Bakı, 24 iyul, AZƏRTAC

Müasir dünyada intellektuallaşma dalğası sürətli templə davam edir. Yeni elmi və texnoloji inqilaba, sənaye transformasiyasına təkan verən strateji texnologiya - süni intellekt istehsal və gündəlik həyat üçün misli görünməmiş imkanlar yaratmaqla yanaşı, bir sıra idarəetmə problemlərini də ortaya çıxarır, qlobal idarəetmədə yeni vacib mövzuya çevrilir, həmçinin bütün ölkələrin diqqətini cəlb edir.

Bu mühüm tarixi məqamda Çin 17-20 iyul tarixlərində Şanxayda 2026-cı il Süni İntellekt üzrə Ümumdünya Konfransına və Süni İntellektin Qlobal İdarəedilməsi üzrə Yüksək Səviyyəli Konfransa ev sahibliyi edib. Çinin Sədri Si Cinpin açılış mərasimində iştirak edib və geniş nitq söyləyib.

AZƏRTAC xəbər verir ki, bu barədə Çin Xalq Respublikasının Azərbaycan Respublikasındakı səfiri Lu Meyin “İnnovativ inkişaf və hamı üçün fayda: 2026-cı il Süni İntellekt üzrə Ümumdünya Konfransı qlobal süni intellekt idarəetməsində yeni fəsil açır” adlı məqaləsində deyilir.

AZƏRTAC Çin diplomatının Şanxay konfransına həsr olunmuş məqaləsini təqdim edir.

Tədbirdə Qazaxıstan, Kamboca və Tailand liderləri, BMT-nin Baş katibi Antonio Quterreş, həmçinin 100-dən çox ölkənin və beynəlxalq təşkilatın rəsmi nümayəndələri, akademik dairələrdən, sənaye və tədqiqat sahələrindən qonaqlar iştirak ediblər. Azərbaycan da konfransda iştirak etmək üçün yüksəksəviyyəli nümayəndə göndərib. “İntellektual tərəfdaşlar - ortaq gələcək” devizi altında bir araya gələn konfrans iştirakçıları süni intellektin faydalı və inklüziv inkişafını qlobal miqyasda təşviq etməyin yollarını müzakirə ediblər.

2026-cı ildə keçiriləcək Süni İntellekt üzrə Ümumdünya Konfransı qlobal süni intellektin inkişafı istiqamətlərini müəyyən edir

Çin Xalq Respublikasının Sədri Si Cinpin konfransın açılış mərasimindəki əsas çıxışında bütün ölkələrin “İnsan amili ilk yerdədir, xeyirxahlıq üçün süni intellekt və tərəqqi" prinsipinə riayət etməli və birlikdə ədalətli və rasional qlobal süni intellekt idarəetmə sistemi qurmalı olduğunu vurğulayıb.

Çin Xalq Respublikasının Sədri Si Cinpin süni intellekt məsələlərinə dair Pekinin mövqeyini dörd perspektivdən - inkişaf, təhlükəsizlik, sivilizasiya və idarəetmə baxımından hərtərəfli və sistemli şəkildə ifadə edib, bütün tərəflərin innovasiyayönümlü inkişafı təşviq etmək, təhlükəsizlik və idarəetmə riskləri barədə məlumatlılığı artırmaq, sivilizasiyalar arasında inklüzivliyi və qarşılıqlı öyrənməni təşviq etmək, qlobal idarəetmənin təkmilləşdirilməsində həmrəylik və qarşılıqlı yardım nümayiş etdirmək üçün açıqlığa, qarşılıqlı faydaya riayət etməsinin vacibliyini qeyd edib.

Si Cinpin qlobal süni intellektin inkişafını daha da dəstəkləmək və bu sahədə potensialı artırmaq üçün konkret tədbirləri elan edib. Növbəti beş il ərzində Çin inkişaf etməkdə olan ölkələrə süni intellektlə bağlı kurslarda iştirak etmək üçün 5000 kvota təmin edəcək, ASEAN, Ərəb Liqası, Afrika İttifaqı, CELAC, Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı və BRICS-dən olan tərəfdaşlarla süni intellekt tətbiqində beynəlxalq əməkdaşlıq mərkəzləri yaradacaq, həmçinin 30 ölkədə “Matszu” ağıllı meteoroloji erkən xəbərdarlıq sisteminin tətbiqini təşviq edəcək.

Çinin təşəbbüsü ilə süni intellekt üzrə əməkdaşlığa dair Ümumdünya Təşkilatının yaradılması AI-nin inkişafı tarixində mühüm mərhələdir

İyulun 16-da Şanxayda süni intellekt sahəsində əməkdaşlığa dair Ümumdünya Təşkilatının təsis edilməsi haqqında Sazişin imzalanma mərasimi keçirilib. Saziş təşkilatın Çinin Şanxay şəhərində yerləşən qərargahını yaradır, onu BMT Nizamnaməsinin məqsəd və məramlarına, həmçinin birgə məsləhətləşmə, ümumi töhfə, ortaq fayda prinsipinə əsaslanan, insan mərkəzli yanaşmaya riayət edən müstəqil hökumətlərarası beynəlxalq təşkilat kimi təsis edir. Bu, süni intellekt sahəsində beynəlxalq əməkdaşlığı və qlobal idarəetməni təşviq etmək üçün nəzərdə tutulub. Qazaxıstan, Özbəkistan, Qırğızıstan, Tacikistan, Belarus, Pakistan, Serbiya, Braziliya və digərləri də daxil olmaqla 29 ölkənin nümayəndələri Sazişi imzalayaraq onun təsisçi üzvləri olub. İmzalanma mərasimində BMT-nin Baş katibi Antonio Quterreş, ölkələrin və beynəlxalq təşkilatların nümayəndələri də iştirak ediblər.

Çinin Sədri Si Cinpin 2026-cı il Süni İntellekt üzrə Ümumdünya Konfransının açılış nitqində qeyd etdiyi kimi, birgə səylər sayəsində Şanxayda süni intellekt sahəsində əməkdaşlığa dair Ümumdünya Təşkilatı yaradılıb. Pekin bu mühüm addımı Qlobal Cənub ölkələrinin süni intellekt sahəsində qlobal birliyi səylərini birləşdirmək çağırışına cavab olaraq atıb ki, bu da onun inkişaf tarixində mühüm mərhələ olacaq. Süni intellekt sahəsində əməkdaşlığa dair Ümumdünya Təşkilatı gələcəkdə dövlətlərin AI potensialının artırılmasına, Qlobal Cənub ölkələrində süni intellektin sürətləndirilmiş inkişafını dəstəkləməyə, inkişaf strategiyalarının, idarəetmə normalarının və texniki standartların əlaqələndirilməsini və uyğunlaşdırılmasını gücləndirməyə, tətbiqi və praktik əməkdaşlığı təşviq etməyə, geniş konsensusa əsaslanan qlobal idarəetmə sisteminin formalaşmasını təşviq etməyə, süni intellekt sahəsində faydalı, təhlükəsiz və ədalətli istiqamətdə sağlam və nizamlı inkişafa nail olmağa və bütün ölkələrin modernləşmə prosesini asanlaşdırmağa diqqət yetirəcək. Təşkilat bütün dövlətlərə açıqdır və müvafiq əməkdaşlıq formalarını müzakirə etmək üçün digər beynəlxalq təşkilatlarla əlaqə saxlayacaq.

“Çin variantı” süni intellektin beynəlxalq idarəetməsində yeni fəsil açır

Çin ardıcıl olaraq süni intellekt sahəsində daha güclü beynəlxalq idarəetmə və əməkdaşlıq tərəfdarı qismində bu texnologiyanın bütün bəşəriyyətin rifahı üçün faydalı istifadəsini təmin edərək və AI-nin “varlı ölkələr və fərdlər üçün oyuna” çevrilməsinin qarşısını alaraq, beynəlxalq idarəetmənin və əməkdaşlığın gücləndirilməsini müdafiə edir. 2023-cü ildə Çinin Sədri Si Cinpin süni intellekt inkişafının insan mərkəzli konsepsiyasına, “xeyirxahlıq üçün zəka” prinsipinə və “qarşılıqlı hörmət, bərabərlik və ortaq fayda” normalarına riayət etməli olduğunu açıq şəkildə bildirərək vurğulayıb ki, “ölçüsündən, gücündən və ya sosial sistemindən asılı olmayaraq, bütün ölkələr süni intellektin inkişafı və istifadəsində bərabər hüquqa malik olmalıdır”.

Çin süni intellekt sahəsində əməkdaşlığa dair Ümumdünya Təşkilatının yaradılması təşəbbüsünə əlavə olaraq, həmçinin BMT Baş Assambleyasının AI potensialının artırılması üzrə beynəlxalq əməkdaşlığın gücləndirilməsi haqqında Qətnaməsini də irəli sürüb, Hərtərəfli Süni İntellekt Potensialının Gücləndirilməsi Planını təklif edib, AI potensialının gücləndirilməsi üzrə beynəlxalq əməkdaşlıqda Dostlar Qrupunu yaradıb və “Beynəlxalq Əməkdaşlıq üçün AI+” təşəbbüsünə start verib. Çin siyasi məsləhətləşmələr, texniki dəstək, təlim və birgə tədqiqatlar vasitəsilə Qlobal Cənub ölkələrində AI potensialının gücləndirilməsini fəal şəkildə dəstəkləyir. Pekinin bir sıra təşəbbüsləri qlobal süni intellekt idarəçiliyi üçün sistemli və praktik rəhbərlik təmin edir, habelə Çinin böyük ölkə kimi məsuliyyətini tam şəkildə nümayiş etdirir.

Çin elmi və texnoloji innovasiyaları, sənaye inkişafını və süni intellektin tətbiqini fəal şəkildə təşviq edir

Çin hökuməti intellektual transformasiyanı fəal şəkildə qəbul edir və süni intellektin inkişafına ardıcıl olaraq böyük əhəmiyyət verir. 2016-cı ildə süni intellekt ölkənin 13-cü Beşillik İnkişaf Planına daxil edilib; 2017-ci ildə Çin hökuməti “Növbəti nəsil süni intellektin İnkişaf Planı”nı dərc edib; 2021-ci ildə 14-cü Beşillik Plan növbəti nəsil AI-ni elmi və texnoloji tədqiqatlar üçün yeddi prioritet sahələrdən biri kimi müəyyən edib; 2026-cı ildə 15-ci Beşillik Plan üçün təkliflər süni intellektin iqtisadiyyatın və cəmiyyətin bütün sahələrinə inteqrasiyası üçün “AI-nin inkişafı+” təşəbbüsünün hərtərəfli tətbiqini tələb edir.

Bununla yanaşı, Çin hökumətinin dəstəyi ilə ölkənin süni intellekt sənayesi texnoloji inkişafdan tətbiq liderliyinə tarixi bir keçid edərək bu sahədə dünyanın aparıcı güclərindən birinə çevrilib. 2025-ci ildə Çinin əsas süni intellekt sənayesinin həcmi 1,2 trilyon yuanı keçib, müəssisələrin sayı 6200-dən çoxdur və əhəmiyyətli artım nümayiş etdirilib. Çin qlobal süni intellekt patent müraciətlərinin 60 faizindən çoxuna malikdir. Ölkənin irimiqyaslı modelləri qlobal ümumi həcmin 40 faizindən çoxunu təşkil edir, “Qwen” və “DeepSeek” kimi modellər qlobal yükləmələrdə ardıcıl olaraq liderlər arasında yer alır. Əsas sənaye sahələrində süni intellektin nüfuzu 80 faizi keçib və əlaqəli sektorlarda artım templərinin 2026-cı ildə 30 faizdən yuxarı qalacağı gözlənilir. Təcəssüm olunmuş zəka sahəsində humanoid robotlar “fabriklərə və emalatxanalara” girməyə başlayır və 2026-cı ilin sonuna qədər illik istehsalın 100 min vahidi keçəcəyi gözlənilir.

Xüsusilə diqqətəlayiqdir ki, açıqlığa və paylaşıma sadiqlik Çin süni intellektinin əlamətdar xüsusiyyətinə, Pekinin birgə məsləhətləşmələrə, ümumi inkişafa və ortaq istifadəyə əsaslanan qlobal idarəetmə vizyonunun parlaq nümunəsinə çevrilib. Çinin Sədri Si Cinpin 2026-cı il Süni İntellekt üzrə Ümumdünya Konfransının açılışında vurğulayıb: “Süni intellektin inkişafı tək bir ölkənin səyi deyil, qlobal əməkdaşlığın simfoniyası olmalıdır. Biz bu nadir tarixi fürsətdən istifadə etməli və açıqlığı, əlçatanlığı, əməkdaşlığı və paylaşımı təşviq etməliyik”. Hazırda Çinin açıq genişmiqyaslı modellərinin qlobal yükləmə həcmi 10 milyard dəfəni keçərək dünyada birinci yerdədir. “DeepSeek” tərəfindən təqdim edilən Çinin açıq modelləri texnoloji əlçatanlığa və ümumi rifaha əhəmiyyətli dərəcədə töhfə verir, qlobal elmi və texnoloji innovasiya ekosisteminə güclü təkan verir.

2026-cı il Süni İntellekt üzrə Ümumdünya Konfransı ərəfəsində Çinin açıq mənbəli yeni nəsil modeli olan “Kimi K3” rəsmi olaraq təqdim edildi. Yeni versiya 2,8 trilyona qədər parametrə malikdir ki, bu da onu parametr sayına görə dünyada ən böyük açıq mənbəli modelə çevirir.

Süni intellekt sahəsində Çin-Azərbaycan əməkdaşlığı böyük potensiala malikdir

Çin və Azərbaycan Qlobal Cənub ölkələri olaraq çoxtərəfliliyi dəstəkləmək, inkişaf etməkdə olan ölkələrin qanuni hüquq və mənafelərini qorumaq üçün ortaq öhdəliklərə malikdir. Tərəflər süni intellekt də daxil olmaqla, müxtəlif qlobal idarəetmə məsələlərində oxşar mövqelər nümayiş etdirir. Azərbaycan Çinin süni intellekt təşəbbüslərini fəal şəkildə dəstəkləyir, Pekinin təşəbbüsü ilə yaradılmış süni intellekt potensialının gücləndirilməsi üzrə beynəlxalq əməkdaşlıq üzrə Dostlar Qrupunda iştirak edir, müvafiq təlim və mübadilə fəaliyyətlərinə qatılmaq üçün nümayəndələrini dəfələrlə Çinə göndərib. Çin 2026-cı il Süni İntellekt üzrə Ümumdünya Konfransında təklif olunan əməkdaşlıq təşəbbüslərində Azərbaycanın iştirakına fəal şəkildə kömək edəcək.

Azərbaycan hökuməti iqtisadi və sosial inkişafın rəqəmsal transformasiyasına böyük əhəmiyyət verir. Ötən il Prezident İlham Əliyev “Süni intellekt Strategiyası” və “Rəqəmsal İqtisadiyyatın İnkişaf Strategiyası” sənədlərini təsdiqləyib. Çin və Azərbaycan arasında süni intellekt sahəsində əməkdaşlıq bir-birini tamamlayan üstünlüklərlə xarakterizə olunur və geniş perspektivlər təklif edir. Çinin Sədri Si Cinpin Prezident İlham Əliyevlə görüşündə qeyd etdiyi kimi, iki ölkə inkişaf və dirçəliş yolunda yoldaşdır. Çin süni intellekt sahəsində beynəlxalq əməkdaşlığı gücləndirmək, süni intellektin inkişafı sahəsindəki təcrübəsini bölüşməyə və birlikdə irəliləmək üçün Azərbaycanla işləməyə hazırdır.