Natiq Səfərov: Hər bir əsərin bərpası özünəməxsus yanaşma tələb edir
Bakı, 22 sentyabr, AZƏRTAC
Rəsm əsəri bərpaya daxil olduqda ilk növbədə onun pasportlaşdırılması aparılır və bərpa pasportu hazırlanır. Bu sənəddə əsərin müəllifi, yaranma tarixi və digər mühüm məlumatlar qeyd olunur. Həmin məlumatların dəqiqliyi ilə bağlı şübhə yarandıqda isə əlavə araşdırmalar aparılır.
Bunu AZƏRTAC-a açıqlamasında Əməkdar rəssam, ali dərəcəli bərpaçı Natiq Səfərov deyib.
Onun sözlərinə görə, bərpa işlərinə başlamazdan əvvəl əsərin mövcud vəziyyəti fotofiksasiya edilir, görüləcək işlərin həcmi və ardıcıllığını müəyyənləşdirən xüsusi proqram hazırlanır. Bərpaçı bütün proses boyu həmin proqrama ciddi əməl etməli, kimyəvi, mexaniki və digər müdaxilələri məhz onun əsasında həyata keçirməlidir.
“Bərpa prosesində görülən hər bir iş mərhələli şəkildə qeydə alınır və fotofiksasiya edilir. Proses başa çatdıqdan sonra əsər yenidən fotoşəkillərlə sənədləşdirilir, aparılmış bütün mexaniki və kimyəvi müdaxilələr barədə məlumat bərpa pasportuna əlavə olunur. Həmçinin gündəlik görülən işlərin ayrıca qeydiyyatı aparılır. Bu sənədləşdirmə olduqca vacibdir. Çünki əsər gələcəkdə yenidən bərpaya ehtiyac duyarsa, növbəti mütəxəssis əvvəlki restavrasiya zamanı hansı materiallardan istifadə edildiyini və hansı müdaxilələrin aparıldığını dəqiq bilməlidir”, – deyə o bildirib.
Restavrasiya zamanı əsərin orijinallığının qorunması ilə zədələnmiş hissələrin bərpası arasında tarazlığın təmin edilməsindən danışan Natiq Səfərov qeyd edib ki, müəllifin orijinal işinə ən kiçik zərərin vurulması belə restavrator üçün ciddi peşəkar səhv hesab olunur.
“Buna görə də əsərin orijinal hissələri ilə son dərəcə ehtiyatla davranılır. Restavrator yalnız zədələnmiş sahələrə müdaxilə edir və bütün işləri əvvəlcədən hazırlanmış proqramın ardıcıllığına uyğun, böyük dəqiqliklə yerinə yetirir. Əsərin üzərində çirk qatı və ya müxtəlif ləkələr ola bilər. Onların təmizlənməsi zamanı elə kimyəvi maddələr seçilməlidir ki, müəllifin orijinal rəng qatına heç bir təsir göstərməsin. Əsas məqsəd əsəri yeniləmək deyil, onun orijinallığını mümkün qədər qoruyaraq mövcud vəziyyətini sabitləşdirməkdir”, – deyə bərpaçı vurğulayıb.
Peşə fəaliyyətində qarşılaşdığı ən mürəkkəb restavrasiya işlərindən söz açan N.Səfərov bildirib ki, hər bir əsərin özünəməxsus problemləri olur. Hətta eyni müəllifin eyni dövrdə yaratdığı iki əsərdə belə tamamilə fərqli zədələnmələrə rast gəlmək mümkündür. Buna görə də hər bir əsər fərdi yanaşma tələb edir.
“Təxminən 50 illik fəaliyyətim ərzində xüsusi yanaşma tələb edən çoxsaylı mürəkkəb əsərlərlə qarşılaşmışam. Onlardan biri dövrünü qabaqlayan görkəmli Azərbaycan rəssamı Tofiq Cavadovun əsərləri ilə bağlı olub. O, avanqard və ekspressionizmə yaxın yaradıcılıq yolu seçmiş, Avropa rəngkarlığından bəhrələnmiş sənətkar idi. Sovet dövründə sosialist realizminin tələblərindən kənara çıxdığı üçün yaradıcılığı lazımi səviyyədə qəbul edilmirdi. Maddi çətinliklər səbəbindən rəssam bəzən köhnə, istifadə olunmuş, ayrı-ayrı hissələrdən birləşdirilmiş kətanlar üzərində işləyirdi. Sonrakı illərdə onun yaradıcılığına böyük maraq yaransa da, əsərlərin hazırlanmasında texnoloji tələblərə tam əməl edilmədiyindən onların bir çoxu ciddi şəkildə zədələnmiş, bəziləri isə məhv olmaq təhlükəsi ilə üzləşmişdi”, – deyə o bildirib.
Bərpaçının sözlərinə görə, belə hallarda rəng qatını itirmədən müəllifin kətanından ayıraraq yeni kətana köçürmək tələb olunurdu ki, bu da restavrasiya sənətində ən mürəkkəb əməliyyatlardan biri hesab edilir.
“Həmin dövrdə belə mürəkkəb işlər əsasən Moskva və Leninqrad restavrasiya məktəblərində həyata keçirilirdi. Mən Tofiq Cavadovun 20-yə yaxın əsərini müəllif kətanından ayıraraq yeni kətana köçürmüşəm. Onlardan 1984-cü ildə bərpa etdiyim əsərlərdən biri bu yaxınlarda keçirilən sərgidə nümayiş etdirildi. Sevindirici haldır ki, əsərdə bu günədək heç bir dəyişiklik baş verməyib. Fiziki, mexaniki və kimyəvi təsirlərə məruz qalmasa, onun uzun illər mövcud vəziyyətini qoruyacağına inanıram”, – deyə N.Səfərov əlavə edib.
Əməkdar rəssam bildirib ki, peşə fəaliyyətində həyata keçirdiyi digər mürəkkəb bərpa işlərindən biri də Şəkidəki Şəkixanovların evinin interyeri ilə bağlı olub. Otaqlardan biri uzun müddət baxımsız qaldığından ciddi dağıntıya məruz qalmışdı.
“Biz həmin interyeri tam şəkildə bərpa etdik. Bu, həm mürəkkəb, həm də böyük məsuliyyət tələb edən işlərdən biri idi və görülən bərpa işi yüksək qiymətləndirildi”, – deyə Natiq Səfərov bildirib.
Müxbir – Günel Alıyeva
Bölmənin digər xəbərləri
