İNSAN TƏKCƏ YEMƏK ÜÇÜN YAŞAMIR...

Son illərdə Bakıda yaxşılığa doğru mühüm dəyişikliklər baş vermişdir: respublika paytaxtı daha təmiz, yollarımızın vəziyyəti daha yaxşı olmuş, bağçaların və fəvvarələrin sayı artmışdır. Heç şübhəsiz, bütün bu işlərin görülməsində şəhərin indiki merinin çox böyük xidmətləri var. Təkcə vağzalyanı meydanda görülmüş işlər nəyə desəniz dəyər!

Hacıbala Abutalıbovun ən qızğın tərəfdarları da əvvəlcə şübhə edirdilər ki, o, vağzalın ətrafındakı ərazidə yaradılmış üfunətli “tolkuçka”nın öhdəsindən gələ biləcəkdir. İndi isə Səməd Vurğun bağı yenə özünün həqiqi təyinatını doğrultmuş və bakılıların sevimli istirahət yerlərindən birinə çevrilmişdir.

Sevimli şəhərimizi yorulmadan abadlaşdırmaqda davam edən merin gördüyü xeyirxah işlər çoxdur. Əlbəttə, bütün bunlara görə ona “çox sağ ol!” deməliyik, lakin mənim fikrimcə, meriyanın əməkdaşları şəhərdə abadlaşdırma və təmizlik işləri görərkən bəzən həddən artıq canfəşanlıq edirlər. Nəticədə, Bakının bənzərsiz koloritinin, onun aurasının bir hissəsi itirilmiş, müvafiq ərazilərdə rahatlıq və demokratiklik sanki azalmışdır. Götürək elə qəzet köşkləri məsələsini. Əvvəllər hər bir tində bu cür köşklər vardı və hər bir insan elə ev ayaqqabısında küçənin o tayına keçib hələ uşaqlıq dövründən tanıdığı köşkçüdən təzə qəzetlər ala bilərdi. İndi isə şəhərdə qəzet köşkü tapmaq üçün nəinki ev ayaqqabısı, hətta çəkmələr də sıradan çıxar...

Bu yaxınlarda Zuğulbadakı bağ evimə gedirdim. Birdən yadıma düşdü ki, qəzet almağı unutmuşam. Sürücüdən xahiş etdim ki, maşının sürətini azaltsın, görək harada qəzet köşkünə rast gələrik... Biz bütün Moskva prospekti boyu, sonra Əzizbəyov dairəsinin ətrafındakı sahədə köşk axtara-axtara gəlib Zuğulbaya çatdıq, amma bircə dənə də köşkə rast gəlmədik.

Onu da deyim ki, həmin Əzizbəyov dairəsində nə desəniz vardı: marketlər və meyvə-tərəvəz dükanları, kababxanalar və çörək mağazaları, kafelər, restoranlar - bir sözlə, qəzet və jurnal satışından başqa nə istəsəniz. Beləcə, həmin gün mən özüm də, şəhərdən gələndə “Günay”, “Exo” və “Bakinski raboçi” qəzetlərini gətirməyimi xahiş edən bağ qonşularım da qəzetsiz qaldı. Fikir verin, mən radikal müxalifətçi qəzetləri yox, abırlı, Hacıbala Abutalıbovun öz məqalələrini də məmnuniyyətlə dərc etdirdiyi nəşrlərin adını çəkirəm.

Möhtərəm merə bildirmək istəyirəm ki, bu gün Bakıda çap məhsullarının pərakəndə satışı ilə məşğul olan obyektlərdə, məsələn, hökumət mətbuatını tapmaqdan, “Yeni Müsavat” qəbilindən olan qəzetcikləri və “Monitor” tipli jurnalları tapmaq qat-qat asandır, çünki küçə alverçiləri müxalifət KİV-lərini əldə satır, “Bakinski raboçi” və digər hökumət qəzetləri isə onların assortimentinə daxil deyil.

Köhnə bakılıları, kitab həvəskarlarını kədərləndirmiş daha bir faktı qeyd etmək istərdim: Fəvvarələr meydanına tərəf enişdə bukinist kitabları satışı ləğv edilmişdir. İndi orada kitab satanların yerini qoz-fındıq, tum, dondurma, bulka və digər yeyinti şeyləri satan adamlar tutmuşlar. Beləliklə, Fəvvarələr meydanında təmizlik artmayıb, amma əvəzində şəhərimiz üçün çox əhəmiyyətli olan bir element yoxa çıxıb. Əvvəllər bizim şəhərdə olmuş, yaxud burada yaşamış, indi buraya qonaq kimi gələn neçə-neçə adamdan bu barədə iradlar eşitmişəm: bukinistləri qovmaq olardımı? Hətta Parisin lap mərkəzində, Sena çayının sahili boyunca Paris bukinistləri öz mallarını gözünün qabağında nümayiş etdirirlər. Mən dəfələrlə Fransa paytaxtında olmuşam və Paris sakinlərinin əksəriyyətinin bu cür kitab satışını xoşlamalarının şahidi olmuşam. Axı, bizim Fəvvarələr meydanı Bakının bir növ vizit vərəqidir. Bəs, necə olur ki, həmin vizit vərəqində tum satanlara yer tapılır, amma mənəvi qida olan kitablara tapılmır?!

Deyirlər ki, Bakı ötən əsrin 60-70-ci illərindəki görkəmini get-gedə daha çox xatırlatmağa başlayıb. Əlbəttə, bu pis deyil, çünki həmin dövrdə Azərbaycan paytaxtı haqlı olaraq SSRİ ərazisində ən əmin-aman və ən çox tərəqqi etməkdə olan şəhərlərdən biri sayılırdı. Yeri gəlmişkən, o vaxt qəzet köşklərinin də sayı kifayət qədər idi. Üstəlik, hər səhər qəzetlərin təzə nömrələri xüsusi stendlərə yapışdırılırdı. Bakılılar, demək olar ki, həmişə bu stendlərin yanında dayanıb, qəzet oxuyur, hətta bəzi adamlar əlinə qələm, yaxud karandaş götürüb elə oradaca krossvordları həll edirdilər. Yadımdadır, “Literaturnaya qazeta”da mənim “XTPD-nin qiyamı” (“Vosstaniye OPON”) adlı məqaləm dərc ediləndə şəhərdəki bütün qəzet stendlərində bu məqalənin rus və Azərbaycan dilində mətnləri yapışdırılmışdı. Bir neçə gün adamlar həmin stendlərin yanında toplaşıb o məqaləni oxuyurdular. Bu epizodu xatırlayanda mən qürrələnirəm. Bu gün isə stendlər də götürülüb və nəticədə, qəzetlərə abunə yazılmaq və ya onları köşkdən almaq imkanı olmayan çoxsaylı Bakı sakinləri respublikanın dövri mətbuatı ilə tanışlıq üçün son imkandan da məhrum olublar.

Mən hələ onu demirəm ki, qəzetlərin pərakəndə satışının tənzimlənməməsi həmin nəşrlərin redaksiyalarına çox böyük maddi ziyan vurur. Qəzet satışının pis təşkil edilməsi üzündən öz tirajlarını sata bilməyən qəzetlərin nəşriyyatlara külli məbləğdə borcu ölkə Prezidentinin sərəncamına əsasən silinir, nəticədə dövlət “uduzur”. Bundan əlavə, axı, hər bir qəzet köşkü - iş yeri deməkdir, orada işləyən adam öz ailəsini dolandırır. Nəhayət, bu cür köşklər olsa, dövri nəşrlər daha çox satılar, dövlət xəzinəsinə daha çox vergi daxil olar. Belə isə, biz nəyə görə özümüz özümüzdən oğurlayırıq?

Mənə elə gəlir ki, paytaxt meriyası və möhtərəm Hacıbala müəllim bu məqalədə qaldırılan məsələlərin həlli üzərində düşünsələr, yaxşı olar. Qəzet köşklərinin çoxunu bərpa etmək, şəhərin küçələrində qəzet stendləri vasitəsilə kollektiv qiraət kimi yaxşı bir ənənəni dirçəltmək, yerli bukinistlərin hüquqlarını onlara qaytarmaq lazımdır. Vallah, buna görə Bakı ziyalılarının çoxu merə “sağ ol” deyər.

Əlbəttə, bu gün biz yeni dövrdə, bazar münasibətləri dövründə yaşayırıq və bugünkü Bakı zəmanənin tələblərinə daha müvafiqdir. Amma hər halda istərdim ki, paytaxtımız təkcə ticarət yarmarkaları, dəbdə olan supermarketlər və təmtəraqlı şadlıq evləri mərkəzi olmaqla kifayətlənməyib, həm də yüksək mənəviyyat və həqiqi ziyalılıq şəhəri kimi qalsın. Yeri gəlmişkən, sovet dövründə, mənim gənclik dövrümdə bu keyfiyyətlər Bakının fərqləndirici əlamətləri idi...