Qərbi Azərbaycan kəndləri – Cil
Bakı, 19 fevral, AZƏRTAC
Qərbi Azərbaycan İcmasının sədri, Milli Məclisin deputatı Əziz Ələkbərli Qərbi Azərbaycan kəndləri ilə bağlı araşdırma aparıb. AZƏRTAC Əziz Ələkbərlinin “Qərbi Azərbaycan kəndləri” silsiləsindən növbəti yazısını təqdim edir.
Cil Göyçə mahalının Çəmbərək rayonunda, Göyçə gölünün kənarında, Çəmbərək rayonunu Basarkeçər rayonundan ayıran sonuncu kənddir.
Qərbi azərbaycanlıların 1988-ci il deportasiyasına qədər kənddə ancaq azərbaycanlılar yaşayıb.
Tarixi mənbələrə görə, Cil kəndinin əsası XII əsrdə qoyulub. İ.Şopenin qeydlərində (1831) İrəvan əyalətinin Göyçə mahalının Cil kəndi kimi göstərilib, kənddə 265 nəfər (159 kişi, 106 qadın) azərbaycanlının yaşadığı bildirilib. 1873-cü ilin statistik məlumatlarında İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid qəzasının Göyçə gölü hövzəsi nahiyəsinin Cil kəndi kimi siyahıya alınıb və orada 287 (156 kişi, 131 qadın) azərbaycanlının yaşadığı qeyd olunub. 1886-cı ildə İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid qəzasının Məzrə nahiyəsinin Cil kəndi kimi qeydə alınıb, kənddə 587 (306 kişi, 281 qadın) azərbaycanlının yaşadığı göstərilib. Kənddə yaşayan azərbaycanlı əhalinin sayı 1897-ci ildə 442 nəfərə, 1904-cü ildə 975 nəfərə, 1914-cü ildə 1035 nəfərə, 1916-cı ildə 893 nəfərə, 1919-cu ildə 888 nəfərə çatıb.
1919-cu ilin yazında erməni quldur dəstələri Yeni Bayazid, Basarkeçər və Göyçə gölü istiqamətlərindən hücum edərək kəndi yandırıb, əhalinin bir hissəsini qətlə yetirib, sağ qalanlarını isə qovublar. Camaat Şah dağından keçərək Azərbaycanın yaxın kəndlərinə sığınıb.
Bölgədə sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra kəndin qaçqın əhalisi geri qayıda bilib. 1922-ci ildə kənddə 697 nəfər, 1926-cı ildə 824 nəfər, 1931-ci ildə 1041 nəfər, 1970-ci ildə 1595 nəfər, 1979-cu ildə 1490 nəfər, 1987-ci ildə isə 1500 azərbaycanlı yaşayıb.
Cil kəndi əhalisinin əsas məşğuliyyəti tütünçülük, taxılçılıq, heyvandarlıq və arıçılıq olub. 1930-cu illərdə kənddə kolxoz, 1980-ci illərdə isə həmin kolxoz əsasında sovxoz yaradılıb. Kənd Cil sovetliyinin mərkəzi olub. Orada orta məktəb, klub, kitabxana, tibb məntəqəsi, rabitə şöbəsi fəaliyyət göstərirdi.
* * *
Bütün Göyçə mahalı kimi, Cil kəndi də qədimdən saz-söz diyarı olub. Hələ XVIII əsrdə Cildə yaşamış Qara İbrahim çox yüksək səsə və təbə malik sənətkar olub. O, məşhur Aşıq Yunusun, Aşıq Həmidin babasıdır. Cil kəndində Aşıq Nəsib, oğlanları Aşıq Mehdi, Aşıq Qasım, onların övladları Aşıq Oruc, Aşıq Müseyib, Aşıq Kazım, Aşıq Əli, Aşıq Yunusun oğlu Aşıq Məmməd, digər oğlu Əhməd gözəl səsə, ifaçılıq qabiliyyətinə malik idilər.
Aşıq Mehdi və Aşıq Qasım dastanlarımızın dərin bilicisi və gözəl ifaçısı kimi yaddaşlarda qalıblar.
Kəndin toponimləri: Şah dağı, Göy güney dağı, Musa oğlunun dağı, Təkpuş dağı, Böyük quzey, Bala quzey, Çənli dağ, Alagöllər, Pəri bulağı, Ağ bulaq, Ortalıq bulağı, Yeddi bulaq, Qıvla bulağı, Armudlu, Qarasu, Dəlağa çayı, Ağbulaq çayı və s.
Məhəllə adları: Qaraçöp, Yuxarı məhəllə, Kilsənin boyu, Duzdax, Çardax, Qaraməhəmmədin küllüyü, Kalvayı Qulunun yeri, Qarabulağın qaşı.
Kəndin tayfaları: Musalı, Hacı Hümbətli, Molla Həsənli, Ağacanlı, Əmiralılar, Xanməmmədli, Qadılı, Oruclu, Qazaxlı, Qənbərli, Qarabağlılar, Gəlmələr.
Bölmənin digər xəbərləri
