Bakı, 1 sentyabr (AZƏRTAC). Özünü “sabit inkişaf edən qabaqcıl ölkə” kimi təqdim edən, bir sıra ciddi amillər üzündən çıxılmaz vəziyyətə düşmüş Ermənistan, - bu vəziyyətdən çıxış yolu onun bugünkü imkanlarına proporsional olmayan ambisiyaları səbəbindən bağlanmışdır, - işğal olunmuş ərazilərinin tamamilə azad edilməsinə nail olmaq əzmi göstərən Azərbaycana siyasi və iqtisadi baxımdan uduzduğunu dərk etməyə başlamışdır. Siyasi məğlubiyyət özünü onda göstərmişdir ki, dekorativ oyuncaq olan “müstəqil” Dağlıq Qarabağı heç bir ölkə tanımamışdır.

Heç şübhəsiz, Serj Sarkisyan başda olmaqla Ermənistan rəhbərliyi Azərbaycan Respublikasına münasibətdə uzaqgörən olmayan təcavüzkar siyasəti üzündən ölkənin xarici aləmdən təcrid olunmuş iqtisadiyyatının nəyə çevrildiyini ümidsizcəsinə etiraf edir. Siyasi-iqtisadi problemlər bataqlığına düşmüş Yerevan ermənilərin onun nikbin məlumatlarını özünün istədiyi kimi başa düşdüklərini güman edirsə, bu, heç də belə deyildir və cibində bir istiqamətə bilet olan ermənilərin Zvartnots aeroportu tərəfə axını buna misaldır.

Bizim Cənubi Qafqaz siyasi düyünündən kənarda olan tək bir hadisə Ermənistanı özünün maliyyə-iqtisadi potensialının nə dərəcədə zəif olması barədə daha çox düşünməyə və müşkül olmayan bir problem qarşısında aciz qalmağa vadar etmişdir. Bu hadisə Ermənistanın siyasi təbliğatı üçün də soyuq duş rolu oynamışdır. İlk vaxtlarda özünü itirən Ermənistan təbliğatı sonradan özünü o yerə qoymamağa çalışmış, yəni Suriya ermənilərinin Azərbaycanın işğal olunmuş rayonlarında yerləşdirilməsi ilə bağlı Yerevanın əvvəlcədən uğursuzluğa məhkum, beynəlxalq hüquqa zidd olan qərarını müsbət tərəfdən işıqlandırmağa başlamışdır. Bu qərar Suriya ermənilərinə də quyu qazır.

İlk zəng Suriya müxalifəti erməni diasporunun yaşadığı şəhərlərdə, xüsusən Hələbdə hərbi əməliyyatlara başlayanda çalındı. Əvvəlcə “kiçik bir anlaşılmazlıq” oldu. Siyasi qalmaqala çevrilməməsi üçün Ermənistan rəhbərliyi onu ört-basdır etmək məcburiyyətində qaldı. Bu, atəş altında olan erməni mənşəli suriyalı qaçqınlara turizm mövsümünün qızmar çağında avabilet alan qayğısız turistlərmiş kimi göstərilən münasibətdir. Bu vəziyyətdə BMT-nin Dağlıq Qarabağda çıxdaş etdiyi separatçı rejimin rəhbərliyi kimi, “Armavia” şirkəti də goreşən xislətli olduğunu göstərmişdir.

Moskva-Yerevan videokörpüsü zamanı Qafqaz İnstitutunun direktoru Aleksandr İskandaryan Suriyada vətəndaş müharibəsinin nəticələrinə toxunaraq demişdir: “Suriya müharibəsi ölkədə humanitar fəlakətə gətirib çıxaracaq və Ermənistana kütləvi miqrasiyaya səbəb olacaqdır. Suriyada vəziyyətin inkişafı Ermənistan üçün son dərəcə böyük əhəmiyyət daşıyır, çünki orada etnik erməni olan minlərlə suriyalı yaşayır və onların getdikcə daha çox hissəsi Ermənistana gəlir və vətəndaşlıq istəyir”. Göründüyü kimi, A.İskandaryan yerli ermənilərin müflisləşməkdə olan ölkədən qaçıb getməsi səbəbindən əslində yarıdan çox boşalmış Ermənistana elə öz ermənilərinin gəlməsindən əməlli-başlı qorxuya düşmüşdür.

“NovostiNK.ru” elə həmin telekörpü haqqında yazır: “Ermənistan Milli Elmlər Akademiyasının (MEA) Şərqşünaslıq İnstitutunun direktoru Ruben Safrastyan, öz növbəsində, İran ətrafındakı qeyri-sabit vəziyyətə toxunaraq qeyd etmişdir ki, erməni ictimaiyyətini narahat edən əsas məsələlərdən biri Azərbaycanın İrandakı vəziyyətdən istifadə edərək, Qarabağ münaqişəsini hərbi yolla həll etməyə cəhd göstərməsi imkanının olmasıdır”.

Gördüyünüz kimi, Ermənistanın Azərbaycanın verəcəyi cəzadan vahimələndiyini adi jurnalist və Yerevanın çoxsaylı politoloqları deyil, Ermənistan MEA-nın Şərqşünaslıq İnstitutunun direktoru Ruben Safrastyan dilə gətirmişdir. Onun sözlərində artıq, Ermənistan isteblişmentinin öz-özünə toxtaqlıq verdiyi qələbə ritorikası yoxdur.

Ermənistanın “Aysor.am” portalı hələ Suriyada vətəndaş müharibəsinin başlanması ərəfəsində “Ermənistan Suriyadakı həmvətənlərini qəbul etməyə hazır deyildir” sərlövhəli məqalədə Ermənistanın Ərazi İdarəçiliyi Nazirliyinin Miqrasiya Xidmətinin sığınacaq verilməsi məsələləri üzrə şöbəsinin rəisi Petros Ağababyanın fikirlərini şərh edərək yazmışdı: “Hər halda, Suriyada vəziyyətin kəskin gərginləşəcəyi təqdirdə sığınacaq imkanının verilməsi xahişi ilə Ermənistanın hakimiyyət orqanlarına müraciətlər daxil olmuşdur, lakin bəzi məlumatlara görə, Ermənistan tərəfi ölkənin özündəki mürəkkəb sosial-iqtisadi vəziyyətdən çıxış edərək, belə bir imkana o qədər də nikbinliklə baxmır”. Haradasa uzaqlarda ermənilərin yaşam-həyatında nə isə dəyişilən kimi, “müzəffər” Ermənistan vahiməli hücum azarına mübtəla olmuşdur.

Ermənistan etiraf etməli olur ki, dərin sosial-iqtisadi böhran içindədir. Erməni diasporlarının nümayəndələri də Ermənistan iqtisadiyyatının dilənçi vəziyyətində olduğunu bildirirlər. Miçiqan Universitetindən tarixçi Ara Sancyan Ermənistan iqtisadiyyatının acınacaqlı vəziyyətdə olduğunu başa düşərək deyir: “Əgər ermənilərin Suriyadan çıxıb getməsi kütləvi xarakter alsa, problemlərin həlli üçün təkcə Ermənistanın hakimiyyət orqanlarının səyləri kifayət etməyəcəkdir. Ermənistanın özünün zəif iqtisadiyyatı və ən başlıcası, diasoporun həyatının gerçəklikləri haqqında məlumatların çox qıt olması səbəbindən hökumət Suriyadakı vəziyyətlə bağlı çox iş görə bilməz” (“Armenian Weekly”).

“Aravot.am” jurnalistlərinin “Suriya erməniləri Ermənistandan incimişlər” sərlövhəli məqaləsində qeyd etdikləri kimi: “Bizimlə söhbət zamanı onların (Suriya ermənilərinin) bəziləri belə bir fikir söylədilər ki, Ermənistan yalnız özünə yardım lazım olanda spyurku (erməni diasporu) yada salır”. Bu təhqiramiz sözlər prezident Serj Sarkisyan üçün erməni diasporunun Ermənistan Respublikasına verdiyi həqiqətən təəssüfləndirici qiymətdir.

“Nezavisimaya qazeta” (Rusiya) yazır: “Hakimiyyət strukturlarının nümayəndələri sosial-iqtisadi şərait baxımından əsla nümunəvi olmayan, işsizliyin səviyyəsinin yüksək olduğu Ermənistana qaçqınların mümkün axını ilə bağlı problem barədə mühakimə yürüdərkən səmimiyyətdən uzaq şəkildə qeyd edirlər ki, hələlik vəziyyəti proqnozlaşdırmaq mümkün deyildir, sonda nə qədər erməninin vətəndə məskunlaşmaq arzusunda olacağını irəlicədən bilmək qeyri-mümkündür”.

1,5 milyon erməninin tərk etdiyi Ermənistana yeddi min həmvətəninin gəlməsindən qorxuya düşən “vətənpərvər” Daşnaksutyun Erməni İnqilabi Federasiyası (DEİF) özünün liderlərindən birinin, məhz Kiro Manoyanın şəxsində Yerevan jurnalistlərinə demişdir: “Bu ölkədə (Suriya - qeyd müəllifindir) erməni icmasını saxlamaq məqsədəuyğundur”. Onun sözlərinə görə, “vəziyyət çox mürəkkəbdir və ehtiyatlı olmağı tələb edir: Ermənistana gəlmək istəyənlərə kömək göstərməkdən əsla imtina etmək olmaz, lakin bu prosesi təşviq etmək və ya onun təşəbbüskarı olmaq da yolverilməzdir”.

Ermənistanda dəvət olunmayan ermənilərdən yaxa qurtarmaq üçün “Daşnaksutyun” özünün “Qarabağ bürosu”nda xüsusi komitə yaradıldığını elan etmişdir. Bu komitə Suriyadan olan erməni qaçqınlarının Dağlıq Qarabağda yerləşdirilməsi məsələsinin həlli ilə məşğul olacaqdır.

Radikal “Sardarapat” hərəkatı da Ermənistan rəhbərliyini suriyalı ermənilərin Azərbaycanın işğal edilmiş rayonlarında yerləşdirilməsi yolu ilə onlardan yaxa qurtarmağa, özü də yeddi rayonun Azərbaycana qaytarılmasından sonra onların taleyindən narahat olmamağa çağırır.

Uzaq keçmişə aid olmayan bir əhvalatı, məhz azərbaycanlıların indiki Ermənistan ərazisindəki ata-baba yurdlarından didərgin salınaraq köçürülməsinin üç mərhələsini yada salaq. Bu mərhələlərin hər birindən əvvəl Ermənistan bəyan edirdi: “Biz kiçik dağlıq bir ölkəyik və ermənilərə torpaq çatışmır”. Nə oldu? Ermənistanda torpağı çatışmayanlar Ermənistan azərbaycanlıların çoxəsrlik ocaqlarının söndürüldüyü bu torpaqdan “yeyib doya” bildilərmi?

Bundan əvvəl həmin torpağın hər bir qarışının müqəddəs olduğunu bildirən ermənilər bu dəfə heç bir zorakılıq olmadan özləri onu tərk etməyə başladılar. Bu, sadəcə qaçış deyildir. Əgər 3,5 milyonluq əhalinin yarısı ölkəndən çıxıb gedirsə, bunun bir adı var: bu xalqın sonu çatıb. Ermənistan rəhbərliyi keçmiş sovet respublikaları arasında ölkəni tərk edən əhalinin ümumi sayına ən böyük faiz nisbətini nə ilə izah edə bilər?

Bütün bunlara bir ad vermək olar: hazırda xarici borcu ümumi daxili məhsulun 74 faizini təşkil edən Ermənistanın sosial-iqtisadi siyasətinin dərin böhranı. Parlamentdə “Erməni Milli Konqresi” fraksiyasının deputatı Qrant Baqratyan bildirmişdir ki, əslində Ermənistanın xarici borcu 6,5 milyard dollar təşkil edir. Baqratyan demişdir: “Biz ölkəni məhv edirik”.

Azərbaycan işğal olunmuş torpaqlardan olan bir milyona yaxın azərbaycanlı qaçqın və köçkünü yerləşdirmişdir, Ermənistan isə Suriyadan olan yeddi min erməni qarşısında aciz qalmışdır. Göründüyü kimi, qaçqınların say nisbəti xeyli dərəcədə çoxdur: 1:150. Bu fakt iki dövlətin potensialını müqayisə etmək üçün bir arqument deyilmi? Suriyadan, gələcəkdə, ola bilsin, Livandan olan ermənilərin Azərbaycan ərazisində məskunlaşdırılmasını qanuniləşdirmək, təbii ki, alınmayacaqdır. Bu arada bütün Ermənistan Suriyadan alınan məlumatları narahatlıqla izləyir, lakin Suriya xalqına acıdığı üçün deyil, Ermənistanın düşünməməyə çalışdığı gerçəkliklərin onun sərhədlərinə yaxınlaşmasından qorxduğu üçün.

Elxan Tağıyev

müstəqil ekspert