İranın Azərbaycana qarşı hərbi addımı, ilk növbədə, daxildəki azərbaycanlıların müqaviməti ilə qarşılaşacaq – Şərh
Bakı, 5 aprel, AZƏRTAC
İranın Azərbaycana qarşı qeyri-konstruktiv münasibəti və son vaxtlar daha açıq düşmənçilik mövqeyi tutmasının iki əsas səbəbi var. Birinci səbəb ondan ibarətdir ki, İranın daxilində 30 milyondan çox azərbaycanlı yaşayır. İkinci səbəb isə Azərbaycan Respublikasının dünyəvi dövlət olması və siyasi-iqtisadi inkişafıdır. Bu səbəblərə ayrı-ayrılıqda baxsaq, rəsmi Tehranın Azərbaycanı hədəf seçməsinin mahiyyəti aydınlaşar.
İran teokratik quruluşa malik olan dövlətdir və 1979-cu ildə baş verən İslam inqilabından sonra hakimiyyəti ələ keçirən dindarlar İslam dininin saf və yüksək mənəvi dəyərlərindən sui-istifadə etməyə başladı. Hakimiyyəti möhkəmləndirmək məqsədilə orta əsrlərə bənzər qayda-qanunları bərpa etdilər ki, insanları dünyəvi dövlət modelindən çəkindirsinlər. Halbuki inqilab zamanı küçə və meydanlara çıxaraq şah rejimini devirən insanlar teokratik deyil, dünyəvi və demokratik dövlət quruluşunu istəyirdilər. İnqilab dövründə hadisələri müşahidə edən tanınmış həkim və aksiyalarda iştirak edən Əhməd Cəfərzadə qeyd edir: “Şah qaçandan sonra hamı azad seçkilərin olacağını və demokratik şəraitdə yaşayacağını düşünürdü. Lakin Ayətullah Ruhullah Xomeyninin Parisdən qayıtması və ölkəyə rəhbərlik etməsi gözləntiləri doğrultmadı. Mollaların hakimiyyətə gəlişindən sonra tətbiq edilən qadağalar, o cümlədən baş örtüyünün məcburi olması böyük etirazlar doğurdu. Bu etirazlar da öz növbəsində repressiyalara səbəb oldu. İnqilabdan sonra dini dövlət quruluşuna etiraz edən 14 mindən çox insan repressiyaya məruz qaldı. Görkəmli jurnalistlər, yazıçılar, həkimlər, elm adamları həbs və edam olundu, əksəriyyəti isə ölkəni tərk etmək məcburiyyətində qaldı. Qalan insanlar yeni qanunlara boyun əyməyə məcbur olaraq həyatlarına davam etdilər”.
SSRİ dağıldıqdan sonra İran ilə qonşu olan Azərbaycan Respublikası da müstəqilliyini bərpa etdi və demokratik inkişaf yoluna qədəm qoydu, siyasi-iqtisadi cəhətdən inkişaf etməyə başladı. Dövrün tələbi olaraq sərhədlərin açılması İranı daha çox düşünməyə vadar etdi. Hər il minlərlə iranlı, əsasən də İran azərbaycanlıları Bakıya turist səfərləri etməyə başladılar ki, bu da rəsmi Tehranın tədricən narahatlığına səbəb oldu. Təsadüfi deyil ki, 2017-ci ildə İranda yeni qanun qəbul edildi və ölkədən çıxanlar rüsum ödəməli oldular. Bu qanun aydın şəkildə göstərdi ki, rejimin məqsədi vətəndaşların Azərbaycana səfərlərini məhdudlaşdırmaqdan ibarətdir. Bilirik ki, Azərbaycan kimi, İran da neft ölkəsidir. Bakıya səfər edən iranlılar buradakı inkişafı və azadlığı görüb istər-istəməz dilemma qarşısında qalırlar. Turist səfərləri üçün iranlılar tərəfindən Bakının seçilməsi də təsadüfi deyil. Bakının gözəlliyi ilə yanaşı, dil problemi də yaşanmır. Təbrizdən, Ərdəbildən, Zəncandan, Urmiyadan, Makudan, Mərənddən və başqa şəhərlərdən gələnlər özlərini Bakıda çox rahat hiss edirlər. Digər tərəfdən isə iki ayrı dövlətdə yaşayan eyni xalqın nümayəndələrinin, necə deyərlər, qaynayıb qarışması Tehran rejiminə təhlükə törədirdi. İranın Azərbaycandan daha çox neft ehtiyatlarına malik olmasına baxmayaraq, insanlar orada ölkəmizdəki kimi inkişaf, rifahı və firavanlıq görmürlər. Bütün bunlar suallar doğurur və narazı elektoratın sayı gündən-günə artır ki, bu da Tehran hökumətinin maraqlarına uyğun gəlmir.
Ölkədə insanların firavanlığını təmin etmək əvəzinə, İran əks addımlar ataraq Azərbaycanda molla rejimi yaratmağa can atdı, bəzi şəxsləri ələ almağa başladı. Azərbaycanda sosial baza yaradıb dövlət quruluşunu dəyişməyə çalışan Tehran dövləti anlamadı ki, min illərlə İslam dininə etiqad edən Azərbaycan vətəndaşları dini əxlaq norması və mənəvi dəyərlər kimi qəbul edir. Dindən sui-istifadə edib siyasi manipulyasiyalar törətmək ikrah hissi oyadır. Bu siyasətinin də fiaskoya uğradığını görən İran ənənəsini davam etdirərək indi də terrora əl atır.
Azərbaycana narkotik vasitələrin ixracı, aztəminatlı ailələrin uşaqlarını Qum şəhərində oxutduraraq onların beyinlərini yuması, Ermənistana yardım edərək Azərbaycan respublikasının ərazi bütövlüyünə şübhə ilə yanaşması, sərhədə tez-tez hərbi təlimlər keçirərək rəsmi Bakıya güc göstərməsi və digər neqativ addımları İranın ölkəmizə qarşı mövqeyinin artıq düşmənçilik fazasına keçməsindən xəbər verir. Lakin İranın beynəlxalq vəziyyətinə baxdıqda onun Azərbaycana qarşı hərbi əməliyyat keçirmək iqtidarında olmadığını aydın şəkildə görərik. Azərbaycanın beynəlxalq vəziyyəti və müttəfiqləri isə onun gücünün göstəricisidir. İstər hərbi-siyasi, istərsə də diplomatik qələbələri Azərbaycanın nə qədər qüvvətli olduğunu nümayiş etdirib. İran Azərbaycanın hesabına diqqəti daxili problemlərdən yayındırmağa və regionda guya söz sahibi olduğunu göstərməyə çalışır. İranın ən çox ehtiyat etdiyi isə yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi, bu ölkədə yaşayan 30 milyondan çox azərbaycanlıdır. İranın Azərbaycana qarşı hər hansı hərbi addımı, ilk növbədə, daxildəki azərbaycanlıların müqaviməti ilə qarşılaşacaq.
Bölmənin digər xəbərləri
