® Səidə Kərimova: Oturaq həyat tərzi bir sıra xəstəliklərin yaranmasına səbəb olur
İdman, fiziki hərəkətləri yerinə yetirmək sağlamlıq üçün böyük əhəmiyyət daşıyır. Fiziki aktivlik ürək-damar xəstəlikləri, xərçəng və şəkərli diabet, skolioz, lordoz və digər qeyri-infeksion xəstəliklərin profilaktikası üçün vacib əhəmiyyətə malikdir. Mərkəzi Gömrük Hospitalının Fizioterapiya şöbəsinin rəisi, fizioterapevt-reabilitoloqu Səidə Kərimova ilə söhbətimizin bu barədədir.
- Səidə həkim, fiziki aktivlik insan sağlamlığı üçün vacibdir. Hazırda ramazan ayıdır və oruc tutanlar çoxdur. Bu ay fiziki məşğələlərlə nə vaxt məşğul olmaq lazımdır ki, orqanizmin fəaliyyətinə müsbət təsir göstərsin?
- Ramazan ayında insanlar oruc tutduqlarına görə müəyyən müddət ərzində ac qalırlar. Ona görə də bu ay məsləhət görərdim ki, iftarla imsak arasındakı müddətdə fiziki aktiv olsunlar: iftardan sonra bir müddət havada gəzsinlər, yeyib oturmasınlar, yatmasınlar, əksinə, piyada yürüş etsinlər, müxtəlif idman hərəkətləri ilə məşğul olsunlar və ya açıq meydançalarda müəyyən idman hərəkətləri etsinlər. Fiziki hərəkətləri bu ay 30 faiz azaltmaq və rejimi elə qurmaq lazımdır ki, idman hər gün yox, günaşırı olsun. İftarla imsak arasında idman hərəkətləri ilə bərabər, çoxlu maye, əsasən su qəbul etmək lazımdır, bu, gücün bərpası üçün çox vacibdir.
- Fiziki passivliyin orqanizm üçün hansı zərərləri var?
- Fiziki passivlik müasir dövrdə ən böyük problemlər sırasındadır. Araşdırmalara görə, fiziki passivlik və hipodinamiya ümumi ölüm riski faktorları arasında dördüncü yerdədir. Fiziki passivlik ürək-damar, diabet və xərçəng kimi xəstəliklərın gedişatını ağırlaşdırır.
13-15 yaşlı yeniyetmələr arasında da vəziyyət ürəkaçan deyil. Onların 80 faizi gündəlik minimal 60 dəqiqəlik aktivlik rejiminə riayət etmirlər . Fiziki passivlik barədə danışanda oturaq rejimi də qeyd etmək lazımdır. XX əsrdə oturaq rejimin ziyanını hətta siqaret çəkmənin ziyanı ilə bərabərləşdirirdilər. “Oturmaq yeni variant siqaret çəkməkdir” ifadəsi bir müddət trendə çevrilmişdi.
- Səidə xanım, fiziki aktivlik dedikdə, hansı fiziki məşğələlər nəzərdə tutulur? Orta intensiv fiziki aktivlik hansıdır?
- Fiziki aktivlik gündə ən azı 30 dəqiqə, həftədə 5 gün orta intensivlikdə idmanın olmasıdır. Uşaqlar və yeniyetmələr üçün bu rəqəm fərqlidir - gündə 60 dəqiqə. Orta intensiv fiziki aktivlik isə standart rahat vəziyyətdən 3 dəfə artıq enerji tələb edən aktivlikdir. Məsələn, orta templə yürüş, velosiped sürmə, tennis, üzgüçülük və s. Məncə, yürüş aktiv qalmaq üçün ən sadə və əlçatan variantdır.
- Fiziki aktivliyin sağlamlıq üçün hansı müsbət təsirləri var? Onunla hansı xəstəliklərin qarşısını almaq mümkündür?
- Fiziki aktivlik ürək-damar, diabet və digər xəstəliklərin profilaktikasında və kompleks müalicəsində vacib rol oynayır. Fiziki aktivlik çəkiyə nəzarət, sümüklərin və əzələlərin möhkəm olması üçün çox vacibdir. Tədqiqatlara əsasən bir sıra xəstəliklərin müalicəsində fiziki aktivlik dərmanla eyni, bəzi vaxtlar isə daha güclü effekt göstərir.
Aktivliyin orqanizmə müsbət təsiri elmdə sübut olunub. Xüsusilə qeyd etmək lazımdır ki, artıq çəkini nəzarət altına salır, qlükozanı (şəkəri) və insulin balansını tənzimləyir, ürəyin koronar damarlarında qan axarını artırır, trombların yaranması riskini azaldır, qan təzyiqini tənzimləyir, qanda lipid profili yaxşılaşdırır - “yaxşı” yağların lipoproteidlərin səviyyəsini artırır, “pis” yağların səviyyəsini azaldır. Bunlarla yanaşı, fiziki aktivlik depressiya, stres və gərginliyi azaldır və ümumi əhvalı yaxşılaşdırır.
- Passiv həyatın əsas səbəbləri hansılardır?
- XXI əsrdə insanların çoxu vaxtını kompüter qabağında və nəqliyyatda oturaq vəziyyətdə keçirir. Bizim bədənimiz hərəkət üçün hesablanıb. Müasir texnologiyalar və ofis şəraitində iş bizi hipodinamik həyat tərzinə meyilləndirir. Bu barədə çox maraqlı rəqəmlər var - böyüklər orta hesabla sutka vaxtının 90 faizini qapalı məkanlarda keçirir. Gün ərzində təxminən 9 saat oturaq vəziyyətdə oluruq. Oturaq rejim onurğa sağlamlığına, əzələ, skelet strukturlarına və digər sistemlərə mənfi təsiri haqqında sübut olunmuş araşdırmalar var. Belə həyat tərzimiz bir sıra xəstəliklərin yaranmasına şərait yaradır.
- Orta və ya ağır fiziki aktivlik fəaliyyəti zamanı dayaq-hərəkət aparatının travmaya məruz qalmaması üçün nələri tövsiyə edərdiniz?
- İlk və ən vacib qayda - hansısa idman və hərəkət zamanı ağrı hiss edilirsə, onu dərhal dayandırmaq lazımdır. Ağrı hərəkətin düzgün olmaması, ya da bədənin bu hərəkətə hazır olmaması barədə xəbərdarlıq edir. Hər bir idmandan əvvəl istilənmə mərhələsini unutmaq olmaz, hərəkətin düzgün texnikasını öyrənmək, gücü düzgün qiymətləndirmək, fiziki aktivliyə uyğun qidalanmaq, çoxlu su içmək və dincəlmək lazımdır. Bunlar idmandan sonra əzələlərin bərpasına kömək edəcək.
- Ev şəraitində fiziki aktiv olmaq üçün hansı məşğələlər edilə bilər?
- Gündəlik idman proqramında gərmələri, balans üçün hərəkətləri, ümumi bədənin sağlamlığına müsbət təsir edən, tez-tez müşahidə olunan bel və boyun ağrılarında istifadə olunan idman hərəkətlərini əlavə etmək məsləhətdir. Həmin idman hərəkətlərini Mərkəzi Gömrük Hospitalının internet saytında “Düz qamət - sağlam həyat” rubrikasında yerləşdirilən https://customshospital.az/hekim-mesleheti-duz-qamet/linkindən də öyrənmək olar.
Bölmənin digər xəbərləri
