İyunun 27-də sessiyanın növbəti iclasında qeyri-leqal miqrantların əsas hüquqları barədə məsələnin müzakirəsində deputat Elmira Axundova geniş çıxış etmişdir. O, deputat Ed van Teynin bu mövzuda məruzəsinin əsas müddəalarını alqışladığını, məruzəni indiki sessiyanın ən mühüm və aktual materiallarından biri saydığını bildirmişdir. E.Axundova demişdir ki, məruzə qeyri-leqal miqrantların qarşılaşdıqları başlıca problemləri çox ətraflı və dəlillər əsasında təhlil edir və bu kateqoriyadan olan insanların müdafiəsi üçün dəyərli tövsiyələr verir. Lakin bu tövsiyələrin bir çoxu mənə utopik görünür.

Azərbaycan hələ 1990-cı illərin əvvəllərində, Ermənistanda aparılmış etnik təmizləmələrə görə məcburi miqrasiyanın olduqca böyük axını ilə üzləşdi. Azərbaycan minlərlə Mesxeti türkünə, çeçenə öz ərazisində yaşamaq hüququ verdi. Hazırda Azərbaycan güclü iqtisadi inkişafı, irimiqyaslı neft-qaz və nəqliyyat layihələrinin həyata keçirilməsi ilə əlaqədar əmək miqrasiyası üçün daha cəlbedici olur. Ona görə də Azərbaycan qeyri-leqal miqrasiya probleminə həmişə ciddi yanaşmışdır və qeyri-leqal miqrantların minimum hüquqlarının təmin olunması üçün istifadə edilə biləcək beynəlxalq sənədlərin, əslində, hamısına qoşulmuşdur. Cənab Ed van Teynin məruzəsində deyildiyi kimi, Azərbaycan bütün əməkçi miqrantların və onların ailə üzvlərinin hüquqlarının müdafiəsi haqqında BMT-nin Konvensiyasını Avropa Şurasının üç üzv dövləti sırasında birinci ratifikasiya etmişdir. Bundan başqa, Azərbaycan parlamenti miqrantların hüquqi vəziyyətini tənzimləyən iki xüsusi qanun qəbul etmişdir.

Bununla yanaşı, problemin mahiyyəti barədə bir sıra iradlarımı da bildirmək istərdim. Məsələ ondadır ki, məruzədə kütləvi qeyri-leqal miqrasiyaya gətirib çıxaran əsas səbəblər göstərilməyib, yaxud çox səthi göstərilmişdir. Məruzədə deyilir ki, Avropa təklif etdiyi imkanlara görə qeyri-leqallar üçün bundan sonra da cəlbedici olacaqdır. Mən problemin bu cür qoyuluşu ilə razı deyiləm: istənilən halda, hər bir insan üçün ən cəlbedici ölkə onun öz vətənidir və insanlar Avropanın, yaxud hansısa digər qitənin daha cəlbedici olduğuna görə miqrasiya etmirlər. Məhz ona görə edirlər ki, vətənlərində onların yaşamaq üçün ciddi problemləri var.

Azərbaycanda yaranmış vəziyyətə nəzər salaq, hərçənd həmin proseslər Cənubi Qafqazın bütün ölkələri üçün bu və ya digər dərəcədə səciyyəvidir. Rusiyada, Ukraynada və MDB-nin digər ölkələrində məskunlaşan qeyri-leqal miqrantların əsas axınını Ermənistanın işğalı nəticəsində öz torpaqlarını, ev-eşiklərini və iş yerlərini itirmiş qaçqınlar təşkil edir. Bundan əlavə, Azərbaycan ərazilərinin 20 faizini işğal edən Ermənistanla münaqişənin həll olunmaması, döyüş əməliyyatlarının yenidən başlanmasının mümkünlüyü də siyasi sabitsizliyin ciddi amilidir və qeyri-leqal miqrasiya axınının, - o cümlədən daha sakit və firavan Avropaya, – artmasına təkan verir. Qonşu Ermənistanda vəziyyət daha pisdir, onun vətəndaşları da öz rəhbərlərinin təcavüzkar siyasətindən əziyyət çəkir və yoxsulluq, işsizlik təhlükəsi və müharibə qorxusu ilə əlaqədar ölkəni kütləvi şəkildə tərk edirlər. Demək istəyirəm ki, əgər Avropa qeyri-leqal miqrasiya prosesini qaydaya salmağa və bu prosesi minimuma endirməyə həqiqətən çalışırsa, onda, ilk növbədə, onun səbəblərini araşdırmalı və miqrantların kütləvi surətdə tərk edib getdikləri ölkələrə sosial-iqtisadi, milli və ərazi problemlərinin həllində daha fəal yardım göstərməlidir. Problemin həlli yeni hüquqi sənədlər yaradılmasında və yeni məhdudlaşdırıcı tədbirlər görülməsində deyil, qeyri-leqal miqrantların yaşadıqları ölkələrdə həyat səviyyəsinin yüksəldilməsi üçün qlobal iqtisadi xarakterli layihələr işlənib hazırlanmasındadır.

Bununla yanaşı, mən cənab məruzəçinin narahatlığına tam şərikəm və qeyri-leqal miqrantlara verilən minimum hüquqların beynəlxalq səviyyədə aydınlaşdırılmasını və dəqiqləşdirilməsini də zəruri sayıram. Qaçqınlarla və məcburi köçkünlərlə yanaşı, onlar da əhalinin ən zəif hissəsidir və bizim hərtərəfli müdafiəmizə və dəstəyimizə möhtacdırlar.

Xanım Naqdalyanın çıxışına gəldikdə isə, onun nəzərinə çatdırmaq istəyirəm ki, Azərbaycanda qaçqın düşərgələri – o, bunları siyasi təzyiq vasitəsi adlandırır, – artıq çoxdan mövcud deyildir, çünki Ermənistanın respublikadan və işğal etdiyi ərazilərdən amansızcasına qovduğu insanlar üçün yeni rahat və yaşamaq üçün layiqli şəhərciklər salınmışdır.

X X X

Azərbaycan nümayəndə heyətinin üzvü Qənirə Paşayeva iyunun 27-də Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankının Avropanın, Qafqaz və Mərkəzi Asiyanın iqtisadi inkişafına töhfələri barədə məruzənin AYİB-in prezidenti Jan Lemyerin iştirakı ilə keçirilmiş müzakirəsində çıxış etmişdir. O, Azərbaycanda energetika, infrastruktur sahələrində, bank sektorunda həyata keçirilən layihələrdə fəal iştirakına görə AYİB-ə minnətdarlıq etmiş, eyni zamanda, bəzi məsələlərə aydınlıq gətirmək və bankın prezidentinin bu məsələlərə dair fikrini öyrənmək istədiyini bildirmişdir.

Q.Paşayeva demişdir: məruzə bundan ibarətdir ki, Ermənistan, Azərbaycan, Gürcüstan, Qırğızıstan, Moldova, Tacikistan və Özbəkistanın əhalisinin yarısı ehtiyac içində yaşayır, demokratik və hüquq islahatlarının həyata keçirilməsində zəif iştirak edir, geniş yayılan korrupsiya, işsizlik, maliyyələşmənin az olması iqtisadi inkişafı zəiflədir.

Mən cənab məruzəçilərin diqqətinə çatdırmaq istəyirəm ki, müstəqillik əldə edəndən sonra Azərbaycanın iqtisadi inkişafına mane olan ən böyük problem Ermənistanın Azərbaycana qarşı təcavüzü və bunun nəticəsində Azərbaycan torpaqlarının 20 faizinin işğalı altında olmasıdır. Rəsmi Bakı yüz minlərlə qaçqını və doğma torpaqlarından zorla çıxarılmış məcburi köçkünü yaşayış yeri, qida ilə, səhiyyə və təhsil xidmətləri ilə təmin edir. Bu insanlar on ildən artıqdır ki, qaçqın-köçkün həyatı yaşayırlar. Ermənistan beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən qəbul olunan bütün qərarlara məhəl qoymur və bu da sözsüz ki, Azərbaycanın iqtisadi inkişafına müsbət təsir göstərmir.

Azərbaycan ərazisinin beşdə birinin işğalı ölkənin iqtisadi sistemini iflic etmişdi. Təkcə iqtisadi və sosial sahələr 30 milyard ABŞ dolları məbləğındə ziyana məruz qalmışdı. Buna baxmayaraq, Azərbaycanda iqtisadi islahatlar aparıldı və ölkə inkişaf yoluna çıxdı. 2005-ci ildə Azərbaycanda ümumi daxili məhsulun artımı 26,4 faiz olmuşdur.

Bu, dünyada ən yüksək göstəricidir. Bu il artımın 35-40 faizə çatacağı gözlənilir. 2006-cı ilin nəzərdə tutulan büdcə xərcləri 2005-ci ilə nisbətən 80 faiz artmışdır.

Xatırlatmaq istərdim ki, ötən iki il ərzində ölkədə yoxsulluğun səviyyəsi 49 faizdən 29 faizə enmişdir. Bu il daha da azalacağı gözlənilir. Azərbaycan buna ölkənin iqtisadiyyatını və o cümlədən özəl sektoru inkişaf etdirərək, yeni iş yerləri açaraq və büdcədən maliyyələşən təşkilatlarda işçilərin əmək haqqını artıraraq nail olmuşdur.

Bəzi xarici qüvvələrdən olan ciddi siyasi təzyiqlərə baxmayaraq, Azərbaycan tərəfdasşları ilə birgə nəhəng Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməri və Bakı-Tbilisi-Ərzurum qaz kəməri layihələrini həyata keçirdi. Bu layihələr təkcə ölkə üçün deyil, həm də Avropa üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir. Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməri artıq fəaliyyət göstərməyə başlayıbdır. İyulun 13-də bu münasibətlə Türkiyədə Avropanın da rəsmilərinin iştirakı ilə təntənəli mərasim keçiriləcəkdir.

Bir neçə gün əvvəl Bakı və Astana arasında imzalanmış müqaviləyə görə, Qazaxıstan böyük həcmdə xam neftini BTC kəməri vasitəsilə dünya bazarına çıxaracaqdır. Bakı-Tbilisi-Ərzurum qaz kəməri də bu ildən işə salınacaqdır. Bu kəmər vasitəsilə Azərbaycan qazı Avropa bazarlarına nəql ediləcəkdir. Ucuz və alternativ enerji mənbələri və nəqletmə marşrutları Avropa iqtisadiyyatının inkişafı üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir. Bu baxımdan Avropa İttifaqı ölkələri Azərbaycanda enerji layihələrinin həyata keçirilməsinə xüsusi əhəmiyyət verirlər. Məruzədə bildirilir ki, AŞPA Avropa Yenidəqurma və İnkişaf Bankının yeni enerji strategiyası ilə tanış olmağı planlaşdırır və bank gələn beş il ərzində enerji sahəsində maliyyələşdirməni 50 faiz artıracağına ümid edir. Bankın enerji strategiyasında Azərbaycana dair gələcək planlarla bağlı cənab Lemyerin fikirlərini eşitmək maraqlı olardı. Ümumiyyətlə, AYİB-in Cənubi Qafqazda və xüsusilə də Azərbaycanda həyata keçirəcəyi və ya dəstəkləyəcəyi gələcək layihələr haqqında cənab Lemyerin məlumat verməsi bizim üçün çox maraqlı olardı.

Bundan əlavə, hesab edirəm ki, Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə sizlərdən çoxunun bildiyi layihə - Avropa və Asiyanı birləşdirəcək Qars-Tbilisi-Bakı dəmir yolu layihəsi üzərində ciddi işləyir. Biz bilmək istərdik ki, AYİB bu böyük və mühüm layihəyə necə kömək etməyi planlaşdırır?