Bakı, 6 may, AZƏRTAC

Azərbaycanda hüquqi dövlət quruculuğu və ictimai-siyasi, sosial-iqtisadi, mədəni, habelə digər bütün sahələrdə inkişafı dahi şəxsiyyət, uzaqgörən siyasətçi, müstəqil Azərbaycan Respublikasının memarı Ulu Öndər Heydər Əliyevin adı ilə bağlıdır. Ümummilli Liderimiz Heydər Əliyev cəmiyyətin hərtərəfli inkişafı, hüququn aliliyi və demokratiyanın əsas prinsiplərinin rəhbər tutulduğu idarəetmə mexanizmlərinin qurulması, Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzunun artırılması, iqtisadi münasibətlərdə etibarlı tərəfdaş, güvənilən ölkə statusu qazanmasında əvəzsiz xidmətlər göstərib.

Bu fikirlər Bakı şəhəri Qaradağ Rayon Məhkəməsinin hakimi Şəfa Dadaşovanın məqaləsində yer alıb. AZƏRTAC həmin məqaləni təqdim edir.

Ulu Öndərin uğurlu və uzaqgörən siyasətinin nəticəsində Azərbaycan sürətli iqtisadi inkişafa nail olmuş ölkə kimi beynəlxalq səviyyədə tanınması ilə yanaşı hüququn aliliyi, insan və vətəndaşın hüquq və azadlıqlarının təmin edilməsinə nail olan ölkələr arasında yer alaraq böyük nüfuz qazanıb. Əminliklə qeyd etmək olar ki, Ulu Öndər Heydər Əliyev hüququn ümumi prinsipləri və sivil ölkələrə xas ümumbəşəri dəyərləri rəhbər tutaraq Azərbaycanda köklü məhkəmə-hüquq islahatları aparılmasına nail olub. Ümummilli Lider respublikaya rəhbərlik etdiyi dövrdə bütün normativ hüquqi aktlar yenidən hazırlanıb, Avropaya inteqrasiya prosesi sürətlənib, hüququn ümumi prinsiplərinə zidd olan norma və qaydalar qanunvericilikdən çıxarılıb. Məhz Ümummilli Liderimizin apardığı məhkəmə-hüquq islahatlarının nəticəsində hüquq mühafizə və müdafiə mexanizmləri yaradılıb, mövcud hüquq mühafizə institutları, habelə hüquq və azadlıqların müdafiəsində əvəzedilməz rola malik olan məhkəmə institutu yenidən formalaşdırılıb, bununla da müvafiq sahədə böyük nailiyyətlər əldə olunub. Xalqın mənafeyini hər şeydən üstün tutan dahi şəxsiyyət mövcud problemləri dəqiqliklə müəyyən edə bilib, onları təhlil edərək ən uyğun həll yollarını tapıb. Ulu Öndərin hakimiyyətə qayıtdığı dövrdə Azərbaycan hələ yeni müstəqillik əldə edib, müharibə şəraitində yaşayan və sovet sosialist quruluşunun ideyaları rəhbər tutularaq qəbul edilmiş normativ hüquqi aktların tətbiq edildiyi ölkə idi. Həmin dövrün təhlili nəticəsində belə qənaətə gəlmək olar ki, Azərbaycanın müstəqil, hüquqi və demokratik dövlət kimi formalaşması birbaşa olaraq Ulu Öndərin bütün fəaliyyətində mərkəzi yeri tutan əsas məqsəd, ana ideya olub.

Ümummilli Lider hakimiyyətə qayıdışının ilk vaxtlarından etibarən Azərbaycanın Konstitusiyasının hazırlanması üçün komissiya yaratması və həmin komissiyaya birbaşa olaraq şəxsən rəhbərlik etməsi hüquqi dövlət quruculuğunun onun fəaliyyətində mərkəzi mövqe tutmasının və məhkəmə-hüquq islahatlarına göstərdiyi diqqətin əyani göstəricisidir. Ulu Öndərin rəhbərliyi ilə referenduma çıxarılaraq qəbul edilmiş və hazırda qüvvədə olan Azərbaycan Konstitusiyası bir çox istiqamətlərdən mükəmməlliyi ilə seçilir. Məhz Konstitusiyamızın hər bir normasının dəqiqliklə ifadə edilməsi, konstitusion hüquq normalarının yaradılmasında beynəlxalq təcrübənin nəzərə alınması, əsas insan hüquq və azadlıqlarının geniş şəkildə müəyyənləşdirilməsi, habelə hakimiyyətlərin bölgüsü, demokratik, dünyəvilik, qanunçuluq, bərabərlik, humanizm, ədalətlilik kimi dövlət idarəetməsinin əsas prinsiplərinin, həmçinin qanunvericilik, məhkəmə və icra hakimiyyəti orqanlarının səlahiyyətlərinin hüdudlarının müəyyən edilməsi barədə normaların konstitusion səviyyədə müəyyənləşdirilməsi Ulu Öndər Heydər Əliyevin uğurlu əməli fəaliyyətinin nəticəsi kimi qiymətləndirilməlidir. Ümummilli Liderin rəhbərliyi ilə hazırlanmış Konstitusiyamızda dövlətin ali məqsədi kimi insan və vətəndaş hüquqlarının və azadlıqlarının müəyyənləşdirilməsi Azərbaycanda insan hüquqlarının təmini, hüquqi dövlət quruculuğu və hüququn aliliyinin tətbiq edilməsinə böyük töhfə verib.

Ulu Öndərin Azərbaycana rəhbərlik etdiyi dövrdə hüquqi dövlət quruculuğu baxımından atılmış ən əsas addımlardan biri ölüm hökmünün ləğv edilməsi barədə normativ hüquqi aktın qəbul edilməsində etdiyi təşəbbüskarlığı olub. Ümumbəşəri humanist ideyalara, beynəlxalq hüququn əsas prinsiplərinə sadiq dahi lider Heydər Əliyev tərəfindən Milli Məclis qarşısında ölüm hökmünün ləğvi barədə məsələ qaldırılıb. Ulu Öndərin gələcək yönümlü bu mütərəqqi təklifi Milli Məclis tərəfindən dəstəklənib və 1998-ci il fevralın 10-da ölkəmizdə ölüm cəzasının ləğv olunması qərara alınıb. Bu təklifin verilməsi Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzunu qaldırmağa yönəlmiş, xalqın firavanlığını və hüquqa inamını artıran bir tədbir kimi nəzərə alınmalıdır. Bununla da şərqdə hüquqi islahatlarda ilklərlə tarixə düşən Azərbaycan, həmçinin adını şərqdə ilk ölüm cəzasını ləğv edən dövlət kimi tarixə yazdırıb.

Ulu Öndərin ölkəmizə rəhbərlik etdiyi dövrlərdə qəbul olunan normativ hüquqi aktlardan biri də 1997-ci il 10 iyul tarixli “Məhkəmələr və hakimlər haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunudur. Bununla Ümummilli Lider Heydər Əliyev hüquq, azadlıqların və qanuni mənafelərin müdafiəsində məhkəmələrin mərkəzi rolunu və cəmiyyətdə hakimlərin ictimai statusunu müəyyən edib, habelə tərəfdaş çıxdığımız beynəlxalq müqavilələrdə müəyyən edilmiş qaydada ədalətli məhkəmə araşdırmasını təmin etmək istiqamətində ədalət məhkəməsi institutunun formalaşdırılmasına misilsiz töhfə verib. “Dövlət iki şeydən sarsıla bilər. Günahkar cəzasız qalanda, günahsıza cəza veriləndə” deyən Ulu Öndərin rəhbər tutduğu bəşəri ideyalara uyğun olaraq həyata keçirdiyi uğurlu siyasət və fəaliyyət nəticəsində qanunun tələblərindən kənara çıxan və “cəza müəyyən etmə” institutu rolunda olan məhkəmə ədalətlilik, humanizm, hüququn aliliyi və bərabərlik prinsipinin tətbiq edildiyi ədalət mühakiməsinin təcəssüm etdiyi bir orqana çevrilib.

Ulu Öndərimizin hüquqi dövlət quruculuğunda göstərdiyi xidmətlər bunlarla da yekunlaşmır. İnsan hüquqlarının müdafiəsi və təmin edilməsi sahəsində bir çox normativ hüquqi aktların qəbul olunması Ümummilli Liderin dövlətə başçılıq etdiyi dövrə təsadüf edir. İnsan hüquq və azadlıqlarının təmin olunmasını əsas məsələ olaraq qəbul edən Ulu Öndərin hüquqi dövlət quruculuğu istiqamətində atılan addımlardan biri də insan hüquq və azadlıqlarının müdafiəsinin milli mexanizmi olan ombudsman institutunun təsis edilməsidir.

Sevindirici haldır ki, Ümummilli Lider tərəfindən əsası qoyulmuş hüquqi dövlət quruculuğu və məhkəmə-hüquq islahatları Ulu Öndərin siyasi ideyalarının layiqli davamçısı, Müzəffər Ali Baş Komandan, Prezident İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilir. Bu islahatlar müasir dövrün tələblərinə uyğun olaraq daha da dərinləşdirilir və Azərbaycanın dünyada artan nüfuzunun artmasına gətirib çıxarır. Azərbaycanın xilaskarı, dünya şöhrətli siyasətçi, dahi şəxsiyyət Ulu Öndərin hüquqi dövlət quruculuğunda həyata keçirdiyi fəaliyyət çoxsaylı elmi tədqiqatın mövzusu olacaq qədər geniş olub.

Ümummilli Lider Heydər Əliyev müstəqil Azərbaycanın hüquqi, demokratik dövlət kimi formalaşmasının əsasını qoyan, hüququn aliliyi, qanunçuluq və hüququn ümumbəşəri qəbul edilmiş prinsiplərini rəhbər tutan lider kimi məhkəmə-hüquq islahatlarının müəllifidir.