömrəli yanalma körpüsünün genişləndirilməsi ilə yenidən qurulması; Aktau limanında daşıma avadanlığı parkının yenilənməsi; neft yükləmə körpülərinin bərpası.

- Xəzər regionu Şərqlə Qərb arasında yeni strateji mərkəzə çevrilirmi? Aktau limanının bu kontekstdə hansı rolu var?

- Dünyada gedən geosiyasi prosesləri nəzərə alaraq, Xəzər regionu karbohidrogenlərin hasilatı və nəqli üzrə dünyanın ən böyük mərkəzlərindən biri kimi sürətlə inkişaf edir, həm də qlobal nəqliyyat qovşağına çevrilir. Malların əsas daşınması Çin və Hindistan ərazisindən Avropa ölkələrinə, həmçinin Səudiyyə Ərəbistanı və Fars körfəzinin digər limanlarına həyata keçirilir.

Bu gün Xəzər dənizində yüklərin avtomobil və dəmir yolu, eləcə də neft kəmərləri ilə sonrakı daşınması üçün inkişaf etmiş infrastruktura və imkanlara malik 12 liman fəaliyyət göstərir. Eyni zamanda, mövcud liman komplekslərinin modernləşdirilməsi və onların potensialının əhəmiyyətli dərəcədə artırılması üçün bütün ilkin şərtlər mövcuddur.

Xəzəri böyük imkanlar və əsl mehriban qonşuluq regionu kimi qəbul edərək nəzərə almaq lazımdır ki, ümumi potensialdan gələcək istifadə və qardaşlıq münasibətlərinin möhkəmləndirilməsi perspektivləri Xəzəryanı ölkələr arasında kommunikasiya məsələlərinin həllindən, regionun infrastrukturunun hərtərəfli inkişafından, logistika marşrutlarından birgə və səmərəli istifadədən, habelə investisiyaların cəlb edilməsindən asılıdır.