Bakı, 3 fevral, AZƏRTAC

Xüsusi Rabitə və İnformasiya Təhlükəsizliyi Dövlət Xidmətinin (XRİTDX) təşəbbüsü və dəstəyi ilə Bakı Ali Neft Məktəbində (BANM) “İnformasiya Təhlükəsizliyi Testləri” laboratoriyasının fəaliyyətə başlaması ilə əlaqədar BANM-də açılış mərasimi keçirilib.

AZƏRTAC xəbər verir ki, tədbirdə Dövlət Himni səsləndirilib.

Tədbirdə XRİTDX-nin rəisi general-leytenant İlqar Musayev, Azərbaycan Respublikası Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin Milli Kibertəhlükəsizlik Mərkəzinin rəisi general-mayor Davud Rüstəmov, SOCAR-ın vitse-prezidenti Ziba Mustafayeva, BANM-in rektoru Elmar Qasımov, İqtisadiyyat Nazirliyinin Rəqəmsal idarəetmə şöbəsinin müdiri Anar Nərimanov, Rumıniyanın İnformatika üzrə Milli Tədqiqat və İnkişaf İnstitutunun (ICI Buxarest) elmi direktoru Carmen Elena Cirnu və digər qonaqlar iştirak edib.

Açılış mərasimində çıxış edən XRİTDX-nin rəisi İlqar Musayev “İnformasiya Təhlükəsizliyi Testləri” laboratoriyasının XRİTDX ilə BANM arasında imzalanmış Əməkdaşlıq haqqında Memorandum çərçivəsində və Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 28 avqust 2023-cü il tarixli Sərəncamı ilə təsdiq edilmiş“ Azərbaycan Respublikasının informasiya təhlükəsizliyi və kibertəhlükəsizliyə dair 2023–2027-ci illər üçün Strategiyası”nın aidiyyəti tələblərinin icrası çərçivəsində qurulduğunu qeyd edib.

Eləcədə, sözügedən Strategiyanın müvafiq bəndinin icrası çərçivəsində laboratoriyanın texniki imkanlarının artırılması üçün xüsusi proqram təminatlar və əlavə avadanlıqlarla təmin edilməsi üzrə işlərin İqtisadiyyat Nazirliyi ilə birgə davam etdirildiyi vurğulanıb.

İ.Musayev XRİTDX-nin milli informasiya təhlükəsizliyinin təmin olunmasında institusional lider kimi kadr hazırlığı və bilik ekosisteminin formalaşdırılmasının əsas prioritet istiqamətlərdən biri olduğunu iştirakçıların diqqətinə çatdırıb. Eləcədə, BANM-də yaradılmış laboratoriyanın bu siyasətin praktik nəticəsi olmaqla, dövlət qurumunun əməliyyat təcrübəsi ilə ali təhsil mühitinin akademik potensialını birləşdirən konkret infrastruktur həll olduğunu vurğulayıb.

Təməli qoyulmuş laboratoriya sadəcə Universitetdə təhsil alan tələbə, müəllim və tədqiqatçılar üçün deyil, eləcə də dövlət qurumları əməkdaşlarının beynəlxalq standartlara uyğun kiberinsident ssenariləri üzərində birgə işləmək, tərəfimizdən təşkil olunacaq təlimlərdə iştirak etmək, praktik təcrübələri əldə etmək imkanına malik olacaqlar.

Bu yanaşma laboratoriyanı yalnız tədris məkanı deyil, eyni zamanda, kibertəhlükəsizlik üzrə əməliyyat hazırlığının yoxlanıldığı və təkmilləşdirildiyi test platformasına – kadr hazırlığı bazasına çevirir.

Açılış mərasimində çıxış edən SOCAR-ın Bakı Ali Neft Məktəbinin rektoru Elmar Qasımov isə bildirib ki, BANM-də yaradılmış “İnformasiya Təhlükəsizliyi Testləri” laboratoriyası ali təhsil müəssisəsində informasiya təhlükəsizliyi sahəsində praktikyönümlü tədrisin inkişafı baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir. O qeyd edib ki, laboratoriyanın fəaliyyətə başlaması ali təhsil müəssisəsində informasiya təhlükəsizliyi sahəsində praktikyönümlü tədrisin inkişafına şərait yaradır.

E.Qasımov vurğulayıb ki, tədbirin Azərbaycan Gəncləri Gününə təsadüf etməsi xüsusi rəmzi məna daşıyır və yaradılmış bu mühit gənclərin müasir texnoloji biliklərə yiyələnməsi, real sınaq platformalarında təcrübə qazanması və gələcəkdə ölkənin kibertəhlükəsizlik sahəsində peşəkar mütəxəssislər kimi formalaşması baxımından əhəmiyyətlidir. Rektor dövlət qurumu ilə ali təhsil müəssisəsi arasında qurulan bu əməkdaşlıq modelinin elmi potensialın gücləndirilməsinə və tədris prosesinin müasir tələblərə uyğunlaşdırılmasına mühüm töhfə verdiyini bildirib.

Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin Milli Kibertəhlükəsizlik Mərkəzinin rəisi Davud Rüstəmov çıxışında bildirib ki, informasiya texnologiyaları sahəsində aparılan tədqiqatların qiymətləndirilməsi üzrə beynəlxalq müstəvidə minlərlə standart mövcuddur və bu, dövlətlər qarşısında ciddi tələblər formalaşdırır.

“Laboratoriyanın istifadəyə verilməsi Azərbaycanda mövcud proqram və aparat təminatlarında boşluqların vaxtında aşkarlanması, risklərin azaldılması və kiberinsidentlərin qarşısının qabaqlayıcı şəkildə alınması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Rəqəmsal inkişafın yüksək tempi, xüsusilə, süni intellekt texnologiyalarının informasiya mühitinə sürətli inteqrasiyası həm yeni imkanlar, həm də əlavə risklər yaradır. Bu isə kibertəhlükəsizlik sahəsində biliklərin və praktiki bacarıqların fasiləsiz artırılmasını, hüquqi mexanizmlərin müasir çağırışlara uyğunlaşdırılmasını zəruri edir. Hazırda dövlət təhlükəsizliyi strukturları tərəfindən rəqəmsal sübutların tanınması və onların hüquqi dövriyyəyə daxil edilməsi ilə bağlı normativ təşəbbüslər irəli sürülüb və müvafiq təkliflər Milli Məclisə təqdim olunub. Yaxın perspektivdə “rəqəmsal sübut” anlayışının Azərbaycanda tam hüquqi status qazanması gözlənilir. Bu yanaşma cinayətlərin texniki izlərinin – proqram təminatlarında, aparat qurğularında, informasiya sistemlərində və şəbəkə mühitində aşkar olunması, toplanması və hüquqi baxımdan etibarlı sübut kimi tanınması üçün vahid hüquqi əsas formalaşdıracaq”, - deyə Davud Rüstəmov qeyd edib.

Rumıniyanın İnformatika üzrə Milli Tədqiqat və İnkişaf İnstitutunun (ICI Bucharest) elmi direktoru Carmen Elena Cirnu çıxışında “İnformasiya Təhlükəsizliyi Testləri” laboratoriyasında praktik təcrübənin tərkib hissəsi olmaqdan məmnun olduğunu ifadə edib.

Carmen Elena Cirnu bildirib ki, BANM-də SOCAR-ın dəstəyi ilə formalaşdırılmış kibertəhlükəsizlik mühitinin bir çox Avropa ölkələrində belə nadir rast gəlinən nümunə olduğunu vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, bu yanaşma gənclərə olan etimadı, strateji baxışı və gələcəyə yönəlmiş düşüncə tərzini əks etdirir.

“ICI Buxarest” 50 ildən artıqdır rəqəmsal texnologiyalar sahəsində fəaliyyət göstərən dövlət tədqiqat institutudur və bu illər ərzində əldə edilən əsas nəticə kibertəhlükəsizliyin yalnız texniki məsələ deyil, cəmiyyət üçün ortaq məsuliyyətə çevrilməsidir. Müasir dövrdə kibertəhlükəsizlik enerji, səhiyyə, nəqliyyat, rabitə və gündəlik həyatın bütün sahələrini əhatə edir. Bu sistemlərin qorunması insanların təhlükəsizliyini və cəmiyyətlərin dayanıqlılığını təmin edir. Mövcud təhlükəsizlik mühiti mürəkkəbdir və kiberhücumlar geosiyasi, cinayətkar və digər faktorlarla şərtlənərək sürətlə inkişaf edir. Azərbaycan təkcə enerji istehsalçısı deyil, eyni zamanda, enerji və regional bağlantı mərkəzi kimi strateji əhəmiyyət daşıyır. NATO-nun Sülh və Təhlükəsizlik naminə Elm Proqramı çərçivəsində dəstəklənən layihələr vasitəsilə Azərbaycanda ilk əməliyyat tipli kibertəlim poliqonunun yaradılması həyata keçirilir. Bu platforma real mühitə bənzər şəraitdə kiberinsidentlərin modelləşdirilməsi, sınaqdan keçirilməsi və təhlükəsiz şəkildə təhlil olunmasına imkan verəcək. Xüsusilə enerji sektoru kimi kritik infrastrukturlara fokuslanan bu kibertəlim mühiti Avropa və digər regionlardakı analoji mərkəzlərlə əlaqələndirilə bilən federativ sistemin bir hissəsidir”, - deyə elmi direktor qeyd edib.

İqtisadiyyat Nazirliyinin Rəqəmsal idarəetmə şöbəsinin müdiri Anar Nərimanov çıxışında bildirib ki, laboratoriya təkcə fiziki texnologiyaların yerləşdirildiyi məkan deyil, həm də insan kapitalının – tələbələr, tədqiqatçılar və gələcək kibermütəxəssislərin yetişdirildiyi mərkəzdir. Burada tələbələr həm rəqəmsal bacarıqlarını inkişaf etdirəcək, həm də DIH-lərdə (Digital Innovation Hub) və digər texnoloji mərkəzlərdə real layihələr üzərində çalışaraq yeni məhsul və startapların yaranmasına dəstək verəcəklər.

A.Nərimanov əlavə edib ki, laboratoriyalar həm fiziki, həm də intellektual təhlükəsizliyin qorunmasını təmin edir, tələbələrin bilik və bacarıqlarının yönləndirilməsi üçün real imkanlar yaradır. Bu təşəbbüslər Azərbaycanın rəqəmsal iqtisadiyyatının inkişafı və qlobal texnoloji inteqrasiyaya töhfə verməsi baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır.

Sonra dövlət rəsmiləri və xarici qonaqlar SOCAR-ın Bakı Ali Neft Məktəbində (BANM) “İnformasiya Təhlükəsizliyi Testləri” laboratoriyası ilə tanış olub.

Laboratoriyanın açılış mərasimindən sonra NATO-nun Sülh və Təhlükəsizlik naminə Elm Proqramı çərçivəsində XRİTDX-nin və Rumıniyanın İnformatika üzrə Milli Tədqiqat və İnkişaf İnstitutu ilə birgə icra olunan “Cyber Polygon” layihəsi üzrə ilk təlim keçirilib. “Cyber Polygon” XRİTDX-nin beynəlxalq əməkdaşlıq çərçivəsində həyata keçirdiyi qabaqcıl kibertəlim və sınaq platformasıdır. Bu platforma vasitəsilə kritik informasiya infrastrukturlarına yönəlmiş real kiberhücum ssenariləri modelləşdirilir, müdafiə mexanizmləri sınaqdan keçirilir və insidentlərə operativ reaksiya bacarıqları formalaşdırılır.

“İnformasiya Təhlükəsizliyi Testləri” laboratoriyası ali təhsil müəssisəsində informasiya təhlükəsizliyi sahəsində praktikyönümlü tədrisin inkişafı baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

Qeyd olunub ki, platformanın XRİTDX tələblərinə uyğun olaraq lokal qapalı serverlər üzərində qurulması və istifadəsi isə platformada aparılacaq həssas simulyasiyaların belə konfidensiallığına zəmanət verəcək.