SERJ SARKİSYAN MİLLİ AZLIQLARIN HÜQUQLARI MƏSƏLƏSİNDƏ MÜBALİĞƏYƏ YOL VERİR
Berlin, 7 oktyabr (AZƏRTAC). Ermənistan Prezidenti Serj Sarkisyan “The Armenian Reporter” nəşrinə müsahibəsində demişdir: “Arsaxın, hipotetik mənada da olsa, Azərbaycana tabe edilməsi yalnız arsax xalqı özü referendumda bu cür qərar qəbul edəcəyi halda mümkündür. Bunun ehtimalının nə qədər olması isə hamıya, hətta azərbaycanlılara da məlumdur”.
Görünür, Sarkisyan elə güman edir ki, Azərbaycanın beynəlxalq səviyyədə tanınmış dövlət sərhədlərinin dəyişdirilməsi məsələsi Azərbaycanın bu bölgəsinin əhalisinin - mahiyyət etibarilə ölkənin ümumi əhalisinin 1,75 faizinin mülahizəsinə veriləcəkdir, özü də ölkə əhalisinin qalan hissəsinin razılığı olmadan. Əgər Sarkisyan belə düşünürsə, deməli, o, “öz müqəddəratını təyin etmək hüququ” anlayışı kimi ən sadə bir anlayışın mahiyyətini hələ də öyrənməmişdir. Dağlıq Qarabağın statusu məsələsinin müzakirəsindən onun gözlədikləri isə, əvvəlki kimi, həddən artıq optimist ümidlərdir. Ermənistan prezidenti ölkə əhalisinin bir hissəsinin ölkənin beynəlxalq miqyasda tanınmış dövlət sərhədlərini özbaşına dəyişmək səlahiyyətinə malik olmasını iddia etməklə “bir balaca” mübaliğəyə yol verir və “xalqların öz müqəddəratını təyin etməsi” vasitəsinin imkanlarına həddən artıq böyük ümidlər bəsləyir.
Məlum olduğu kimi, Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllinin əsasını təşkil etməli olan prinsiplər barəsində dünyada konsensus müəyyən edilmişdir. “Madrid prinsipləri”nin dərc edilmiş təfsilatının preambulasında birmənalı şəkildə qeyd edilir ki, münaqişə 1975-ci il Helsinki Yekun Aktının müddəaları əsasında, yəni, dövlətlərin ərazi bütövlüyü, xalqların öz müqəddəratını təyin etmək hüququ və zor tətbiq edilməsindən imtina prinsipləri əsasında həll edilməlidir. Beynəlxalq hüququn bu mühüm sənədi ilə diqqətlə tanış olsaq (görünür, “The Armenian Reporter”in respondenti bunu etməmişdir), yəqin edə bilərik ki, dövlətlərin ərazi bütövlüyünə heç bir məhdudiyyət yoxdur, xalqların öz müqəddəratını təyin etməsinin isə dəqiq hüdudları göstərilmişdir (bax: maddə VIII). Nəhayət, bir sadə həqiqəti başa düşmək üçün çox dərin zəka sahibi olmaq tələb edilmir - əvvəlcə dövlətin ərazi bütövlüyü təmin edilir, sonra isə, ərazi bütövlüyü çərçivəsində, həmin dövlətdə məskunlaşmış vətəndaşların, o cümlədən milli azlıqların öz müqəddəratını təyin etmək hüququ həyata keçirilir. Öz müqəddəratını təyin etmək hüququ dövlətin ərazi bütövlüyünü poza bilməz, o, yalnız həmin ərazi hüdudlarında həyata keçirilə bilər. Buna daxili təyini-müqəddərat deyirlər.
Vaxtilə, müharibədən sonrakı illərdə imperiyalarda müstəmləkə asılılığında olan kölə xalqlara beynəlxalq qanunvericilik əsasında xarici təyini-müqəddərat hüququ verilmişdi. Lakin əvvələn, Dağlıq Qarabağ müstəmləkə deyil, Azərbaycanın beynəlxalq miqyasda tanınmış tərkib hissəsidir, Dağlıq Qarabağın erməni əhalisi isə kölə vəziyyətinə salınmış xalq deyil, milli azlıqdır. İkincisi, BMT Baş Məclisinin 14 dekabr 1960-cı ildə qəbul edilmiş 1514 (XV) nömrəli “Müstəmləkə ölkələrinə və xalqlarına müstəqillik verilməsi haqqında Bəyannamə” çox cəhətdən köhnəlmişdir, çünki indi dünyada praktiki olaraq müstəmləkə qalmamışdır. Nəhayət, üçüncüsü, əksini fərz etsək, aşkar görünür ki, dərc edilmiş “Madrid prinsipləri”nin preambulasında 1975-ci il Helsinki Aktına deyil, müstəmləkəçiliyə qarşı 1960-cı il Bəyannaməsinə istinad edilərdi. Lakin təkcə bu fakt kifayətdir ki, Sarkisyan, nəhayət bir şeyi başa düşsün: öz müqəddəratını təyin etmək hüququnun və Dağlıq Qarabağın statusuna dair gələcək referendumun dəqiq hüdudları olacaqdır. Əks halda “ərazi bütövlüyü” prinsipinin ümumiyyətlə adı çəkilməzdi!
Sarkisyan bunu nə qədər tez başa düşsə, o, Dağlıq Qarabağı Azərbaycandan zorla ayırmaq niyyətinin perspektivsizliyinin və sülh danışıqlarında konstruktiv mövqe tutmağın zəruriliyinin dünya erməniləri tərəfindən tezliklə başa düşülməsinə mane olan məsuliyyətsiz bəyanatlar verməkdən bir o qədər tez əl çəkər.
Vüqar Seyidov
AZƏRTAC-ın xüsusi müxbiri
Berlin
Bölmənin digər xəbərləri
