Əsrin əvvəllərində avropalıların üzləşdiyi problemlərin aradan qaldırılmasında Avropa Şurası ilə Avropa İttifaqı arasında yaranmış əlaqələrin mühüm rol oynadığı, bu qurumların ATƏT-lə birlikdə Avropa qitəsində təhlükəsizliyin əsil təminatçılarına çevrildiyi, Vyana Konvensiyasının rolu, sülh, demokratiya, dialoq, insan hüquqları və dözümlülüyün Avropa Şurası ilə Avropa İttifaqının əsas devizləri olduğu vurğulanmışdır.

Sessiyanın axşam iclasında “Silahlı qüvvələrdə insan hüquqları” məsələsi müzakirə edilmişdir. Bu barədə məruzə ilə çıxış edən bolqarıstanlı deputat Aleksandr Arabaciyev Sovet İttifaqı dağıldıqdan sonra müstəqillik qazanmış bəzi ölkələrin ordularında hələ də sovet psixologiyasının qaldığını, yüksək rütbəli zabitlərin sıravi əsgərlərə qarşı zorakılıq tədbirlərinə əl atdıqlarını, onları təhqir etdiklərini, “dedovşina” deyilən halların mövcudluğunu, orduda xidmət edən qadınların vəziyyətinin daha ağır olduğunu bildirmişdir.

Məruzə ətrafında müzakirələrdə Azərbaycan nümayəndə heyətinin üzvü Elmira Axundova geniş çıxış etmişdir. O demişdir:

-Bu gün müzakirə olunan məsələ silahlı qüvvələrdə insan hüquqlarının qorunması və sağlam mənəvi-əxlaqi mühit yaradılması baxımından çox vacib və aktualdır. Azərbaycan Silahlı Qüvvələri sürətli inkişaf yolu keçərək, pərakəndə, siyasiləşdirilmiş və döyüş qabiliyyəti olmayan özünümüdafiə dəstələrindən vahid mərkəzdən idarə edilən, müasir maddi-texniki bazaya, yüksək insani və intellektual potensiala, başlıcası isə, xalq arasında getdikcə artan hörmət və nüfuza malik milli orduya çevrilmişdir. Əlbəttə, öz təşəkkülü və formalaşması mərhələsində olan hər bir təşkilatdakı kimi, burada da bir sıra problemlər var, o cümlədən hərbi qulluqçular arasında nizamnaməyə zidd münasibətlərin olması faktlarına rast gəlinir. Lakin belə münasibətlər Azərbaycan Silahlı Qüvvələri üçün səciyyəvi hal deyil, kütləvi xarakter daşımır. Məruzəçi xəstəliklər, pis qidalanma və nizamnaməyə zidd münasibətlər nəticəsində beş min adamın həlak olduğunu bildirərkən Azərbaycanın qeyri-hökumət təşkilatlarına istinad edir. Təəssüf ki, bu təşkilatlar çox vaxt yoxlanılmamış, təsdiqlənməmiş məlumatlara əsaslanırlar. Həlak olanların sayına gəldikdə isə, xatırlatmaq lazımdır ki, Azərbaycan onun ərazisinin 20 faizini işğal edən Ermənistanla elan olunmamış müharibə vəziyyətindədir. Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin 70 faizi tərəflərin təmas xəttindəki səngərlərdə, ekstremal şəraitdədir. Hərbi qulluqçular, demək olar, hər gün həlak olurlar, lakin onlar aclıqdan və ya təhqirlərdən deyil, minalara, tələlərə düşməkdən, erməni snayperlərin güllələrindən həlak olurlar. İkincisi və ən başlıcası. Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin rəhbərliyi problemin olduğunu inkar etmir, istər nizamnaməyə zidd münasibətlərin profilaktikası və qarşısının alınması üçün, istərsə də nizamnaməni və etik davranış normalarını pozan hərbi qulluqçuların cəzalandırılması üçün hər gün praktik iş aparır. On ildən artıqdır ki, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Yanında Əfv Məsələləri Komissiyasının üzvüyəm və hərbi qulluqçuların məhz təhqir edilməsinə və ələ salınmasına görə mühakimə olunanların onlarca vəsatətinə baxmışam. Bir qayda olaraq, Komissiyada belə vəsatətlər rədd edilir. Əlbəttə, milli silahlı qüvvələrdə başlıca diqqət nizamnaməyə zidd münasibətlərin profilaktikasına yönəldilir. Bununla əlaqədar sıravi heyətlə xüsusi proqram üzrə məşğələlər təşkil edilir, respublikanın ali məktəblərində yeni, müasir fənn – hərbi kollektivlərdə psixologiya və onların idarə olunması fənni keçilir, habelə peşəkar serjantlar hazırlayan məktəblər yaradılır. Ümumiyyətlə, respublika rəhbərliyinin son illər apardığı strateji xətt sıravi heyətdə peşəkarların sayının planlı şəkildə artırılmasına və yaxın illərdə onların ümumi sayın 30 faizinə çatdırılmasına yönəldilmişdir. Bundan başqa, silahlı qüvvələrdə işləyən mülki şəxslərin sayı artır. İndi onlar ümumi sayın təxminən 20 faizini təşkil edirlər. Sıravi heyətin təhsil səviyyəsi xeyli yüksəlmişdir. Hazırda Azərbaycan ordusundakı hərbi qulluqçuların 20 faizi ali təhsilli şəxslərdir. Bütün bunlar hərbi qulluqçular arasında qarşılıqlı münasibətlərdə xoşagəlməz halların tamamilə aradan qaldırılması üçün yaxşı zəmin yaradır.

Məruzəyə qayıdaraq demək istəyirəm ki, cənab Arabaciyevin çıxışının əsas müddəalarını dəstəkləyirəm. Bununla belə, hərbi qulluqçuların toplaşmaq və birlik yaratmaq azadlığı hüququ barədə, o cümlədən onlara respublikada fəaliyyət göstərən siyasi partiyalara daxil olmağa icazə verilməsi barədə onun tövsiyələrinə böyük ehtiyatla yanaşıram. Mən əminəm ki, ordu bütün hallarda siyasətdən kənar olmalıdır. Ordunun siyasi oyunlara cəlb olunmasının nə kimi faciəli nəticələrə gətirib çıxardığını biz Azərbaycanda XX əsrin 90-cı illərinin birinci yarısında öz təcrübəmizdə yəqin etmişik. Bundan başqa, qadınların hərbi xidmətə daha fəal cəlb olunması barədə məruzəçinin tövsiyələrinə, milli mentalitetdən, yaxud bu və ya digər dövlətdə təşəkkül tapmış tarixi ənənələrdən asılı olaraq yanaşılmalıdır.

Deputat Qənirə Paşayeva da məruzəyə münasibətini bildirmişdir. O demişdir:

-Məruzədə Azərbaycan ordusunun adının yaxşılar sırasında çəkilməsi çox sevindirici haldır. Məruzəçi Ermənistan ordusundakı vəziyyət barədə sərt ifadələr işlətmişdir.

Məruzədə ordumuzla bağlı iki kiçik irad bildirilmişdir. Mən bu iradlarla qətiyyən razılaşmıram. Məruzəçinin qeyri-hökumət təşkilatlarına istinad edərək söylədiyi “Azərbaycan ordusu xalq arasında populyar deyildir” fikri heç də ordumuzun xalq arasındakı nüfuzunu əks etdirmir. Ordumuz ölkədə çox populyardır. Beynəlxalq aləmdə qəbul edilən “Ray” təşkilatı ordunun məşhurluğu, populyarlığı baxımından sorğu keçirmişdir. Sorğu iştirakçılarının əksəriyyəti “Ən çox kimə inanırsınız?” sualına cavabında ölkəmizin Prezidenti İlham Əliyevdən sonra, Azərbaycan ordusuna böyük etimad göstərdiyini bildirmişdir. Belə olan halda Azərbaycan ordusunun cəmiyyətdə populyar olmadığını demək düzgün deyildir.

Ordumuz nümunəvi və intizamlı olduğuna görə, NATO ilə əməkdaşlıq edir. Bu qurumun “Sülh naminə tərəfdaşlıq” proqramı çərçivəsində 1994-cü ildən əməkdaşlığa başlamışdır. Azərbaycan hərbçiləri NATO-nun müxtəlif tədbirlərində layiqincə təmsil olunurlar. Bu, ordumuzun hazırlıq səviyyəsinə müsbət təsir göstərir. Əlbəttə, ordumuzda bəzi problemlər vardır. Ancaq heç kəs bunu unutmamalıdır ki, Azərbaycan ordusu Ermənistan tərəfindən elan edilməmiş müharibəyə cəlb olunmuşdur. Ordumuzun əksəriyyəti bu gün ön cəbhə xəttindəki səngərlərdədir. Əlbəttə, bu da orduya təsir edən amillərdən biridir. Amma müəyyən problemlərə baxmayaraq, Azərbaycan ordusu inkişaf edir.

Digər tərəfdən, ordudakı vəziyyət maliyyə ilə bağlıdır. 2005-ci ildə ordunun büdcəsi 300 milyon dollar idisə, 2006-cı ildə bu vəsait iki dəfə artırılmışdır. Maliyyə imkanlarının artması ordu quruculuğunun inkişafına, maddi-texniki bazanın daha da möhkəmlənməsinə kömək edəcəkdir.

Bir qədər əvvəl çıxış edən erməni deputatın fikirlərinə də münasibətimi bildirmək istəyirəm. O, erməni zabitinin azərbaycanlı zabit Ramil Səfərov tərəfindən qətlə yetirilməsi hadisəsindən bəhs edərək, bunu azərbaycanlılara xas olan bir xüsusiyyət kimi qələmə verməyə çalışdı.

Amma bu deputat yaddan çıxarmamalıdır ki, Ramil Səfərov ermənilərin didərgin saldıqları milyonlarla azərbaycanlıdan biridir. O, ermənilərin apardığı etnik təmizləmə siyasətinin qurbanı olmuşdur. Azərbaycanlıları avropalılara az qala qatil obrazında təqdim etməyə çalışan bu deputat bilməlidir ki, elan olunmamış müharibədə R.Səfərovun neçə-neçə yaxın qohumu erməni hərbçiləri tərəfindən qətlə yetirilmiş, insanlığa yaraşmayan işgəncələrlə məhv edilmişdir. Ona görə də məsələni bu şəkildə qabartmağa dəyməz.